Wielka piątka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Wielka piątka (ang. Big Five) – pięcioczynnikowy model osobowości (w skrócie PMO) autorstwa Paula Costy i Roberta McCrae obejmujący pięć czynników osobowości: neurotyczność, ekstrawersję, otwartość na doświadczenie, ugodowość i sumienność.

  • neurotyczność (vs stałość emocjonalna) – odzwierciedlającą przystosowanie emocjonalne versus emocjonalne niezrównoważenie; skłonność do przeżywania negatywnych emocji (strachu, zmieszania, gniewu, poczucia winy) oraz podatność na stres psychologiczny
  • ekstrawersja (vs introwersja) – która odnosi się do jakości i ilości interakcji społecznych oraz poziomu aktywności, energii, a także zdolności do doświadczania pozytywnych emocji
  • otwartość na doświadczenie – wskazującą na tendencję do pozytywnego wartościowania doświadczeń życiowych, tolerancję na nowość i ciekawość poznawczą
  • ugodowość (vs antagonizm) – opisującą nastawienie do innych ludzi (pozytywne versus negatywne) przejawiające się w altruizmie versus antagonizmie
  • sumienność (vs nieukierunkowanie) – która oddaje stopień zorganizowania, wytrwałości i motywacji jednostki w działaniach zorientowanych na cel

Zakłada się, że wyróżnione czynniki:

  • istnieją realnie (i jako takie mają znaczenie w przystosowaniu jednostki do środowiska np. sumienność jest najlepszym wyznacznikiem jakości wykonywanej pracy zawodowej oraz osiągnięć akademickich, a także wiąże się z satysfakcją życiową)
  • są niezmienne
  • są uniwersalne (tj. niezależne od rasy, płci czy kultury)
  • są biologicznie uwarunkowane (charakteryzuje je wysoki stopień odziedziczalności)

Kwestionariusze osobowości[edytuj]

  • NEO-PI-R składa się z trzydziestu skal, z których po sześć przypada na każdy z pięciu czynników, dzięki czemu osobowość może być opisania tak na poziomie czynników pierwszego rzędu (odpowiednik 30 skal) jak i czynników drugiego rzędu, co odpowiada z kolei „wielkiej piątce” czynników oznaczanych skrótowcami utworzonymi od pierwszych liter angielskich nazw czynników: openness (to experience), conscientiousness, extraversion, agreeableness i neuroticism, z czego najpopularniejsze to OCEAN, NEOAC czy CANOE.

Struktura czynnikowa kwestionariusza wygląda zatem następująco:

neurotyczność ekstrawersja otwartość na doświadczenie ugodowość sumienność
lęk towarzyskość wyobraźnia zaufanie kompetencje
agresywna wrogość serdeczność estetyka prostolinijność skłonność do porządku
depresja asertywność uczucia altruizm obowiązkowość
impulsywność aktywność działanie ustępliwość dążenie do osiągnięć
nadwrażliwość poszukiwanie doznań idee skromność samodyscyplina
nieśmiałość emocjonalność pozytywna wartości skłonność do rozczulania się rozwaga

Kwestionariusz NEO-PI-R, choć precyzyjny, jest niezwykle czasochłonny (składa się bowiem z 240 pozycji), toteż w 1989 roku autorzy opracowali jego skróconą wersję tj.

  • NEO-FFI (NEO-Five Factor Inventory) składającą się z 60 pozycji (tj. po 12 pozycji na skalę).

Zróżnicowanie geograficzne[edytuj]

Liczne badania wskazują na istnienie statystycznie mierzalnego geograficznego zróżnicowania wielkiej piątki czynników osobowości[1][2][3][4][5]. Poniższa tabela podsumowuje wyniki badań przeprowadzonych w oparciu o kwestionariusz do diagnozy cech osobowości NEO-PI-R w wybranych krajach[6].

Kraj (kultura) Neurotyczność Ekstrawersja Otwartość Ugodowość Sumienność
Polska 58.0 47.2 46.5 45.3 46.8
Argentyna 56.2 52.6 52.3 42.4 42.0
Australia 40.2 58.1 50.5 54.1 49.7
Belgia 48,9 48,4 52,4 49,9 55,4
Brazylia 47,5 56,7 55,1 53,0 48,2
Burkina Faso 38,6 54,2 51,6 59,9 58,6
Kanada 41,1 52,2 55,1 58,6 52,7
Chile 56,9 43,2 42,6 48,9 38,4
Chiny 43,1 41,6 43,5 51,1 51,0
Chorwacja 55,1 47,5 43,9 47,5 40,8
Czechy 54,6 44,3 46,2 45,2 49,2
Dania 46,5 46,6 46,2 47,6 55,5
Estonia 51,0 38,1 43,3 45,3 55,9
Francja 54,6 46,9 51,5 46,9 50,0
Niemcy 50,9 44,7 43,7 45,8 59,5
Węgry 57,3 42,0 46,4 46,0 45,9
Indie 43,6 55,5 59,5 59,3 55,1
Indonezja 60,6 41,3 44,1 52,6 34,3
Włochy 51,3 55,2 54,4 50,8 44,0
Japonia 57,5 39,5 40,8 53,5 53,7
Portugalia 49,6 52,6 47,1 55,5 46,2
Rosja 45,2 56,6 61,6 56,5 45,9
Słowacja 54,9 47,3 45,6 55,6 48,2
Słowenia 54,7 41,4 44,2 46,9 55,6
Korea Południowa 49,4 49,2 49,2 55,7 51,6
Hiszpania 45,5 57,8 50,8 50,2 41,9
Szwecja 44,7 43,7 47,2 54,0 41,9
Turcja 58,2 45,9 42,3 50,6 41,6
USA 51,6 52,9 51,0 42,5 48,6

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Peter J. Rentfrow, Markus Jokela, Michael E. Lamb, Regional Personality Differences in Great Britain, „PLoS ONE”, 10 (3), 2015, DOI10.1371/journal.pone.0122245, ISSN 1932-6203, PMID25803819, PMCIDPMC4372610 [dostęp 2017-04-16].
  2. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Antonio Terracciano, Robert R. McCrae, Cross-Cultural Studies of Personality Traits and their Relevance to Psychiatry, „Epidemiologia e psichiatria sociale”, 15 (3), 2006, s. 176–184, ISSN 1121-189X, PMID17128620, PMCIDPMC2756039 [dostęp 2017-04-16].
  3. Entrepreneurship of All Kinds: Mapping the Entrepreneurial Spirit, entrepreneurship.babson.edu [dostęp 2017-04-16] (ang.).
  4. Stephanie Simon, The United States of Mind, „Wall Street Journal”, 24 września 2008, ISSN 0099-9660 [dostęp 2017-04-16].
  5. Regional Differences in Personality: Surprising Findings, Psychology Today [dostęp 2017-04-16] (ang.).
  6. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać A. Terracciano i inni, National Character Does Not Reflect Mean Personality Trait Levels in 49 Cultures, „Science (New York, N.Y.)”, 310 (5745), 2005, s. 96–100, DOI10.1126/science.1117199, ISSN 0036-8075, PMID16210536, PMCIDPMC2775052 [dostęp 2017-04-16].

Bibliografia[edytuj]

  • A. Anastasi, S. Urbina: Testy psychologiczne. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, 1999.
  • A. Beauval, A. Gałdowa (red.): Klasyczne i współczesne koncepcje osobowości. Czynnikowe ujęcie osobowości (osobowość w świetle różnic indywidualnych. Kraków: Wyd. UJ, s. 235-255.
  • J. Strelau: Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom 2: Psychologia ogólna. Osobowość jako zespół cech. Gdańsk: GWP, 2000, s. 525-560.
  • B.Zawadzki, J. Strelau, P. Szczepaniak, M. Śliwińska: Inwentarz osobowości NEO-FFI Costy i McCrae. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP, 1998.