Aleksander Sulkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksander Sulkiewicz
Iskander Mirza Duzman Beg Sulkiewicz
Michał, Tatar
Ilustracja
Aleksander Sulkiewicz podczas służby legionowej (ok. 1916)
sierżant piechoty sierżant piechoty
Data i miejsce urodzenia 8 grudnia 1867
Skirsobole, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 18 września 1916
Sitowicze, gubernia wołyńska, Imperium Rosyjskie
Przebieg służby
Lata służby 19151916
Siły zbrojne Legiony Polskie
Jednostki 5 Pułk Piechoty Legionów
Główne wojny i bitwy I wojna światowa (bitwa na Stochodem)
Odznaczenia
Krzyż Niepodległości z Mieczami

Aleksander Sulkiewicz, właśc. Iskander Mirza Duzman Beg Sulkiewicz lub Hózman Mirza Sulkiewicz[1], pseud. Michał (ur. 8 grudnia 1867 w Skirsobolach Tatarskich, powiat kalwaryjski, Suwalszczyzna, zm. 18 września 1916 pod Sitowiczami nad Stochodem) – polski działacz socjalistyczny i niepodległościowy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie tatarskiej[2] o tradycjach patriotycznych, jako syn Aleksandra (rotmistrza Armii Imperium Rosyjskiego) i Rozalii z Kryczyńskich. Był spokrewniony z Józefem Bielakiem, generałem kościuszkowskim. W dzieciństwie uczęszczał do szkoły tureckiej w Konstantynopolu, gdzie zetknął się z polską emigracją. Następnie po śmierci ojca (zmarłego około 1877) powrócił z rodziną w 1880 do Suwałk i potem do Sejn, gdzie kontynuował naukę. W Wilnie zetknął się z kółkami socjalistycznymi. Został aktywnym członkiem Socjalno-Rewolucyjnej Partii "Proletariat" (tzw. II Proletariatu).

Działacze PPS przed 1905. Od lewej: Bolesław Czarkowski, Aleksander Sulkiewicz, Bolesław Jędrzejowski, Józef Kwiatek, Walery Sławek

W listopadzie 1892 brał udział w "Zjeździe Paryskim" i tworzeniu Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich. Następnie przedostał się do kraju, gdzie uczestniczył w tworzeniu wileńskich grup PPS. Na przełomie czerwca i lipca 1893 wraz ze Stanisławem Wojciechowskim, Józefem Piłsudskim, Stefanem Bielakiem i Ludwikiem Zajkowskim uczestniczył w naradzie w podwileńskim lesie, którą uznano później za I Zjazd Polskiej Partii Socjalistycznej.

W 1890 został urzędnikiem w izbie skarbowej w Suwałkach, a następnie komory celnej we Władysławowie, Wierzbołowie[3] i Kibartach. Dzięki temu stał się jednym z głównych organizatorów przerzutu "bibuły" PPS z Genewy i Londynu do Królestwa. Prowadził długoletnią działalność z uwagi na fakt, iż nikt nie podejrzewał muzułmanina o działania niepodległościowe. Od 1895 do 1897, a następnie od 1899 do 1902 był członkiem Centralnego Komitetu Robotniczego PPS.

W 1900 na wezwanie partii zakończył pracę urzędnika i wyjechał do Łodzi celem tworzenia drukarni "Robotnika". Uniknął aresztowania w czasie wpadki drukarni (gdzie aresztowano Józefa Piłsudskiego). Był jednym z współorganizatorów przygotowanej ucieczki Józefa Piłsudskiego z petersburskiego szpitala św. Mikołaja Cudotwórcy 14 maja 1901.]

Aleksander Sulkiewicz
Aleksander Sulkiewicz 1900.jpg
Data i miejsce urodzenia 8 grudnia 1867
Skirsobole
Data i miejsce śmierci 18 września 1916
Sitowicze
Przynależność polityczna Polska Partia Socjalistyczna

Od 1903 na nowo podjął działania w Centralnym Komitecie Robotniczym PPS na terenie Kijowa. Wpadł w ręce policji, jednak dzięki bardzo dobrym rekomendacjom z miejsc pracy zwolniony został po kilku miesiącach za kaucją. W czasie rozłamu w PPS został członkiem PPS Frakcji Rewolucyjnej, wchodząc w 1908 ponownie w skład Centralnego Komitetu Robotniczego.

Po wybuchu I wojny światowej zgłosił się do Legionów Polskich. Po powstaniu Polskiej Organizacji Narodowej został komisarzem w powiecie wieluńskim, a następnie łódzkim. Przedostał się na rodzinną Suwalszczyznę, a potem do Warszawy, gdzie zastąpił w działalności Tadeusza Żulińskiego. Jeździł w wyprawach zagranicznych m.in. przez Berlin, Kopenhagę, Szwecję do Kijowa. Wrócił do Galicji, gdzie został skierowany przez Józefa Piłsudskiego do zajętej przez Niemców Warszawy. Działał tam w strukturach Polskiej Organizacji Wojskowej i PPS. Aresztowany przez Niemców w listopadzie 1915; zwolniony, udał się pod okupację austriacką, aby wziąć udział w walkach Legionów Polskich.

Po dwukrotnej odmowie ze względu na wiek (49 lat) został w maju 1916 intendentem, a następnie w służbie liniowej sierżantem 4 kompanii (dowódca Wacław Stachiewicz) 1 batalionu 5 Pułku Piechoty Legionów. 18 września 1916 w trakcie bitwy pod Sitowiczami (nad Stochodem), biegnąc na pomoc rannemu chor. Adamowi Kocowi, został śmiertelnie ranny.

8 listopada 1925 jego ciało przewieziono do Warszawy i pochowano na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Niepodległości z Mieczami.

grób Aleksandra Sulkiewicza na Wojskowych Powązkach

Fotografie[edytuj | edytuj kod]

  • Aleksander Sulkiewicz. Fotografia z albumu: (pol.). W: „Księga pamiątkowa byłych uczestników walk o niepodległość pod sztandarem PPS Frakcji Rewolucyjnej” [on-line]. Warszawa 1933, przed 1900?. [dostęp 2010-03-01].

Przypisy

  1. Aleksander Sulkiewicz (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2010-02-15].
  2. Historia. tatarzy.pl. [dostęp 2015-11-18].
  3. Tomasz Stańczyk: Polski Tatar przerzuca bibułę (pol.). Rzeczpospolita. [dostęp 2010-03-03].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]