Upadłość konsumencka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Upadłość konsumencka – redukcja lub umorzenie zobowiązań osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej w przypadku zaistnienia niezawinionej niewypłacalności wprowadzona 31 marca 2009 roku do polskiego prawa upadłościowego i naprawczego[1]. 31 grudnia 2014 roku wprowadzona została nowelizacja upadłości konsumenckiej, istotnie liberalizująca przesłanki ogłoszenia upadłości.

Wszczęcie postępowania sądowego[edytuj | edytuj kod]

O ogłoszeniu upadłości decyduje sąd rejonowy (gospodarczy wydział upadłościowy) na wniosek dłużnika. Wierzyciele nie mają uprawnienia do przymusowego wszczęcia tego rodzaju postępowania (odmiennie niż w stosunku do przedsiębiorców – osób fizycznych). Ogłoszenie upadłości jest możliwe raz na 10 lat z przyczyn nadzwyczajnych i niezależnych od dłużnika (np. choroba, wypadek, utrata pracy).

Nowelizacja ustawy[2] ułatwiła dostęp do upadłości konsumenckiej, likwidując bariery prawne i finansowe (np. w zakresie obniżenia wysokości opłat sądowych i kosztów ogłoszeń, czy ustalenia wysokości wynagrodzeń syndyków na poziomie wielokrotnie niższym niż wynagrodzenia komorników). Nowelizacja wprowadziła też uproszczoną treść wniosków o ogłoszenie upadłości konsumenckiej i inne ułatwienia w toku postępowania upadłościowego, czyniąc je bardziej przyjaznym dla osób fizycznych.

Aby skorzystać z tej instytucji, należy w złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości do właściwego sądu upadłościowego[3]. Opłata od wniosku wynosi 30 złotych[4].

Majątek niepodlegający zajęciu[edytuj | edytuj kod]

Obowiązkiem konsumenta – dłużnika jest wymienienie we wniosku i późniejsze wskazanie syndykowi składników swojego majątku. Zajęciu (objęciu do masy upadłości) nie podlegają wszystkie składniki majątku, a jedynie te, które posiadają faktyczną wartość rynkową i są możliwe do zbycia. Istnieje szeroki katalog rzeczy i praw, które nie podlegają zajęciu. Jest on określony w dziale V Kodeksu postępowania cywilnego zatytułowanym „Ograniczenia egzekucji”[5].

Katalog ten zapewnia utrzymanie egzystencjonalnych podstaw funkcjonowania dłużnika i jego rodziny. Upadłość konsumencka pozwala na godne życie po wszczęciu tego postępowania i przy możliwie maksymalnym zaspokojeniu wierzycieli z faktycznie wartościowego majątku dłużnika, doprowadzenie ostatecznie do oddłużenia konsumenta celem przywrócenia mu zdolności do normalnego funkcjonowania w społeczeństwie.

Licytacja majątku i spłata wierzycieli[edytuj | edytuj kod]

Majątek podlegający zajęciu (głównie domy, mieszkania, działki rekreacyjne, czy samochody lub jachty) zostaje zlicytowany, a uzyskane sumy pieniężne zostają przeznaczone na proporcjonalną spłatę wierzytelności. W przypadku, gdy przedmiotem licytacji jest nieruchomość, dłużnik (odmiennie niż w egzekucji komorniczej) dodatkowo otrzyma z ceny sprzedaży środki finansowe na wynajem mieszkania dla swojej rodziny przez 12 miesięcy (po nowelizacji z 2014 na 24 miesiące). Syndyk zaś pozostałą sumę uzyskaną ze spieniężenia masy upadłości rozdziela w drodze planu podziału pomiędzy wierzycieli w kolejności ich uprzywilejowania.

Plan spłaty i oddłużenie[edytuj | edytuj kod]

Jeśli sumy uzyskane ze sprzedaży składników majątku dłużnika nie wystarczą na zaspokojenie wszystkich wierzycieli w 100% – sąd ustali dodatkowo plan spłat. Plan spłat sąd ustala jednak nie bezpośrednio, czy w ścisłej relacji z wysokością niespłaconych wierzytelności (które czasem mogą być ogromne), lecz w zależności od aktualnych zdolności zarobkowych dłużnika i potrzeb życiowych jego i jego rodziny.

Z powyższego względu miesięczna wysokość spłaty na rzecz wszystkich wierzyciel może wynosić kilkaset a nawet tylko kilkadziesiąt złotych. Plan spłaty zadłużenia sąd wyznaczy na okres nie dłuższy niż pięć lat (w szczególnych przypadkach okres ten można wydłużyć o dwa lata[6]), natomiast po nowelizacji okres ten będzie mógł wynosić nie więcej niż 3 lata. W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może odstąpić od wyznaczenia planu spłat.

Po rzetelnym stosowaniu się do obowiązków wynikających z planu spłat – zobowiązania niespłacone w toku postępowania z mocy prawa zostaną umorzone, a dłużnik zostanie całkowicie oddłużony.

Upadłość konsumencka transgraniczna[edytuj | edytuj kod]

Istnieje możliwość ogłoszenia upadłości konsumenckiej transgranicznej, jeżeli polski obywatel przeniesie swoje centrum interesów życiowych i zawodowych do innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Zgodnie z Rozporządzeniem Rady (WE) nr 1346/2000 z dn. 29 maja 2000[7] sądem właściwym w przypadku postępowania upadłościowego jest sąd państwa, w którym dłużnik posiada swoje centrum interesów życiowych, a nie sąd państwa, w którym posiada zadłużenie. Dłużnika i wierzycieli obowiązują przepisy dot. upadłości obowiązujące w kraju umiejscowienia sądu przeprowadzającego proces.

Po ogłoszeniu bankructwa osobistego w innym państwie członkowskim UE polscy wierzyciele nie mają prawa dochodzić swoich wierzytelności, a polscy komornicy są zobowiązani do zaprzestania egzekucji. Nie mają oni także prawa podważyć wyroków sądów innego państwa. W wyroku z dnia 16 lutego 2011 Sąd Najwyższy stwierdził, że:

W celu zachowania zasady zaufania, orzeczenie sądu państwa członkowskiego o wszczęciu postępowania upadłościowego powinno być, po pierwsze, automatycznie uznane przez wszystkie państwa członkowskie, po drugie, orzeczenie to powinno być uznane bez badania jego prawidłowości, i po trzecie, orzeczenie to wywołuje we wszystkich państwach członkowskich skutki, które wynikają z prawa państwa wszczęcia postępowania.

Mając na uwadze treść art. 26 oraz art. 16 zdanie 2 Rozporządzenia Rady WE nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego, uznać należy, że przepis ten nie daje podstawy do merytorycznego badania orzeczenia wszczynającego postępowanie upadłościowe, czyli badania istoty zawartego w nim rozstrzygnięcia, a zwłaszcza nie daje podstawy do badania przesłanek przyjętych za podstawę orzeczenia.

— Wyrok SN z dnia 16 lutego 2011, II CSK 425/10[8]

Dane statystyczne[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec 2015 roku ogłoszono, że przez ten rok odnotowano trzydziestokrotny wzrost orzeczeń o upadłości konsumenckiej w stosunku do poprzednich pięciu lat. Przeciętna kwota zadłużenia redukowanego lub umorzonego w toku postępowania to 160 tys. zł, sądy orzekały także w sprawie pięciokrotnie mniejszego zadłużenia. Uwzględniały wnioski osób samotnie wychowujących dzieci, obciążonych kredytami, szczególnie we frankach szwajcarskich[9].

Przypisy

  1. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 lutego 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233), dalej: pr. up.
  2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1306)
  3. Art. 4912 ust. 4 pr. up.
  4. Upadłość konsumencka, prawos.pl [dostęp 2015-12-27].
  5. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.)
  6. Sejm przyjął upadłość konsumencką.. [dostęp 2 stycznia 2015].
  7. Rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz. Urz. WE L 160 z 30.06.2000)
  8. Wyrok SN z dnia 16 lutego 2011, sygn. akt II CSK 425/10, sn.pl [dostęp 2015-12-27].
  9. Lawinowo rośnie liczba bankrutujących osób, PolskieRadio.pl [dostęp 2015-12-27].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.