Truso

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Europa według anglosaskiego opisu świata Alfreda Wielkiego. Widoczne Estum, czyli Osti, Witland, Estmere i Truso (mapa z 1773).
Szlaki handlowe wikingów od Waregów do Greków (źródło: Marika Mägi)
Rekonstrukcja domu halowego z Truso (Muzeum w Elblągu)

Truso – nazwa istniejącego od końca VIII do końca X wieku (lub połowy XI wieku) pruskiego portu i osady handlowej (emporium) na południowym wybrzeżu Bałtyku, w okolicach ujścia Wisły i rzeki Elbląg.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejsce zostało opisane przez anglosaskiego podróżnika Wulfstana, który dotarł tam z portu Hedeby (Dania) ok. 890. Opis podróży, portu, obyczajów zamieszkującego w okolicy ludu Estów (najprawdopodobniej Prusów) został umieszczony w Chorografii Orozjusza, przełożonej na język staroangielski przez króla Alfreda Wielkiego[1][2].

Dokładne położenie Truso było przez długi czas nieznane, pomimo że źródła wskazują dosyć precyzyjnie na okolice ujścia Wisły do Zalewu Wiślanego. Jednak zmiany topograficzne Żuław Wiślanych utrudniły rekonstrukcję geografii tych ziem w X wieku. W ramach akcji Archeologiczne Zdjęcie Polski archeolog dr Marek Jagodziński rozpoczął w latach 80. XX wieku badania archeologiczne na wschodnim brzegu jeziora Druzno, na wysokości wsi Janów, kilka kilometrów na południe od Elbląga. Po kilku sezonach badawczych, dzięki uzyskanemu obfitemu materiałowi i przekonującym datacjom dendrochronologicznym, przyjęto, że odkryte zostało długo poszukiwane Truso[2].

Odkrycia doktora Marka Jagodzińskiego dowiodły, że Truso stanowiło część systemu handlowego duńskich Skandynawów (wikingów) na Bałtyku i wykorzystywało lokalizację pogranicza pomiędzy plemionami pruskimi i słowiańskimi a morzem. Obraz archeologiczny osady jawi się jako duże emporium (port handlowy) z osadą rzemieślniczą i kupiecką. Istotną wytwórczość rzemieślniczą stanowiły produkty z poroży i kości zwierząt, w szczególności grzebieni[3][4]. Rozmiary Truso były porównywalne do największych ówczesnych nadbałtyckich osad portowych, takich jak Hedeby, Birka czy Wolin. Stanowiło zatem najważniejsze centrum handlu dalekosiężnego na ziemiach pruskich[2]. Na terenie osady odkryto liczne przedmioty wytworzone m.in. w Nadrenii i Bizancjum.

Handlowa rola Truso podupadła w X wieku, na co miały wpływ pożary i działania wojenne, prawdopodobnie na tle zmian politycznych w państwie pierwszych Piastów. Z czasem rolę Truso przejął założony w drugiej połowie X wieku Gdańsk[2]. Istnieje projekt odtworzenia części osady dla celów turystycznych i edukacyjnych.

W historiografii obecna była teza, że na tym terenie prowadził swą ostatnią działalność misyjną święty Wojciech[5][6].

Opracowania naukowe[edytuj | edytuj kod]

Powieści związane tematycznie z Truso[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marek Jagodziński: Truso. pradzieje.pl. [dostęp 2013-06-18].
  2. a b c d Andrzej Markert. Truso – zaginiony port. „Sprawy Nauki”. Nr 12/2004, 2004-12-22. Biuletyn Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. 
  3. Co nam mówią grzebienie z Truso?. archeowiesci.pl. [dostęp 2015-12-25].
  4. Amulety skandynawskie z Wolina i Truso
  5. Gerard Labuda Droga biskupa praskiego Wojciecha do Prus, ZH XXXIV (1969), z. 3, s. 9-28
  6. Stanisław Mielczarski, Misja pruska św. Wojciecha, 1967.
  7. Pan Samochodzik i Truso - oceny i opinie w serwisie lubimyczytac.pl