Trzmiel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Trzmiel łąkowy
Bombus pratorum
Linnaeus, 1761
Trzmiel łąkowy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp tchawkodyszne
Gromada owady
Rząd błonkoskrzydłe
Podrząd trzonkówki
(grupa żądłówki)
Rodzina pszczołowate
Podrodzina pszczoły właściwe
Plemię trzmiele
Ten artykuł dotyczy owadów. Zobacz też: inne znaczenia.
Bombus (Pyrobombus) hypnorumtrzmiel drzewny
Bombus (Psithyrus) rupestristrzmielec czarny

Trzmiel (Bombini) – plemię nalezące do pszczołowatych, o czarnym ubarwieniu, zwykle z szerokimi, poprzecznymi, żółtymi lub pomarańczowymi pasami. W Polsce często mylnie nazywany bąkiem[1][2]. W literaturze polskiej nazwą „trzmiel” określane są pszczoły z rodzaju Bombus[3], obejmującego również trzmielce.

W systematyce biologicznej owady te były do końca XX wieku, a nawet początków XXI wieku[4] klasyfikowane w rodzajach Bombus (i czasami Bombias). Jako odrębną grupę traktowano bardzo podobne do nich, pasożytnicze trzmielce z (dawnego) rodzaju Psithyrus[4][3]. Wszystkie trzy rodzaje zaliczano do plemienia Bombini, w języku polskim określanego nazwą „trzmiele”[5], a także do podrodziny Bombinae[a], również nazywanej trzmielami[6].

Analizy morfologiczne i molekularne wykazały, że trzmiele i trzmielce (Psithyrus) są ze sobą bardzo blisko spokrewnione. Trzmielce zaliczono do rodzaju Bombus[7][8][9].

Obecnie nazwa „trzmiele” lub „trzmiele i trzmielce” stosowana jest dla plemienia Bombini, do którego zaliczono jeden rodzaj: Bombus s. str., obejmujący wszystkie omawiane gatunki.

Etymologia[edytuj]

Nazwa „trzmiel” wywodzona jest od prasłowiańskiego *čьmel'ь : *ščьmel'ь, derywat odczasownikowy utworzony za pomocą przyrostka *-el'ь (podobnie jak kąpiel, kisiel, piszczel etc.) od *ščьmiti "powodować ból, ściskać"[10].

Uwagi

  1. Podrodzina Bombinae nie jest obecnie wyróżniana.

Przypisy

  1. Trzmiel to nie bąk. A bąk to mucha, która atakuje ludzi (pol.). zdrowie.wp.pl, 2014-06-10. [dostęp 2014-10-20].
  2. Marek Kozłowski: Buczące trzmiele (pol.). e-ogrody.pl, 2013-07-12. [dostęp 2014-10-20].
  3. a b Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. pwn.pl Sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.
  4. a b Fauna Polski - charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. I. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2004. ISBN 83-88147-04-8.
  5. Wojciech Bresiński: Encyklopedia audiowizualna Britannica : zoologia. Cz. 2. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 2006. ISBN 83-60563-14-4.
  6. Henryk Sandner: Owady. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 284–286. ISBN 83-01-08369-7.
  7. P. H. Williams. Phylogenetic relationships among bumble bees (Bombus Latr.): a re-appraisal of morphological evidence. „Systematic Entomology”. 19 (1994), s. 327–344, 1995 (ang.). 
  8. Kawakita et al. Phylogeny, historical biogeography, and character evolution in bumble bees (Bombus: Apidae) based on simultaneous analysis of three nuclear gene sequences. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 31, s. 799–804, 2004. DOI: 10.1016/j.ympev.2003.12.003 (ang.). 
  9. Cameron et al. A comprehensive phylogeny of the bumble bees (Bombus). „Biological Journal of the Linnean Society”. 91, s. 161–188, 2007. DOI: 10.1111/j.1095-8312.2007.00784.x (ang.). 
  10. Ewa Jakus-Borkowa, Polskie nazwy miejscowości zakończone na -el, [w:] Munuscula Linguistica, Kraków 2006, s. 201.