Władimir Wiernadski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Władimir Iwanowicz Wiernadski
Владимир Иванович Вернадский
Ilustracja
Wiernadski w 1934 roku
Data i miejsce urodzenia 28 lutego?/12 marca 1863
Petersburg, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 6 stycznia 1945
Moskwa, ZSRR
Zawód geolog
Narodowość ukraińska
Alma Mater Petersburski Uniwersytet Państwowy
Vernadsky Vladimir Ivanovich signature.png

Władimir Iwanowicz Wiernadski (ros. Владимир Иванович Вернадский; ukr. Володимир Іванович Вернадський; ur. 28 lutego?/12 marca 1863, zm. 6 stycznia 1945) – rosyjski, ukraiński[1][2][3] i radziecki minerolog i geochemik, uznawany za jednego z twórców geochemii, biogeochemii i radiogeologii, założyciel Akademii Nauk Ukrainy (obecnie Narodowa Akademia Nauk Ukrainy)[4]. Jego idea noosfery stanowi ważny wkład w pojmowanie filozofii przyrody w Rosji na początku XX wieku. Szczególnie znany jako autor książki Biosfera z 1926 roku, w której spopularyzował wprowadzony przez Eduarda Suessa w 1885 roku termin biosfera, formułując hipotezę, że życie jest siłą, która kształtuje geologicznie Ziemię. W 1943 roku otrzymał Nagrodę Stalinowską.

Życiorys[edytuj]

Władimir Wiernadski jako uczeń Pierwszego Klasycznego Gimnazjum w St. Petersburgu, 1878 rok.
Władimir Wiernadski, Paryż 1889.

Wiernadski urodził się w Petersburgu w Imperium Rosyjskim 12 marca 1863. Według przekazu rodzinnego jego ojciec był potomkiem Kozaków zaporoskich[5]. Był on profesorem ekonomii politycznej w Kijowie, później przeniósł się do Petersburga. Jego matka była rosyjską szlachcianką, etnicznie pochodzącą z ukraińskich Kozaków[6].

W 1885 roku ukończył studia w Petersburskim Uniwersytecie Państwowym.

Szukając tematu na pracę doktorską, po raz pierwszy udał się do Neapolu, aby studiować pod kierunkiem krystalografa Arcangela Scacchiego. Ponieważ okazało się, że miał on objawy demencji, Wiernadski wyjechał do Niemiec, by studiować pod nadzorem Paula Grotha. Tam nauczył się posługiwać nowoczesnym sprzętem badawczym, który wykorzystał do opracowania metod badania optycznych, termicznych, sprężystych, magnetycznych i elektrycznych właściwości kryształów. Miał tam również dostęp do laboratorium fizycznego Leonharda Sohncke (dyrektora Instytutu Fizyki Uniwersytetu w Jenie w latach 1883–1886; profesora fizyki Politechniki w Monachium w latach 1886–1897), który w tym czasie także zajmował się krystalografią.

Uczestniczył w Pierwszym Walnym Zjeździe Ziemstw, który odbył się w Petersburgu w przededniu rewolucji 1905 roku, gdzie dyskutowano o metodach wywierania presji przez społeczeństwo na władze; został członkiem liberalnej Partii Konstytucyjno-Demokratycznej (KD). Pracował jako profesor, a później jako prorektor Uniwersytetu Moskiewskiego, z której to funkcji zrezygnował w 1911 roku w proteście przeciwko polityce carskiego rządu. Po rewolucji lutowej 1917 roku pracował w kilku komisjach rolnictwa i edukacji rządu tymczasowego, w tym jako asystent ministra edukacji[7].

Wiernadski pierwszy spopularyzował koncepcję noosfery, szeroko propagował ideę biosfery jako pojęcia w znaczeniu w dużym stopniu uznawanym przez dzisiejszą społeczność naukową[8]. Samo słowo biosfera zostało wymyślone przez austriackiego geologa Eduarda Suessa, którego Wiernadski poznał w 1911 roku.

Według Wiernadskiego noosfera jest trzecim etapem rozwoju Ziemi, po geosferze (materia nieożywiona) i biosferze (życie biologiczne). Tak jak pojawienie się życia w sposób zasadniczy zmieniło geosferę, tak – zdaniem Wiernadskiego – pojawienie się ludzi obdarzonych zdolnościami poznawczymi całkowicie przekształci biosferę (poglądy te nie były powszechnie akceptowane na Zachodzie). Jako jeden z pierwszych naukowców zauważył, że obserwowana zawartość tlenu, azotu i dwutlenku węgla w atmosferze ziemskiej jest wynikiem procesów biologicznych. W 1920 roku opublikował pracę, w której argumentował, że żywe organizmy mogą zmieniać kształt planety tak samo, jak zjawiska fizyczne. Wiernadski uznawany jest za jednego z pionierów formułujących podstawy naukowe nauk przyrodniczych[9].

Był członkiem Rosyjskiej i Radzieckiej Akademii Nauk od 1912 roku oraz jednym z założycieli i pierwszym prezesem Ukraińskiej Akademii Nauk w Kijowie (od 1918). Był założycielem Ukraińskiej Biblioteki Narodowej oraz Tawrijskiego Uniwersytetu Narodowego na Krymie, noszącego obecnie jego imię. Podczas wojny domowej w Rosji był gospodarzem spotkania młodych intelektualistów, którzy później założyli ruchu polityczny eurazjatyzm[10].

W latach 30. i na początku lat 40. XX wieku Wiernadski był konsultantem w początkowym okresie radzieckiego programu nuklearnego, jako jeden z najbardziej zdecydowanie argumentujących za wykorzystaniem energii jądrowej, prowadzeniem badań radzieckich złóż uranu i zjawiska fuzji jądrowej, prowadzonych w Instytucie Radu. Zmarł jednak przed ukończeniem tego programu.

W kwestii poglądów religijnych Wiernadski był ateistą[11]. Interesował się hinduizmem i Rygwedą[8][12].

Moneta wydana z okazji 150. rocznicy urodzin naukowca.

Upamiętnienie[edytuj]

  • Aleja oraz stacja metra w Moskwie, aleja oraz Tawrijski Uniwersytet Narodowy w Symferopolu (na Krymie), Biblioteka Narodowa Ukrainy noszą imię Władimira Wiernadskiego.
  • W 1963 roku w ZSRR został wydany znaczek pocztowy z okazji 100. rocznicy urodzin naukowca.
  • W 1964 roku imieniem badacza nazwano pasmo górskie we wschodniej części Antarktydy[a]. Jego długość wynosi 2500 km, wysokość ponad 2000 m n.p.m.[13] W 1996 roku założono ukraińską stację antarktyczną Wiernadski.
  • 25 lutego 2013 roku Narodowy Bank Ukrainy wprowadził do obiegu srebrną monetę okolicznościową z serii "Wybitne osobistości Ukrainy" o nominale 5 hrywien z okazji 150. rocznicy urodzin Wiernadskiego[14].
  • Imieniem naukowca nazwano planetoidę (2809) Vernadskij.
  • W dniach 23-25 października 2013 roku z okazji 150. rocznicy urodzin Wiernadskiego UNESCO zorganizowało na Uniwersytecie Moskiewskim międzynarodową konferencję naukową Globalistics-2013.

Wybrane dzieła[edytuj]

  • Geochemia, wydana po rosyjsku w 1924
  • Biosfera, wydana po rosyjsku w 1926; angielskie tłumaczenia:
  • Eseje on geochemii i biosferze, tł. Olga Barash, Santa Fe, NM: Synergetic Press, 2006, ​ISBN 0-907791-36-0

Pamiętniki[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Zobacz hasło Горы Вернадского w rosyjskojęzycznej Wikipedii.

Przypisy

  1. Honoring Vladimir Vernadsky: Russian-Ukrainian Scientist's 150th Year Wraps Up (ang.)
  2. Що таке ВЕРНАДСЬКИЙ ВОЛОДИМИР ІВАНОВИЧ (ukr.). Універсальний Словник-Енциклопедія.
  3. William Jones: Book Review: Vernadsky Essays on Geochemistry. Larouchepub.com, 16 czerwca 2006. [dostęp 17 maja 2015].
  4. Paul R. Samson, David C. Pitt: The Biosphere and Noosphere Reader: Global Environment, Society, and Change. London: 1999. ISBN 978-0-415-16644-7.
  5. Книжкова виставка - «Життя, присвячене науці» - до 150-річчя від дня народження В. І. Вернадського (1863–1945) (ukr.). Nplu.org, 12 lutego 2013. [dostęp 17 maja 2015].
  6. В.В. Томазов: Генеалогія В.І. Вернадського: походження та родинні зв'язки.
  7. Josephson P., Dronin N., Mnatsakanyan R., Cherp A., Efremenko D., Larin A.: An Environmental History of Russia. – New York: Cambridge University Press, 2013, pp. 54–57
  8. a b Aravindan Neelakandan: Vernadsky, Noosphere and Vivekananda. Centreright.in, 21 lutego 2013. [dostęp 30 maja 2015].
  9. S.R. Weart: The Discovery of Global Warming, Cambridge: Harvard Press, 2003
  10. Wiernadski opisał to w Dziennikach.
  11. Lynn Margulis, Dorion Sagan: What Is Life?. 2000, s. 170. ISBN 978-0-520-22021-8. Cytat: Both the French paleontologist-priest Pierre Teilhard de Chardin and the Russian atheist Vladimir Vernadsky agreed that Earth is developing a global mind.
  12. Yuva Bharati February 2012 | Vivekananda Kendra Prakashan. Prakashan.vivekanandakendra.org. [dostęp 30 maja 2015].
  13. Вернадского подлёдные горы (ros.)
  14. Ювілейна монета "Володимир Вернадський" (ukr.)

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]