Tablica pamiątkowa poświęcona Józefowi Piłsudskiemu przy ulicy Wschodniej w Łodzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tablica pamiątkowa poświęcona Józefowi Piłsudskiemu przy ulicy Wschodniej w Łodzi
Ilustracja
Nowa tablica na domu przy ul. Wschodniej 19 w Łodzi, gdzie w latach 1899–1900 mieściła się tajna drukarnia „Robotnika
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Miejscowość POL Łódź COA.svg Łódź
Typ pomnika Tablica
Data odsłonięcia 11 listopada 1981
Położenie na mapie Łodzi
Mapa konturowa Łodzi, w centrum znajduje się punkt z opisem „Tablica pamiątkowa poświęcona Józefowi Piłsudskiemu przy ulicy Wschodniej w Łodzi”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Tablica pamiątkowa poświęcona Józefowi Piłsudskiemu przy ulicy Wschodniej w Łodzi”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Tablica pamiątkowa poświęcona Józefowi Piłsudskiemu przy ulicy Wschodniej w Łodzi”
Ziemia51°46′38,687″N 19°27′25,747″E/51,777413 19,457152
Dom przy ul. Wschodniej 19[1] w Łodzi, miejsce tajnej drukarni Robotnika 1899–1900 prowadzonej przez Józefa Piłsudskiego, stan z 2008
Pierwsza (stara) tablica na domu przy ul. Wschodniej 19 w Łodzi, gdzie w latach 1899–1900 mieściła się tajna drukarnia „Robotnika”, wmurowana w 1920, stan sprzed 1945, obecnie nie istnieje
Józef Piłsudski w okresie prowadzenia tajnej drukarni PPS w Łodzi, 1899
Aleksander Sulkiewicz, współorganizator i współpracownik tajnej drukarni PPS w Łodzi, organizator ucieczki Józefa Piłsudskiego w 1901, przed ok. 1900
Aleksander Sulkiewicz, współorganizator i współpracownik tajnej drukarni PPS w Łodzi, organizator ucieczki Józefa Piłsudskiego w 1901, ok. 1905
Piękna PaniMaria Piłsudska z Koplewskich, I voto Juszkiewiczowa, współorganizatorka tajnej drukarni PPS w Łodzi, działaczka PPS i Wielkiego Proletariatu, żona Józefa Piłsudskiego

Tablica pamiątkowa poświęcona Józefowi Piłsudskiemu przy ulicy Wschodniej w Łodzitablica na budynku przy ulicy Wschodniej 19 w Łodzi, gdzie w latach 1899–1900 w lokalu nr 4 na I piętrze mieściła się tajna drukarnia „Robotnika”, organu PPS, prowadzona przez Józefa Piłsudskiego. Drukarnia działała do 21/22 lutego 1900, gdy Piłsudski został aresztowany przez Ochranę, a drukarnia została zlikwidowana.

Działalność tajnej drukarni PPS[edytuj | edytuj kod]

Przy ulicy Wschodniej 19 mieszkali przez pewien czas późniejszy marszałek Polski Józef Piłsudski z żoną, ukrywając się pod przybranym nazwiskiem Dąbrowscy[2]. Małżonkowie przeprowadzili się do Łodzi, gdzie przy ul. Wschodniej 19 m. 4 Piłsudski, podający się za prawnika, prowadził umieszczoną na I piętrze tajną drukarnię „Robotnika”. Maszynę drukarską zwykle umieszczano na parterze, aby uniknąć rozchodzenia się dźwięku pracy maszyny po budynku. W 1899 r. w budynku przy ul. Wschodniej 19 cały parter był lokalem użytkowym, niezamieszkanym, zajętym przez skład bawełny i pończoch, szybko kończącym pracę po południu[1]. Wyposażenie tajnej drukarni stanowiła angielska maszyna drukarska Model-Press o wadze ok. 115 kg (ok. 7 pudów), zaprojektowana do druku niskonakładowego, np. zaproszeń, wizytówek i niewielkich ogłoszeń[1].

Na początku 1900 nasiliły się aresztowania i rewizje w domach osób podejrzewanych o działalność konspiracyjną. W nocy z 21 na 22 lutego 1900, po zdekonspirowaniu wydawnictwa, Piłsudski wraz z żoną Marią został ponownie aresztowany[1]. Zajęto również częściowo wydrukowany 36 numer „Robotnika”. Przyczyną „wpadki” był jednorazowy zakup większej ilości papieru u jednego dostawcy, co nastąpiło wbrew zasadom konspiracji[3]. Aby udowodnić, że PPS pomimo aresztowań nadal funkcjonuje, Stanisław Wojciechowski wydrukował w Londynie kolejny numer (nr 36bis i nr 37), który został rozprowadzony w kraju.

Wstępne śledztwo prowadzono w Łodzi, ale już 17 kwietnia 1900 Piłsudski został osadzony w celi nr 39 X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej. Tam oczekiwał na proces, podczas którego oskarżono go nie tylko o kolportaż nielegalnej prasy i literatury, ale także o udział w zabójstwie dwóch szpicli. W więzieniu zaczął symulować chorobę psychiczną. Opinię o zaburzeniach psychicznych, objawiających się m.in. wstrętem do osób odzianych w mundury, wystawił mu dyrektor warszawskiego szpitala dla obłąkanych, którego Piłsudski oczarował długą rozmową o pięknie Syberii (dyrektor był z pochodzenia Buriatem). Wówczas przewieziono go na dalsze badania do petersburskiego szpitala św. Mikołaja Cudotwórcy, skąd – korzystając z pomocy polskiego lekarza i działacza PPS Władysława Mazurkiewicza – 14 maja 1901 udało mu się zbiec w ucieczce zorganizowanej przez Aleksandra Sulkiewicza. Zapewniło mu to uznanie towarzyszy z PPS; w 1902 Piłsudski został wybrany do rozszerzonego składu CKR.

Historia dwóch tablic pamiątkowych[edytuj | edytuj kod]

W czasach PRL starano się wymazać wszelkie dowody pamięci o Józefie Piłsudskim. Wizerunek działacza socjalistycznego, redaktora organu PPS „Robotnik” (wydawanego w tajnej drukarni), konspiratora walczącego z caratem – nie pasował do oficjalnej ideologii[4]. Powstanie Społecznego Komitetu Pamięci Józefa Piłsudskiego było możliwe dopiero po strajkach sierpniowych 1980 i powstaniu NSZZ Solidarność i przy poparciu Regionu Łódzkiego NSZZ Solidarność[3]. Uroczyste wmurowanie i odsłonięcie tablicy pamiątkowej odbyło się 11 listopada 1981 dzięki staraniom Społecznego Komitetu Pamięci Józefa Piłsudskiego[3]. Wydarzenie to było jednocześnie jedną z ostatnich uroczystości przez wprowadzeniem stanu wojennego. Nowa tablica zastąpiła zniszczoną około 1945 pierwszą tablicę z 1920, umieszczoną nad drzwiami (wówczas wnęka, gdzie dziś znajduje się pamiątkową tablica, pełniła funkcję drzwi wejściowych do lokalu użytkowego na parterze budynku).

Pierwsza tablica pamiątkowa w 1920 r.[edytuj | edytuj kod]

Napis na tablicy z 1920:

Tu mieszkał
i
został aresztowany
21 II 1900
przez sługi caratu
Naczelnik Państwa
Józef Piłsudski
w drukarni
„Robotnika”

Zbiory NAC on-line[5]

Nowa tablica pamiątkowa z 1981 r.[edytuj | edytuj kod]

Napis na tablicy odsłoniętej 11 listopada 1981:

Józef
Piłsudski
zamieszkał
w tym domu
w 1889 r.
Tu redagował
i drukował
organ PPS
„Robotnik”
Aresztowany
21 II 1900 r.

"Być zwyciężonym
i nie ulec
to zwycięstwo”

Na nowej tablicy znalazła się podobizna Józefa Piłsudskiego.

Po 1920 marszałek Józef Piłsudski otrzymał honorowe obywatelstwo miasta Łodzi, lecz według relacji współczesnych Łódź kojarzyła mu się z „wpadką” konspiracyjną[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d 5 Tajne Drukarnie. W: Józef Piłsudski: Bibuła – walka rewolucyjna w zaborze rosyjskim. Warszawa: 1937. [dostęp 19.12.2008]. (pol.)
  2. Maria Koplewska Juszkiewiczowa (pol.). [dostęp 2010-03-01].
  3. a b c na podstawie: Tadeusz Wołk-Żołnierski „Działalność Józefa Piłsudskiego w Łodzi w latach 1899-1900”, Kronika Miasta Łodzi nr 1/2000 oprac. Andrzej Janecki: ŁÓDZKI EPIZOD JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO (pol.). Urząd Miasta Łodzi. [dostęp 2010-02-15].
  4. ”...W okresie PRL tworzono „czarna legendę” Piłsudskiego. Starano się również zatrzeć wszelkie dowody uznania dla jego osoby. Mimo to, jeszcze w 1981 roku, staraniem Społecznego Komitetu Pamięci Józefa Piłsudskiego odnowiono tablicę poświęconą Józefowi Piłsudskiemu. Jej odsłonięciu towarzyszyło wyjątkowe zainteresowanie łodzian. ...” za: na podstawie: Tadeusz Wołk-Żołnierski „Działalność Józefa Piłsudskiego w Łodzi w latach 1899-1900”, Kronika Miasta Łodzi nr 1/2000 oprac. Andrzej Janecki: ŁÓDZKI EPIZOD JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO (pol.). Urząd Miasta Łodzi. [dostęp 2010-02-15].
  5. Łódź. Ulica Piłsudskiego (Wschodnia) 19 (do 1939)
  6. Pamiętajmy, że jest on (Józef Piłsudski) honorowym obywatelem miasta Łodzi. Nota bene takim żartem historii jest to, że Piłsudski zgodnie z relacjami współczesnych Łodzi ponoć nie lubił. Nie dlatego, że miał do tego miasta o coś pretensje, ale Łódź kojarzyła mu się z aresztowaniem, z miastem, w którym poniósł porażkę jako redaktor „Robotnika”, działacz konspiracyjny. [za:] Rozmowa z prof. Przemysławem Waingertnerem, historykiem z Katedry Historii Polski Najnowszej UŁ (pol.). [dostęp 2010-02-24].