Teoria wyboru publicznego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Teoria wyboru publicznego − bada przede wszystkim proces kształtowania instytucji w sferze polityki. Można zaliczyć ją do ekonomii instytucjonalnej, a zwłaszcza do jej nurtu zwanego nową ekonomią instytucjonalną[1].

Teoria wyboru publicznego wykorzystuje wiele osiągnięć z zakresu normatywnej teorii wyboru społecznego, która rozwija się głównie w kierunku teorii opisowo-wyjaśniającej i predykcyjnej. Posługuje się ona tymi samymi prawami, jakich ekonomiści używają do analizy ludzkich zachowań na rynku. Ekonomiści ci zakładają, że ludzie motywowani są tylko przez swój własny interes. I chociaż czasami działają w pewien sposób w trosce o dobro innych ludzi, dominującym bodźcem zachowania są własne interesy. Nie ma znaczenia, czy chodzi o pracownika, pracodawcę, czy konsumenta. Ekonomiści badający teorię wyboru publicznego przyjmują to samo założenie – nawet ludzie zajmujący się polityką, mimo że mają na celu dobro innych, w głównej mierze i tak myślą tylko o swoim interesie.

Teoria wyboru publicznego korzysta z badań empirycznych i stanowi ważną podstawę decyzji strategicznych i planistycznych. Jest istotnym i coraz powszechniejszym źródłem wiedzy o mechanizmach i prawidłowościach funkcjonowania społeczeństwa. Znaczna część tej teorii dotyczy wyboru metod głosowania i agregacji preferencji indywidualnych.

Mając podstawy w ekonomii neoklasycznej, znalazła szerokie zastosowanie m.in. w socjologii. Teorię tę uważa się za szczególną postać teorii racjonalnego wyboru.

Początki teorii i przedstawiciele[edytuj | edytuj kod]

Teoria ta rozwinęła się przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych, gdzie istnieją jej największe szkoły: szkoła Virginii, szkoła Chicago i szkoła Rochester. Za prekursora badań nad tą teorią uważa się jednak Duncana Blacka, profesora Glasgow University, którego artykuł „On the Rationale of Group Decision Making” był inspiracją dla wielu badaczy i nadal należy do kanonu podstawowych lektur z dziedziny teorii wyboru publicznego. Teorią tą zajmowali się również James M. Buchanan, Gordon Tullock i Kenneth Arrow.

Czym się zajmuje teoria wyboru publicznego[edytuj | edytuj kod]

Sfera zainteresowań teorii wyboru publicznego:

  1. Problematyka związana z głosowaniem:
  2. Wybór w warunkach demokracji
  3. Teoria umowy społecznej i ładu konstytucyjnego
    • Źródła umowy społecznej jako podstawy instytucjonalizacji życia społecznego
    • Instytucjonalne fundamenty sprawiedliwego ładu społecznego
    • Ekonomia polityczna ładu konstytucyjnego
    • Konstytucyjne uprawnienia obywateli i ekonomiczne skutki tych uprawnień
  4. Ekonomiczna teoria władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej
  5. Teoria grup interesu i koalicji dystrybucyjnych
    • Ekonomiczne motywy i warunki działań zbiorowych
    • Analiza skuteczności i efektywności grup interesu
    • Wpływ działalności grup interesu na efektywność gospodarki narodowej
    • Pozytywne i negatywne skutki lobbingu
    • Grupy interesu a stabilność instytucjonalna gospodarki
  6. Teoria pogoni za rentą
    • Metody ograniczania zjawiska pogoni za rentą polityczną
    • Analiza negatywnego wpływu pogoni za rentą polityczną na poziom dobrobytu
    • Sposoby uzyskiwania renty politycznej
    • Renty ekonomiczne i renty polityczne: ich źródła oraz efekty społeczno-gospodarcze

Fundamenty teorii[edytuj | edytuj kod]

Fundamentami tej teorii są następujące elementy:

– Indywidualizm metodologiczny
– Zasada maksymalizacji lub optymalizacji
– Koncepcja optimum społecznego
– Koncepcja równowagi systemu
– Koncepcja kapitału społecznego
– Koncepcja instytucji
– Założenie o społecznych źródłach uprawnień
– Możliwość poprawy użyteczności przez zrzeczenie się kontroli

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki wewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]