Wojska chemiczne

Żołnierze wojsk chemicznych w specjalistycznych skafandrach ochronnych

Wojska chemiczne – rodzaj wojsk przeznaczony do wykonywania specjalistycznych zadań podczas prowadzenia działań bojowych (wojny) jak i w różnych sytuacjach kryzysowych, np. podczas katastrof.

Historia

Na szeroką skalę broni chemicznej użyto w czasie I wojny światowej. Wtedy to powstały we wszystkich liczących się armiach specjalistyczne pododdziały chemiczne. W armii niemieckiej sformowano 6 batalionów, we francuskiej 3 bataliony, w brytyjskiej i amerykańskiej po jednej brygadzie, w rosyjskiej 14 kompanii. Jednostki te wykonywały napady środkami trującymi wykorzystując specjalne butle, granaty i świece dymu trującego, a także pociski chemiczne. W 1915 zastosowano też miotacze ognia. W okresie międzywojennym doskonalono organizację wojsk chemicznych jako specjalnego rodzaju wojsk. Udoskonalano sprzęt i środki, zarówno napadu, jak i obrony przed bronią chemiczną. W II wojnie światowej armia niemiecka posiadała w swoim składzie zmotoryzowane pułki wyrzutni chemicznych pocisków rakietowych, zmotoryzowane pułki chemiczne specjalnego przeznaczenia, zmotoryzowane dywizjony wyrzutni chemicznych pocisków rakietowych, zmotoryzowane dywizjony ciężkich wyrzutni chemicznych pocisków rakietowych, zmotoryzowane bataliony odkażania i bataliony czołgów-miotaczy ognia. W armiach koalicji antyhitlerowskiej rozbudowano jednostki przeznaczone do obrony przed skutkami rażącego działania broni chemicznej, a także do stawiania zasłon dymnych za pomocą fumatorów, świec, granatów i brykietów dymnych oraz rażenia nieprzyjaciela za pomocą plecakowych i fugasowych miotaczy ognia. W Armii Czerwonej w każdej armii organizowano samodzielny batalion chemiczny, a w niektórych samodzielne bataliony miotaczy ognia, w dywizjach i korpusach występowały samodzielne kompanie chemiczne, a w pułkach plutony chemiczne. Na podobnych zasadach zorganizowane były wojska chemiczne (służba chemiczna) w armiach innych państw.

Zadania

Wśród zadań wojsk chemicznych w warunkach bojowych znajdują się:

• określanie skutków użycia broni masowego rażenia i warunków meteorologicznych w przyziemnej warstwie atmosfery,
• monitorowanie rozprzestrzeniania się skażeń,
• prowadzenie zabiegów sanitarnych żołnierzy, odkażenie ich umundurowania, oporządzenia oraz indywidualnych środków ochrony przed skażeniami, sprzętu bojowego, odcinków dróg, powierzchni terenu i obiektów infrastruktury,
• stawiania zasłon dymnych ,
• rażenie przeciwnika miotaczami ognia i wywoływanie pożarów w środowisku.

Z kolei do zadań wykonywanych przez wojska chemiczne w sytuacjach kryzysowych zalicza się:

• uczestnictwo w monitoringu zmian zachodzących w sytuacji chemicznej i radiologicznej w określonym obszarze (okręgu, regionu, kraju),
• utrzymywanie w gotowości do użycia i wydzielanie do akcji ratowniczej, chemicznych i radiacyjnych zespołów awaryjnych (ChRZA),
• współdziałanie z jednostkami ratowniczymi w usuwaniu:
  • skutków awarii chemicznych,
  • wypadków radiacyjnych,
  • zagrożeń epidemiologicznych (np. po powodziach),
• wykonywanie zadań wynikających z umów międzynarodowych.

Wojska chemiczne w Polsce

Na froncie wschodnim w 1943 sformowano w strukturach 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki dywizyjną kompanię chemiczną oraz pułkowe plutony chemiczne. W dalszej kolejności, w każdej armii utworzono samodzielne bataliony chemiczne, w każdej dywizji piechoty i korpusie pancernym – samodzielne kompanie chemiczne, a w pułkach piechoty, kawalerii i brygadzie pancernej korpusu pancernego – plutony chemiczne. Ponadto w 1 Armii funkcjonował samodzielny batalion miotaczy ognia. Jesienią 1945 znaczną cześć tych pododdziałów rozformowano.

W związku ze stałym rozwojem i doskonaleniem broni chemicznej, biologicznej i środków zapalających, a szczególnie wprowadzeniem do uzbrojenia sił zbrojnych broni jądrowej, znacznie wzrosła rola i zadania wojsk chemicznych. Wchodzą one obecnie w skład każdego rodzaju sił zbrojnych. Swoje święto Wojska Chemiczne obchodzą 6 czerwca.

Współczesne jednostki wojsk chemicznych

Korpusówka

• Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii
• Centralny Ośrodek Analizy Skażeń
• Wojska Lądowe:
  • 4 pułk chemiczny w Brodnicy
  • 5 pułk chemiczny w Tarnowskich Górach
• Marynarka Wojenna:
  • kompania chemiczna 8 batalionu saperów w Dziwnowie
  • kompania chemiczna 43 batalionu saperów w Rozewiu

• Siły Powietrzne:
  • 6 batalion chemiczny Sił Powietrznych w Śremie

Bibliografia

• Michał Huzarski (red.), Jarosław Wołejszo (red.): Leksykon obronności. Polska i Europa. Warszawa: Wydawnictwo „Bellona”, 2014, s. 70. ISBN 978-83-11-13382-2.
• Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945–1960: skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń; Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 83-88089-67-6.
• Stanisław Koziej: Teoria sztuki wojennej. Warszawa: „Bellona”, 2011. ISBN 978-83-11-12122-5.
• Marian Laprus (red.): Leksykon wiedzy wojskowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1979. ISBN 83-11-06229-3.
• Ireneusz Nowak: Wybrane problemy historii polskiej techniki wojskowej XX wieku. Sprzęt i środki wojsk chemicznych. T. 2. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej, 2001. ISBN 83-88062-81-6.
• Kazimierz Sobczak (red.): Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
• Regulamin działań wojsk lądowych. Warszawa: Dowództwo Wojsk Lądowych, DWLąd16/99.
• Józef Urbanowicz (red.): Mała encyklopedia wojskowa (R–Ż). T. III. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971.
• Krzysztof Załęski: Siły zbrojne. Teoria i praktyka funkcjonowania. Warszawa: Dyfin SA, 2018. ISBN 978-83-8085-693-6.