Język malajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
bahasa Melayu
بهاس ملايو
Obszar Malezja, Brunei, Filipiny, Singapur, Tajlandia, Indonezja i inne
Liczba mówiących ok. 80 milionów[1]
Pismo/alfabet łacińskie, arabskie
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy Malezja, Singapur, Brunei, Indonezja
Organ regulujący Dewan Bahasa dan Pustaka
Dewan Bahasa dan Pustaka Brunei
Badan Pengembangan Bahasa dan Perbukuan
Kody języka
Kod ISO 639-1, ISO 639-1 ms
Kod ISO 639-2, ISO 639-2 msa/may
Kod ISO 639-3 msa
IETF ms
Glottolog indo1326, mala1546
Ethnologue msa
GOST 7.75–97 маз 420
BPS 0030 3
SIL MLI
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku malajskim
Słownik języka malajskiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język malajski (malajski bahasa Melayu) – język należący do rodziny języków austronezyjskich, w szerszym znaczeniu: makrojęzyk obejmujący kilkanaście spokrewnionych języków w różnych zakątkach Malezji, Indonezji i Tajlandii[2]. Malajski jest językiem rodzimym Malajów zamieszkujących Półwysep Malajski i pewne regiony Sumatry. Jest językiem urzędowym Malezji, Brunei i Indonezji, jednym z czterech języków urzędowych Singapuru oraz językiem roboczym Filipin i Timoru Wschodniego. Forma malajskiego zaadaptowana przez Malezję nazywa się oficjalnie od roku 2007 bahasa Malaysia (malezyjski), natomiast w Singapurze i Brunei język znany jest wyłącznie pod nazwą bahasa Melayu. Język malajski został ponadto zaadaptowany do roli języka urzędowego przez Indonezję w momencie uzyskania niepodległości, a jego miejscowy standard otrzymał nazwę bahasa Indonesia (język indonezyjski).

Piśmiennictwo[edytuj | edytuj kod]

Najstarsza znana kamienna inskrypcja w języku staromalajskim została znaleziona na wyspie Sumatra. Zapis sporządzono w wariancie pisma grantha zwanym pallava[3]. Pochodzi z VII wieku. Odkrycia tejże inskrypcji dokonał w 1920 r. Holender M. Batenburg w Kedukan Bukit (region Sumatra Południowa), nad brzegiem Tatangu, dopływu rzeki Musi. Jest to niewielki kamień o rozmiarach 45 cm × 80 cm. Najstarszym zachowanym rękopisem w języku malajskim jest zaś Prawo Tanjung Tanah[4], tekst prawny przeznaczony dla ludu minangkabau.

Do najstarszych zachowanych listów malajskojęzycznych należą listy sułtana Abu Hayata z wyspy Ternate w archipelagu Moluków. Listy te sporządzono w latach 1521–1522 i były zaadresowane do króla Portugalii. Język użyty w tych tekstach wskazuje na to, że ich autor nie był rodowitym użytkownikiem języka malajskiego. Mową ojczystą ludu ternate był bowiem (i nadal jest) język niespokrewniony z malajskim, należący do rodziny zachodniopapuaskiej. Język malajski pełnił wówczas funkcję języka wehikularnego, stąd nie był językiem macierzystym ludności Moluków. W listach sułtana można doszukać się licznych naleciałości gramatycznych z języków papuaskich[5].

Alfabet i wymowa[edytuj | edytuj kod]

Język malajski zapisuje się współcześnie pismem łacińskim. W przeszłości używano lekko zmodyfikowanej wersji pisma arabskiego, zwanej jawi. Poniższe zestawienie przedstawia wykaz różnic w malajskiej i polskiej wymowie poszczególnych liter alfabetu łacińskiego (litery pominięte są w obu językach wymawiane tak samo)

  • A może oznaczać samogłoskę centralną lub tylną (jak w polskim)
  • C = polskie „ć”
  • E może oznaczać samogłoskę półotwartą (jak w polskim) lub półprzymkniętą (jak w polskim między spółgłoskami miękkimi), może też oznaczać szwę [ə]
  • H jest głoską krtaniową jak w j. angielskim (w polskim miękkopodniebienną), bezdźwięczną; w wygłosie niewymawiane
  • J = polskie „dź”
  • Kh = polskie „ch”
  • Ng miękkopodniebienne jak w polskim słowie „ręka” ['rεŋka]
  • Ny = polskie „ń”
  • Q oznacza spółgłoskę języczkową (polskie „k” jest miękkopodniebienne)
  • R może oznaczać spółgłoskę drżącą (jak w polskim), lub uderzeniową (występuje w j. polskim przy mniej starannej wymowie)
  • Sy = polskie „ś”
  • V może oznaczać głoskę wargowo-zębową dźwięczną szczelinową (jak polskie „w”), lub wargowo-zębową dźwięczną półotwartą
  • W = polskie „ł”
  • Y = polskie „j”

Oprócz spół- i samogłosek występują też dyftongi.

Dyftongi w j. malajskim
Pisownia IPA
ai [aɪ̯, ai]
au [aʊ̯, au]
ua [ua]

Różnice między malezyjskim a indonezyjskim[edytuj | edytuj kod]

Standard indonezyjski różni się od malezyjskiego zapożyczeniami z jawajskiego oraz niderlandzkiego, np. słowo ‘poczta’ w malajskim to ‘pejabat pos’, a w indonezyjskim ‘kantor pos’ (‘postkantoor’ po niderlandzku znaczy ‘poczta’).

Historycznie były obecne również różnice w szacie ortograficznej obu standardów. Dźwięk ‘u’ był reprezentowany w indonezyjskim przez ‘oe’, tak jak w niderlandzkim. Dźwięk ‘ć’ w malezyjskim – przez ‘c’, a w indonezyjskim do lat 70. XX w. był zapisywany jako ‘tj’.

Polski Malezyjski Indonezyjski
marzec Mac (z ang. March)/bulan ketiga Maret (z hol. Maart)
sierpień Ogos (z ang. August) Agustus (z hol. Augustus)
bilet tiket (z ang. ticket) karcis (z hol. kaartje) / tiket (z ang. ticket)
apteka farmasi (z ang. pharmacy) apotek (z hol. apotheek)
telewizja televisyen televisi (z hol. televisie)
uniwersytet universiti universitas (z hol. universiteit)
samochód kereta mobil
mówić bercakap berbicara
sklep kedai toko
poniedziałek Isnin Senin
restauracja restoran rumah makan / restoran
toaleta tandas toilet / kamar kecil
miasto bandar kota
stolica ibu negara ibu kota

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ethnologue.
  2. Ethnologue report for language code: msa.
  3. Bahasa Melayu Kuno (ang.). Bahasa-malaysia-simple-fun.com, 15 September 2007. [dostęp 2010-12-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-12-26)].
  4. M. Ali Surakhman: Undang-Undang Tanjung Tanah: Naskah Melayu Tertua di Dunia (indonez.). kemdikbud.go.id, 23 October 2017.
  5. James N. Sneddon, The Indonesian Language: Its History and Role in Modern Society, UNSW Press, 2003, s. 62, ISBN 978-0-86840-598-8 (ang.).