Udostępnianie broni jądrowej w ramach NATO
Państwa posiadające broń jądrową zgodnie z NPT
Inne państwa posiadające broń jądrową
Państwa nieoficjalnie posiadające broń jądrową
Państwa objęte programem nuclear sharing (NATO lub OUBZ)
Państwa, które zrezygnowały z broni jądrowej
Udostępnianie broni jądrowej w ramach NATO (ang. nuclear sharing) – program Sojuszu Północnoatlantyckiego, w ramach którego Stany Zjednoczone rozmieszczają taktyczną broń jądrową (bomby lotnicze B61) na terytoriach wybranych państw członkowskich nieposiadających własnego arsenału nuklearnego[1]. Broń pozostaje pod amerykańską kontrolą w czasie pokoju; w przypadku konfliktu zostałaby przekazana siłom powietrznym państwa goszczącego, które dostarczyłyby ją za pomocą samolotów podwójnego zastosowania (dual-capable aircraft, DCA)[1].
Program stanowi element szerszej polityki rozszerzonego odstraszania nuklearnego (parasola nuklearnego) NATO i funkcjonuje od lat 50. XX wieku[2].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Program nuclear sharing powstał w latach 50. XX wieku w kontekście zimnej wojny i doktryny Trumana. Stany Zjednoczone rozmieściły broń jądrową w Europie w celu przeciwstawienia się przewadze konwencjonalnej ZSRR[3]. W szczytowym okresie, w latach 70., w Europie znajdowało się ok. 7300 amerykańskich głowic jądrowych[4].
Po zakończeniu zimnej wojny arsenał został radykalnie zredukowany. W 1991 roku prezydent George H.W. Bush wycofał z Europy wszystkie typy broni jądrowej z wyjątkiem bomb lotniczych B61[4]. Z programu wycofały się Kanada (1984) i Grecja (2001)[2].
Mechanizm
[edytuj | edytuj kod]Bomby B61 przechowywane są w podziemnych magazynach (Weapons Storage and Security Systems, WS3) na bazach lotniczych państw uczestniczących. Magazyny chronione są przez oddziały USAF[1]. Decyzja o użyciu broni wymaga autoryzacji prezydenta Stanów Zjednoczonych oraz zgody Grupy Planowania Nuklearnego (NPG) NATO[4].
Gotowość operacyjną programu weryfikują coroczne ćwiczenia Steadfast Noon, obejmujące scenariusze użycia broni jądrowej z udziałem samolotów DCA i maszyn wsparcia konwencjonalnego (w ramach programu SNOWCAT)[2].
W 2024 roku ukończono produkcję zmodernizowanych bomb B61-12, które zastąpiły starsze wersje B61-3 i B61-4. Nowa wersja jest wyposażona w system naprowadzania ogonowego zwiększający precyzję[1].
Państwa uczestniczące
[edytuj | edytuj kod]W programie uczestniczy pięć państw europejskich, na których terytorium rozmieszczono łącznie ok. 100 bomb B61-12 na sześciu bazach lotniczych[2]:
| Państwo | Baza | Szacunkowa liczba | Samolot DCA |
|---|---|---|---|
 Belgia | Kleine Brogel | 10–15 | F-16MLU → F-35A (od 2027) |
 Niemcy | Büchel | 10–15 | PA-200 Tornado → F-35A (od 2027) |
 Włochy | Aviano | 20–30 | F-16C/D (USAF) |
| Włochy | Ghedi | 10–15 | PA-200 Tornado → F-35A |
 Holandia | Volkel | 10–15 | F-35A (od czerwca 2024) |
 Turcja | Incirlik | 20–30 | brak stałego DCA |
Holandia jako pierwsze państwo europejskie certyfikowała F-35A w roli nuklearnej (1 czerwca 2024), zastępując nim F-16MLU[2]. Belgia i Niemcy planują przejście na F-35A od 2027 roku[2].
Baza Incirlik w Turcji nie posiada przypisanych samolotów DCA, a bezpieczeństwo przechowywanych tam bomb było kwestionowane po nieudanym zamachu stanu w 2016 roku[4].
W 2025 roku Wielka Brytania zapowiedziała budowę infrastruktury do przechowywania bomb B61-12 w bazie RAF Lakenheath oraz zakup samolotów F-35A do roli nuklearnej (baza RAF Marham, od połowy lat 30.)[2].
Oprócz pięciu państw goszczących broń, siedem kolejnych uczestniczy w programie SNOWCAT (Support of Nuclear Operations With Conventional Air Tactics), zapewniając wsparcie konwencjonalne dla misji nuklearnych: Czechy, Dania, Grecja, Węgry, Norwegia, Polska i Rumunia[2].
Zgodność z Układem o nieproliferacji
[edytuj | edytuj kod]Zgodność programu nuclear sharing z Układem o nieproliferacji broni jądrowej (NPT) jest przedmiotem sporu. Artykuł I NPT zabrania państwom nuklearnym przekazywania kontroli nad bronią jądrową innym krajom, a artykuł II zabrania państwom nienuklearnym jej przyjmowania[1].
Stany Zjednoczone argumentują, że w czasie pokoju broń pozostaje pod wyłączną kontrolą amerykańską, a przekazanie nastąpiłoby dopiero w warunkach konfliktu, gdy NPT przestałby obowiązywać[1]. Krytycy wskazują, że szkolenie pilotów państw goszczących do przenoszenia bomb B61 i przystosowanie ich samolotów do tej roli stanowi de facto przygotowanie do proliferacji[5].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 6 Hans M. Kristensen, Matt Korda, Eliana Johns, Mackenzie Knight-Boyle, Nuclear weapons sharing, 2023 [online], Bulletin of the Atomic Scientists, listopad 2023 [dostęp 2026-04-30] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Hans M. Kristensen, Matt Korda, Eliana Johns, Mackenzie Knight-Boyle, The changing nuclear landscape in Europe [online], Bulletin of the Atomic Scientists, 10 grudnia 2025 [dostęp 2026-04-30] (ang.).
- ↑ Lawrence Freedman: The Evolution of Nuclear Strategy. Wyd. 3. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2003. ISBN 978-0-333-97239-7. (ang.).
- 1 2 3 4 Hans M. Kristensen, Matt Korda, United States nuclear weapons, 2023 [online], Bulletin of the Atomic Scientists, styczeń 2023 [dostęp 2026-04-30] (ang.).
- ↑ Tytti Erästö, More investment in nuclear deterrence will not make Europe safer [online], Stockholm International Peace Research Institute, 5 grudnia 2023 [dostęp 2026-04-30] (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Lawrence Freedman: The Evolution of Nuclear Strategy. Wyd. 3. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2003. ISBN 978-0-333-97239-7. (ang.).