Tupaja pospolita

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Wiewiórecznik pospolity)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tupaja pospolita
Tupaia glis[1]
(Diard, 1820)
Tupaja pospolita
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd wiewióreczniki
Rodzina tupajowate
Rodzaj tupaja
Gatunek tupaja pospolita
Synonimy
  • T. anambae Lyon, 1913
  • T. batamana Lyon, 1907
  • T. castanea Miller, 1903
  • T. chrysomalla Miller, 1900
  • T. cognate Chasen, 1940
  • T. demissa Thomas, 1904
  • T. discolor Lyon, 1906
  • T. ferruginea Raffles, 1821
  • T. hypochrysa Thomas, 1895
  • T. jacki Robinson and Kloss, 1918
  • T. lacernata Thomas and Wroughton, 1909
  • T. longicanda Lyon, 1913
  • T. longicauda Kloss, 1911
  • T. obscura Kloss, 1911
  • T. pemangilis Lyon, 1911
  • T. penangensis Robinson and Kloss, 1911
  • T. phaeura Miller, 1902
  • T. phoeniura Thomas, 1923
  • T. press É. Geoffroy and F. Cuvier, 1822
  • T. pulonis Miller, 1903
  • T. raviana Lyon, 1911
  • T. redacta Robinson, 1916
  • T. siaca Lyon, 1908
  • T. siberu Chasen and Kloss, 1928
  • T. sordida Miller, 1900
  • T. tephrura Miller, 1903
  • T. umbratilis Chasen, 1940
  • T. wilkinsoni Robinson and Kloss, 1911
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Tupaja pospolita[3] (Tupaia glis) – gatunek ssaka z rodziny tupajowatych zamieszkujący tereny od wschodniego Nepalu do południowo-wschodnich Chin, a także Tajlandię, Półwysep Malajski, Hajnan, Sumatrę, Jawę, Borneo i inne małe wyspy tego regionu[4]. Nazwa tupai pochodzi z malajskiego i oznacza wiewiórkę. Od czasu odkrycia tej rodziny tupaje były zaliczane do rzędu afrosorkowców (Afrosoricida) lub rodziny ryjkonosowatych (Macroscelididae). W 1920 roku Le Gros Clark na podstawie badań czaszki, mózgu i ogólnej budowy umieścił tupaje w rzędzie naczelnych (w 1945 tupaje zostały oficjalnie zaliczone do tego rzędu). W 1965 podano w wątpliwość ich dotychczasową klasyfikację ze względu na odmienny tryb życia od naczelnych. Obecnie tupaje tworzą osobny rząd i znajdują się między wysoko rozwiniętymi owadożernymi a prymitywnymi naczelnymi[5].

Charakterystyka ogólna[edytuj]

Mały ssak o zmiennym ubarwieniu i puszystym ogonie. Grzbiet ma ochrowy, czerwonawy, oliwkowy, szarobrązowy do czarnego, sierść na brzuchu białawą, jasno- lub ciemnobrązową, czasami z jaśniejszymi smugami. Tupaja przypomina wiewiórkę z wydłużonym pyszczkiem. Na podgardlu i w okolicach odbytu ma gruczoły, które wydzielają oleistą substancję. Uzębienie ma takie jak owadożerne.

Wymiary[edytuj]

Długość ciała bez ogona
12-18 cm
Długość ogona
16 cm
Waga ciała
100-300 g

Długość życia[edytuj]

2-3 lata, w niewoli dłużej.

Środowisko życia[edytuj]

Tropikalne lasy, plantacje owoców oraz ogrody.

Tryb życia[edytuj]

Są aktywne w ciągu dnia i silnie terytorialne. Zagęszczenie osobników wynosi 2-12 na hektar (w zależności od dostępu do pożywienia). Areały osobnicze nie nakładają się na siebie, są znakowane moczem i wydzieliną ze specjalnych gruczołów (zapach utrzymuje się kilka dni). Źródłem silnego zapachu piżma jest mocz. Dzięki tym zapachowym śladom zwierzęta rozpoznają granice terytoriów, płeć osobnika oraz gotowość do godów. Osobniki tej samej płci (zarówno samce i samice), są natychmiast atakowane i przepędzane z terytorium. Po rozpoznaniu obcego zapachu, tupaja pospolita natychmiast znakuje to miejsce. Znakowanie dominującego osobnika działa odstraszająco. Eksperymenty przeprowadzone w niewoli pokazały, iż osobnik podległy ginie pod wpływem stresu, jeśli przebywa w tej samej klatce co dominant. Dominacja jednego osobnika nad drugim jest tak wielka, że nawet po umieszczeniu ich w innych klatkach, przy równoczesnym zachowaniu kontaktu wzrokowego między nimi, słabszy ginie po kilku tygodniach (mimo dostarczania odpowiedniej ilości pożywienia)[6]. Grupy rodzinne składają się z dorosłej pary i osobników młodocianych (do czasu osiągnięcia przez młode dojrzałości płciowej). Spotkania obojga partnerów są bardzo hałaśliwe. Oblizują sobie nawzajem pyszczki, obficie się przy tym śliniąc (rytuał ten może trwać nawet godzinę). Pary spędzają ze sobą prawie cały dzień, śpiąc ciasno zwinięte wokół siebie. Gniazdo budowane jest w pustych pędach bambusowych lub leżących pniach drzew (młode otrzymują własne gniazdo). Głównym pokarmem tupaj są owady, małe ssaki oraz owoce, liście i nasiona. Podczas jedzenia pokarm trzymają w przednich łapkach.

Rozród[edytuj]

Samica może wydawać na świat potomstwo przez cały rok. Ciąża u tupaj trwa 40-52 dni. Po tym okresie rodzi się 1-3 (najczęściej 2) nagich, ślepych i głuchych młodych. Masa urodzeniowa wynosi 13 g. Matka odwiedza je co 48 godzin i karmi przez kilka minut. Po 36 dniach młode przenoszą się do gniazda rodziców. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej (w wieku 3 miesięcy), młode są przepędzane przez matkę i ojca.

Wrogowie[edytuj]

Do naturalnych wrogów tupai pospolitej należą węże, ptaki i drapieżne ssaki.

Zagrożenie i ochrona[edytuj]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii niskiego ryzyka LC[2].

Przypisy

  1. Tupaia glis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Tupaia glis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 27. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Tupaia glis. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2016-01-01]
  5. Laura Cisneros (2005): Tupaia glis (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 29 grudnia 2007].
  6. Leksykon zwierząt: Ssaki cz.1. Warszawa: Bertelsmann Media Sp.z.o.o., 2001, s. 88. ISBN 83-7227-610-2.