Uakari czerwono-biały

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Uakari czerwono-biały
Cacajao calvus
(I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1847)
Ilustracja
Samiec
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Rząd

naczelne

Parvordo

małpy szerokonose

Rodzina

sakowate

Podrodzina

saki

Rodzaj

uakari

Gatunek

uakari czerwono-biały

Synonimy
  • Brachyurus calvus I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1847[1]
  • Pithecia alba Schlegel, 1876[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]

Uakari czerwono-biały[4], uakari biały[5] (Cacajao calvus) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny saki (Pitheciinae) w obrębie rodziny sakowatych (Pitheciidae).

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1847 roku francuski zoolog Isidore Geoffroy Saint-Hilaire nadając mu nazwę Brachyurus calvus[1]. Miejsce typowe według oryginalnego opisu to „Pará”[1], ograniczone w 1987 roku przez Philipa Hershkovitza do lewego brzegu rzeki Solimôes, naprzeciwko Fonte Boa, w Amazonii, w Brazylii[6][7][8]. Holotyp to zamontowana skóra i czaszka dorosłego samca (sygnatura MNHN-ZM-MO-1847-1667a) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu; okaz podarował w marcu 1847 roku attache brazylijskiego poselstwa w Paryżu, Pedro d’Alcantara Lisboa[9][10][11].

Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznawali cztery podgatunki, ale ostatnie odkrycia nowych populacji zmieniły ten podział taksonomiczny, wyodrębniając taksony ucayalii, rubicundus i novaesi do rangi odrębnych gatunków[10].

Obecnie (2023) takson monotypowy[8].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Cacajao: port. cacajão „uakari”, od tupi cacajao lokalnej nazwa uakari czarnogłowego w niektórych częściach Brazylii i Wenezueli[12].
  • calvus: łac. calvus „łysy”[13].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Uakari czerwono-biały występuje w brazylijskiej części Amazonii, ograniczony głównie do dużej wyspy rzecznej, graniczącej z rzekami Japurá, Auati-Paraná i Solimões[14][4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała (bez ogona) samic 36–57 cm, samców 38–56 cm, długość ogona samic 14–17 cm, samców 14–19 cm; masa ciała samic 2,3–3 kg, samców 3–3,5 kg[15][16].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Żyją w stadach złożonych zwykle z 10-30, a czasem nawet 100 osobników. Żywią się owocami, liśćmi, nektarem i niektórymi owadami. Samica rodzi jedno młode. Dojrzałość płciową samice uzyskują w wieku 3 lat, natomiast samce w wieku 6 lat.

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii VU (ang. vulnerable ‘narażony’)[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c I. Geoffroy Saint-Hilaire. Note sur un Singe américain appartenant au genre Brachyure. „Comptes rendus hebdomadaires de l’Académie des Sciences”. 24, s. 576, 1847. (fr.). 
  2. H. Schlegel. Les Singes. Simiae. „Muséum d’Histoire Naturelle des Pays-Bas”. 7, s. 229, 1875. (fr.). 
  3. R. Aquino i inni, Cacajao calvus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021 [online], wersja 2021-2 [dostęp 2021-08-13] (ang.).
  4. a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 41. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  5. Praca zbiorowa: Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 108. ISBN 83-01-14344-4.
  6. Hershkovitz 1987 ↓, s. 44.
  7. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Cacajao calvus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-08-13].
  8. a b N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Cacajao calvus (I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1847). [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-09-14]. (ang.).
  9. Hershkovitz 1987 ↓, s. 43.
  10. a b F.E. Silva, J.V. do Amaral, Ch. Roos, M. Bowler, F. Röhe, R. Sampaio, M.C. Janiak, F. Bertuol, M.I. Santana, J. de Souza Silva Júnior, A.B. Rvlands, Ch. Gubili, T. Hrbek, A,D. McDevitt & J.P. Boubli. Molecular phylogeny and systematics of bald uakaris, genus Cacajao Lesson, 1840 (Primates: Pitheciidae), with the description of a new species. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 173, s. 107509, 2022. DOI: 10.1016/j.ympev.2022.107509. (ang.). 
  11. MNHN-ZM-MO-1847-1667A, [w:] Mammals (ZM) [online], Muséum national d’Histoire naturelle [dostęp 2023-09-14] (fr. • ang.).
  12. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 149, 1904. (ang.). 
  13. calvus, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2023-02-06] (ang.).
  14. C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 210. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
  15. S.F. Ferrari, L.M. Veiga, L.P. Pinto, L.K. Marsh, R.A. Mittermeier & A.B. Rylands: Family Pitheciidae (Titis, Sakis and Uacaris). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 481–482. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).
  16. Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 136. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  17. L.M. Veiga i inni, Cacajao calvus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2008-12-01] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]