Szynszyla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szynszyla
Chinchilla[1]
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Nadgromada żuchwowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd jeżozwierzowce
Infrarząd jeżozwierzokształtne
(bez rangi) Caviomorpha
Rodzina szynszylowate
Podrodzina Chinchillinae
Rodzaj szynszyla
Bennett, 1829
Synonimy
Gatunki
  • C. chinchilla
  • C. lanigera
Zasięg występowania
Mapa występowania

     Chinchilla chinchilla

     Chinchilla lanigera

Szynszyla[4] (Chinchilla) – rodzaj gryzoni z rodziny szynszylowatych zamieszkujących tereny skaliste w Andach. Rodzaj obejmuje gatunki[4][2]:

Obydwa gatunki są zaliczane przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) do gatunków krytycznie zagrożonych na wolności[5][6][7].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj Chinchilla obejmuje dwa znane współcześnie gatunki: szynszyla mała (Chinchilla lanigera)[5], oraz szynszyla krótkoogonowa (Chinchilla chinchilla[2] lub Chinchilla brevicaudata[8][3]) określanej również jako Bolivian chinchilla, Peruvian chinchilla lub Royal chinchilla. Literatura zoologiczna na temat gatunków szynszyli jest nieuporządkowana i w przeszłości była dość skąpa, a w 1937 roku Theodor Bidlingmaier wspominał jedynie o zauważalnych różnicach morfologicznych poszczególnych kolonii i lokalizacji[9]. Gryzonie z rodzaju Chinchilla zostały przez człowieka przetrzebione i nie można obecnie stwierdzić, czy w niedalekiej przeszłości nie istniały odrębne gatunki lub podgatunki szynszyli[10].

Po przeprowadzeniu porównawczych badań genetycznych osobników z kolonii żyjących w okolicach Auco, z szynszylami z rejonu Talca naukowcy stwierdzili, że różnice w budowie genetycznej między poszczególnymi populacjami żyjącymi na wolności są duże[11]. Zdaniem badaczy forma udomowiona szynszyli jest w rzeczywistości hybrydą powstałą w wyniku krzyżowania gatunków z rodzaju Chinchilla[3][11], prawdopodobnie C. lanigera z C. chinchilla (C. brevicaudata)[12]. Wobec tego faktu, a także znacznych różnic, jakie po udomowieniu tych Chinchilla zachodzą na skutek inbredu, uzasadnione byłoby używanie odrębnego określenia dla formy szynszyli udomowionych. Mimo licznych aluzji w literaturze zoologicznej[12][3][11] formalnie nie została przyjęta żadna odmienna forma nazewnictwa dla szynszyli hodowlanej.

W obrębie C. chinchilla wyodrębniane są dwa podgatunki[4][2]:

  • C. chinchilla chinchilla Lichtenstein, 1829
  • C. chinchilla boliviana Brass, 1911

W języku polskim nazwa „szynszyla” była także stosowana jest również dla wiskaczy peruwiańskiej (Lagidium peruanum), nazywanej czasem szynszylą dużą[13]. Gatunek ten nie jest jednak zaliczany do rodzaju Chinchilla[4].

Wysokości na jakich występują szynszyle

Rozmieszczenie geograficzne gatunków[edytuj | edytuj kod]

Historyczny zasięg występowania szynszyli krótkoogonowej obejmował terenach całych Andów w północno-zachodniej Argentynie, Chile, Peru i Boliwii na wysokości od 3000 do 6000 m. n.p.m. Z terenów Peru i Boliwii brakuje oficjalnych potwierdzeń istnienia gatunku od ponad 50 lat. Obserwacje lokalnych mieszkańców i pracowników parków narodowych wskazują jednak, że populacje tych zwierząt mogą jednak istnieć na terenach przygranicznych Boliwii[6]. W 2012 roku naukowcy poinformowali o odkryciu populacji tych zwierząt (ok 12 osobników) w Nevado Tres Cruces National Park położonego na terenie chilijskiego regionu Atakama. W tej części Chile nie odnotowywano istnienia populacji od kilkudziesięciu lat[14].

Na temat historycznych miejscach rozmieszczenia populacji szynszyli małej informacje są bardzo skąpe, bowiem przez dziesięciolecia gatunek był tępiony przez człowieka, a nie prowadzono szczegółowych badań populacji na wolności[5]. Dzika populacja C. lanigera żyje w Rezerwacie Narodowym Las Chinchillas (hiszp. Reserva Nacional Las Chinchillas) – rezerwacie położonym w okolicy miasta Illapel w chilijskiej prowincji Choapa (region Coquimbo) – oraz w okolicy chilijskiego La Higuera położonego 100 km na północ od Coquimbo[5]. Zdecydowana większość dzikich C. lanigera jest jednak skupiona w 42 koloniach rozsianych dookoła Las Chinchillas Nacional Reserve[15].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Zarówno szynszyla mała, jak i szynszyla krótkoogonowa są zaliczane przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) do gatunków krytycznie zagrożonych na wolności[5][6][7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Chinchilla, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Chinchilla. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 4 listopada 2009]
  3. a b c d e f g h i j Angel E. Spotorno, Carlos A. Zuleta, J. Pablo Valladares, Amy L. Deane i inni. Chinchilla laniger. „Mammalian Species”. 758, s. 1–9, 2004-12-15. American Society of Mammologists (ang.). 
  4. a b c d Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  5. a b c d e Jaime E. Jiménez. The extirpation and current status of wild chinchillas Chinchilla lanigera and C. brevicaudata. „Biological Conservation”. 77 (1), s. 1–6, 1996-07-01. Elsevier (ang.). 
  6. a b c Chinchilla chinchilla [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2019-05-05] (ang.).
  7. a b Chinchilla lanigera [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2019-05-05] (ang.).
  8. Chinchilla brevicaudata, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2011-06-19]
  9. Theodor Carlos Bidlingmaier. Endangered mammals of Chile: status and conservation. „Journal of Mammalogy”. 18 (2), s. 159–163, maj 1937. American Society of Mammalogists (ang.). 
  10. Sterling D. Miller, Jurgen Rottmann, Kenneth J. Raedeke, Richard D. Taber. Endangered mammals of Chile: Status and conservation. „Biological Conservation”. 25 (4), s. 335–352, kwiecień 1983. Elsevier (ang.). 
  11. a b c Marina F. Ponzio i inni, A non-invasive method for assessing stress in the chinchilla (Chinchilla lanigera)., Universidad Nacional de Córdoba, s. 1–4 [dostęp 2011-06-25] (ang.).
  12. a b Melanie Daphnee Stekelorom-Parmentelat. Le chinchilla, nouvel animal de compagnie. . 10, s. 1–188, 2006. Ecole Nationale Veterinaire de Lyon (fr.). [dostęp 2011-06-25]. 
  13. Zygmunt Kraczkiewicz: SSAKI. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne - Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.
  14. Pablo Valladares F., Martín Espinosa, Mauricio Torres, Eric Diaz, Nicolai Zeller, Jorge de La Riva, Moisés Grimberg, Ángel Spotorno. Nuevo registro de Chinchilla chinchilla (Rodentia, Chinchillidae) para la región de Atacama, Chile. Implicancias paea su estado de conservación. „Mastozoología neotropical”. 19 (1), 2012. Sarem. ISSN 0327-9383 (hiszp.). 
  15. Jaime E. Jiménez. Conservation of the Last Wild Chinchilla (Chinchilla lanigera) Archipelago: A Metapopulation Approach. „Vida Silvestre Neotropical”. 4 (2), s. 89–97, 1995. EUNA (ang.).