Siły Powietrzne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Siły Powietrzne
Godło
Orzeł Sił Powietrznych
Państwo

 Polska

Siły zbrojne

Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej

Nazwa skrócona

SP

Data utworzenia

listopad 1918

Znak rozpoznawczy

Proporzec

Liczebność

17 182 (02.2022)[1]

Najwyższe dowództwa
Wojskowe

Inspektorat Sił Powietrznych (podległy Dowództwu Generalnemu RSZ), Centrum Operacji Powietrznych – Dowództwo Komponentu Powietrznego (podległe Dowództwu Operacyjnemu RSZ), Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych

Siły Powietrzne (SP) – jeden z pięciu rodzajów Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, obok Wojsk Lądowych, Marynarki Wojennej, Wojsk Specjalnych i Wojsk Obrony Terytorialnej. Ich głównymi zadaniami są prowadzenie operacji mających na celu uzyskanie przewagi w powietrzu i wspieranie oddziałów innych rodzajów Sił Zbrojnych. Składają się z Wojsk Lotniczych, Wojsk Obrony Przeciwlotniczej i Wojsk Radiotechnicznych.

Prekursorem Sił Powietrznych było lotnictwo Błękitnej Armii podczas I wojny światowej. Do 1 lipca 2004 roku Siły Powietrzne nosiły nazwę Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej (WLOP), które z kolei utworzono 1 lipca 1990 roku przez połączenie dwóch rodzajów sił zbrojnych: Wojsk Lotniczych i Wojsk Obrony Powietrznej Kraju.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lotnictwo II Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Lotnictwo wojskowe II RP.

1918–1922[edytuj | edytuj kod]

Nieuport Macchi M 9 w polskiej służbie 1920.
Albatrosy D.III (Oef) 7. „Kościuszkowskiej” Eskadry Myśliwskiej, z widocznym godłem eskadry
Breguet 14A2 39. Eskadry Breguetów 16. eskadry wywiadowczej w Kijowie, 1920

Historia Sił Powietrznych zaczyna się z końcem I wojny światowej. W 1918 roku funkcjonowało kilka polskich eskadr stworzonych w innych państwach. W Rosji istniała eskadra przy oddziałach generała Józefa Dowbor-Muśnickiego, rozformowana w maju 1918 roku. We Francji pięć eskadr lotniczych powstało przy armii generała Józefa Hallera. Znalazły się w Polsce wraz z wyposażeniem w 1919 roku.

Siły Powietrzne zaczęto tworzyć w listopadzie 1918 roku. Początkowo opierały się na maszynach zdobycznych lub pozostawionych przez armie zaborców (niemiecką lub austriacką). Najwięcej sprzętu zdobyli powstańcy wielkopolscy w bitwie o Ławicę, rozegranej 6 stycznia 1919 roku, w której zdobyto kilkaset rozmontowanych i zakonserwowanych samolotów bojowych i balonów obserwacyjnych. Zdobyty sprzęt miał wartość 200 milionów marek niemieckich i stanowił największy łup wojenny w dziejach polskiego oręża. Na zdobytych samolotach LVG 9 stycznia 1919 roku poznańska eskadra zbombardowała 25-kilogramowymi bombami lotnisko we Frankfurcie nad Odrą, wykonując bombardowanie 6 samolotami, zrzucając łącznie 900 kg bomb[2]. Na sprzęcie zdobytym na Ławicy walczono później o Lwów podczas walk polsko-ukraińskich oraz podczas wojny polsko-bolszewickiej 1919–1920. Od 1919 roku kupowano samoloty za granicą. W wyniku tego w 1920 roku Siły Powietrzne posiadały mieszankę samolotów brytyjskich, francuskich, niemieckich, austriackich i włoskich z okresu I wojny światowej. Głównie były to:

1923–1932[edytuj | edytuj kod]

W 1925 roku utworzono Oficerską Szkołę Lotnictwa w Grudziądzu, w 1927 przeniesioną do Dęblina.

Po wojnie z ZSRS przestarzałe samoloty wycofywano, a ich miejsce zajęły nowe, zakupione głównie we Francji. W latach 1924–1926 podstawowym myśliwcem został SPAD 61C1 (280 sztuk), lekkimi bombowcami kolejno: Potez XV (245 sztuk), Breguet XIX (250 sztuk) i Potez XXV (316 szuk), który był produkowany w Polsce na licencji. Cięższe bombowce to Farman F-68BN4 Goliath, a później Fokker F.VIIB/3m, również produkowany w Polsce. Później, na licencji czeskiej, wyprodukowano 50 samolotów Avia BH-33 pod nazwą PWS-A. Lotnictwo morskie do połowy lat trzydziestych używało francuskich łodzi latających, głównie Schreck FBA-17H, LeO H.13, LeO H.135B3 i Latham 43. Od początku lat trzydziestych lotnictwo polskie zaczęto wyposażać w samoloty polskiej konstrukcji, produkowane w Polsce. Pierwszym myśliwcem polskiej konstrukcji był następca PWS-A, samolot PWS-10, którego 80 egzemplarzy używano od 1932 roku.

1933–1938[edytuj | edytuj kod]

W 1933 roku do służby weszły myśliwce PZL P.7a, wyprodukowane w liczbie około 150 sztuk, a następnie około 50 egzemplarzy PZL P.11a. W latach 1935–1936 jednostki wyposażono w myśliwce PZL P.11c (około 150 sztuk). Niestety, nowoczesne w 1935 roku samoloty cztery lata później były już przestarzałe. Rozwinięcie tych konstrukcji w postaci PZL P.24 było kierowane wyłącznie na eksport. Jedynie PZL.23 Karaś (166 sztuk) i PZL.37 Łoś (36 sztuk) względnie odpowiadały standardom ówczesnej broni. Prototyp PZL.50 Jastrząb nie doczekał się produkcji seryjnej. Podobny los spotkał ciężkie myśliwce PZL.38 Wilk i PZL.48 Lampart.

Do 1939 roku lotnictwo zorganizowane było w 6 pułków:

1939[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Lotników Polskich poległych w czasie II wojny światowej, Northolt Wielka Brytania

24 sierpnia 1939 roku pułki lotnicze zlikwidowano. Eskadry przydzielono do poszczególnych armii oraz brygad. Według danych z 1 września 1939 roku ogólna liczba samolotów wojskowych lotnictwa polskiego wynosiła 745, z czego w oddziałach bojowych 400 maszyn. Pozostałe 345 stanowiło sprzęt rezerwowy.

Skład lotnictwa bojowego:

Z wyjątkiem Łosi sprzęt ten ustępował pod każdym względem samolotom niemieckiej Luftwaffe, a eskadry łącznikowe były niemal bezbronne.

Mimo prawie ośmiokrotnej przewagi liczebnej nieprzyjaciela, w walkach powietrznych poniósł on poważne straty. Już 1 września brygada pościgowa zestrzeliła w rejonie Warszawy 14 samolotów niemieckich, a nazajutrz piloci 142. eskadry (4. pułk lotniczy) w rejonie Chełmży – 7. Ogółem w okresie od 1 do 17 września polscy piloci zestrzelili na pewno 126 samolotów niemieckich, prawdopodobnie jeszcze 10 i uszkodzili 14. Ponadto polskie załogi bombowe zestrzeliły 11 maszyn, a artyleria przeciwlotnicza – kolejne kilkadziesiąt.

Według archiwalnych źródeł niemieckich Luftwaffe straciła bezpowrotnie w kampanii polskiej około 247 samolotów, w tym 91 w wypadkach lotniczych, a niemal tyleż zostało uszkodzonych.

Lotnictwo polskie straciło około 70% sprzętu i wielu lotników. 17 września do Rumunii przeleciały 43 samoloty P.7 i P.11 oraz część Łosi. Pomiędzy 17 a 20 września większość lotników polskich przekroczyła granicę rumuńską i węgierską.

Plany na rozbudowę do roku 1942[edytuj | edytuj kod]

Wobec pogarszającej się sytuacji politycznej przed wybuchem wojny, władze polskie postanowiły rozbudować lotnictwo i wprowadzić na wyposażenie nowe typy samolotów krajowej, jak i również zagranicznej produkcji.

Prototyp samolotu obserwacyjnego LWS-3 Mewa. Przy wybuchu wojny w 1939 r. ponad 20 samolotów tego typu było w końcowej fazie produkcji, które jednak nie dotarły do jednostek.

Na wiosnę 1940 roku przewidziany był stan sił powietrznych[3]:

  • Eskadry obserwacyjne (razem ok. 250 samolotów)
  • Eskadry rozpoznawcze (razem ok. 290 samolotów)
160 sztuk francuskiego samolotu myśliwskiego MS.406 (tutaj w barwach lotnictwa Francji) miało wejść na wyposażenie lotnictwa polskiego (pierwsze już w roku 1939), jednak wybuch wojny przeszkodził w ich dostarczeniu do Polski.
CANT Z.506 (tutaj w barwach lotnictwa włoskiego)--w 1938 r. Polska zamówiła we Włoszech 6 sztuk tego wodnosamolotu, jednak tylko jeden dotarł do Polski przed wybuchem wojny.
  • Eskadry morskie (razem ok. 40 samolotów)
    • 3 eskadry różnych typów (w tym 6 włoskich wodnosamolotów CANT Z-506)

Razem więc: 30 eskadr pościgowo-myśliwskich, 18 eskadr bombowych, 14 eskadr liniowych/rozpoznawczych, 18 eskadr obserwacyjnych/towarzyszących, 3 eskadry morskie.

Na rok 1942 zatem przewidziano poniższą organizację sił powietrznych (uchwaloną przez KSUS / Komitet do Spraw Uzbrojenia i Sprzętu):

  • Lotnictwo Armijne
    • 2 eskadry liniowe
    • 2 eskadry myśliwskie
    • 2 eskadry współpracy
    • 1 pluton łącznikowy
  • Lotnictwo Naczelnego Wodza (rezerwa współpracy)
    • 4 eskadry liniowe
    • 5 eskadr myśliwskich
    • 8 eskadr towarzyszących
    • mobilizowane plutony łącznikowe
  • Lotnictwo Samodzielne Naczelnego Wodza
    • 21 eskadr bombowych
    • 10 eskadr pościgowych
    • 14 eskadr liniowych
    • 15 eskadr myśliwskich
    • 18 eskadr towarzyszących

Razem więc: 32 eskadry pościgowo-myśliwskie, 21 eskadr bombowych, 20 eskadr liniowych/rozpoznawczych, 28 eskadr obserwacyjnych/towarzyszących, 1 pluton łącznikowy.

Polskie Siły Powietrzne na Zachodzie[edytuj | edytuj kod]

1940 (Francja)[edytuj | edytuj kod]

Po upadku Polski zaczęto tworzyć nowe jednostki we Francji. Jedyną jednostką sformowaną przed atakiem Niemiec na Francję był dywizjon 1/145, wyposażony w myśliwce Caudron CR.714 (przerobione na wojskowe samoloty sportowe, była to jedyna jednostka używająca tych maszyn). Polskich pilotów przydzielano do dywizjonów francuskich i tak zwanych kluczy kominowych. Latali na wielu typach maszyn, jednak najwięcej z nich na myśliwcach Morane-Saulnier MS.406.

1940–1947 (Wielka Brytania)[edytuj | edytuj kod]

Lotnictwo ludowego Wojska Polskiego[edytuj | edytuj kod]

Początki lotnictwa ludowego Wojska Polskiego sięgają 7 lipca 1943 roku, kiedy to dowódca 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki pułkownik dyplomowany Zygmunt Berling wydał rozkaz dzienny nr 43 o sformowaniu między innymi 1 Samodzielnej myśliwskiej eskadry lotniczej. Na miejsce formowania wybrano lotnisko Grigoriewskoje położone w obwodzie riazańskim na terytorium ZSRR.

20 sierpnia 1943 roku eskadrę rozwinięto do rozmiarów pułku, któremu nadano nazwę: 1 pułk lotnictwa myśliwskiego „Warszawa”.

1 kwietnia 1944 roku przystąpiono do formowania 2 pułku nocnych bombowców „Kraków”. 31 października zorganizowano Dowództwo Lotnictwa Frontu Wojska Polskiego. Wymieniony organ dowodzenia, z gen. Fiodorem Połyninem na czele, powstał w wyniku przemianowania radzieckiego dowództwa 6 Armii Lotniczej.

Po zakończeniu wojny (10 maja 1945 roku), polskie lotnictwo wojskowe przebazowano z terenu Niemiec do stałych miejsc postoju w kraju. Dysponowało wówczas następującymi jednostkami:

Jednostki samodzielne

  • 12 pułk lotnictwa sanitarnego
  • 13 pułk lotnictwa transportowego
  • 14 Samodzielny pułk korekcji i zwiadu
  • 15 Samodzielny pułk lotniczy
  • 17 pułk lotnictwa łącznikowego
  • 3 Samodzielna eskadra lotnictwa łącznikowego
  • 4 Samodzielna eskadra lotnictwa łącznikowego
  • 5 Samodzielna eskadra lotnictwa łącznikowego
  • 6 Samodzielna eskadra lotnictwa łącznikowego
  • 103 Samodzielna eskadra lotnictwa łącznikowego

Pod koniec 1945 roku na stanie sił powietrznych znajdowały się 643 samoloty (152 Jak-9 wszystkich wersji, 177 Ił-2 wszystkich wersji, 121 Pe-2 wszystkich wersji, 36 UT-2, 138 Po-2, 11 C-47, 4 Li-2, 2 Szcze-2, 1 P-39, 1 Bf 108).

Po wojnie nadal rozwijano polskie lotnictwo. Z ZSRR dostarczono bombowce Pe-2 i Tu-2 (w 1950 roku) oraz bombowce treningowe USB-1 i USB-2. W 1949 roku do służby wprowadzono przebudowane na bombowce treningowe samoloty transportowe Li-2sb. W 1950 roku przeszkolono pierwszych pilotów na samolotach odrzutowych (Jak-17)[4]; do uzbrojenia weszły transportowce Ił-12 oraz samoloty treningowe Jak-18 i treningowe bombowce UTB-2. W 1951 roku pojawiły się pierwsze odrzutowce – Jak-23 i MiG-15 (również w wersji dwumiejscowej UTIMiG-15), a w 1961 roku następca MiG-a-15 – MiG-17.

Poza dostawami z ZSRR Polska podjęła również produkcję licencyjną: MiG-ów-15 (jako Lim-1, w 1952 roku) i MiG-ów-15bis (jako Lim-2, od 1957 roku). W 1955 roku rozpoczęto produkcję MiG-ów-17 (jako Lim-5). W 1964 roku powstało krajowe rozwinięcie tego samolotu – szturmowy Lim-6bis.

SM-1
Mi-2
An-2
Jak-11
Jak-12
Ił-28
Ił-14
An-26
MiG-15
Lim-5
MiG-21
MiG-23
TS-8 Bies
TS-11 Iskra
PZL M96 Iryda
Su-20
F-16
Wspólny przelot samolotów bojowych wszystkich trzech typów użytkowanych przez Siły Powietrzne. Od czoła formacji: F-16, MiG-29, Su-22.
CASA C-295
PZL W-3 Sokół
Jeden z dwóch rządowych Embraerów 175 czarterowanych od LOT-u od 2010 roku
Bell 412HP

Jedyny odrzutowy bombowiec, Ił-28, wszedł do służby w 1952 roku. Siedem lat później Polska otrzymała niewielką liczbę samolotów MiG-19, a w 1963 roku podstawowym samolotem myśliwskim stał się MiG-21. W 1979 roku do służby trafiła mała liczba samolotów MiG-23, a w roku 1989 – MiG-29.

Od 1949 roku podstawowym samolotem szturmowym był Ił-10 (od 1951 roku również wersja treningowa UIł-10). Począwszy od roku 1965 lotnictwo szturmowe zaczęło używać odrzutowców, początkowo Su-7, następnie Su-20 (1974) i Su-22 (1984).

Jedyny odrzutowy samolot szkolny, PZL TS-11 Iskra, zastąpił tłokowe Junak-2 (w służbie od 1952 roku), Junak-3 (1954) i TS-8 Bies (1958). Następca Iskry, PZL I-22 Iryda, przez pewien czas znajdował się w małej liczbie w wyposażeniu Wojsk Lotniczych, lecz ciągłe problemy sprawiły, że wszystkie Irydy wróciły do fabryki w celu dokonania modyfikacji i obecnie nie znajdują się w wyposażeniu wojska.

Od 1951 roku funkcję samolotu wielozadaniowego spełniał Jak-12, w 1955 roku dołączył do niego An-2, a później również Wilga-35P.

Samoloty transportowe i pasażerskie to kolejno: Ił-14 (od 1955 roku), Ił-18 (1961), An-12B (1966), An-26 (1972), Jak-40 (1973) i Tu-154.

W okresie powojennym polskie lotnictwo zostało również wyposażone w śmigłowce: wielozadaniowy SM-1 (licencja Mi-1) od 1956 roku, wielozadaniowy Mi-4 od 1958 roku, wielozadaniowy SM-2 od 1960 roku, Mi-2 i Mi-8 (później również Mi-17) od 1968 roku, a także szturmowy Mi-24 od 1976 roku. W użyciu znalazły się również amfibijny Mi-14 i ciężki transportowy Mi-6.

W 1954 Wojska Lotnicze połączono z Wojskami Obrony Powietrznej Kraju, tworząc Wojska Lotnicze i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju. Nowa formacja skupiała zarówno jednostki lotnicze, jak i przeciwlotnicze. W 1962 rozdzielono je ponownie na Wojska Lotnicze i Wojska Obrony Powietrznej Kraju jako odrębne rodzaje sił zbrojnych. Ta struktura funkcjonowała nieprzerwanie przez 28 lat.

1990–2004[edytuj | edytuj kod]

1 lipca 1990 roku ponownie połączono oba elementy, tworząc Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej.

2004–2010[edytuj | edytuj kod]

W roku 2006 do uzbrojenia weszły dwa nowe typy maszyn: na początku roku lekki śmigłowiec PZL SW-4, 9 listopada zaś – pierwsze samoloty F-16C/D, które w przetargu na myśliwiec wielozadaniowy pokonały Gripena i Mirage’a 2000.

16 stycznia 2009 roku wycofano ze służby ostatni z 12 samolotów transportowych An-26. 24 marca przekazano pierwszy z pięciu samolotów transportowych C-130 Hercules.

Po 10 kwietnia 2010 roku Ministerstwo Obrony Narodowej wyczarterowało na cztery lata dwa samoloty Embraer 175 od PLL LOT do przewozu najważniejszych osób w państwie; samoloty te są cywilne, obsługują je cywile i nie są oznaczone szachownicą lotniczą[5].

Po 2011[edytuj | edytuj kod]

W 2011 r. wykonano prace, których celami były poprawienie bezpieczeństwa wykonywania zadań lotniczych oraz optymalizacja szkolenia. Wdrożone zostały działania naprawcze i profilaktyczne, którymi objęte zostały wszystkie jednostki organizacyjne lotnictwa Sił Powietrznych oraz pozostałych Rodzajów Sił Zbrojnych. Przeprowadzono gruntowną analizę wszystkich dokumentów normujących szkolenie lotnicze, opracowano nowe dokumenty oraz wprowadzono szereg poprawek i uzupełnień do programów i instrukcji. Zmieniono także organizację bezpieczeństwa i ubezpieczenia lotów podnosząc standard funkcjonowania lotnisk. Pracę nad systemem problematyki bezpieczeństwa zostały zwieńczone opracowaniem czterech dokumentów: „Regulaminu Lotów RL 2010”, „Instrukcji Organizacji Lotów 2010”, „Instrukcji Ruchu Lotniczego Sił Zbrojnych RP” oraz „Instrukcji organizacji lotniczej łączności radiowej Sił Zbrojnych RP – wydanie II”. Dokonano zmian zapisów w instrukcjach użytkowania statków powietrznych, dotyczących ich doposażenia w nowe urządzenia i agregaty. Wprowadzono codzienny nadzór nad pracą służb Hydrometeorologicznej Sił Zbrojnych RP. Zakończono rozbudowę sieci WAN Meteo – RL.

Przeprowadzono ćwiczenia Sił Powietrznych pod kryptonimem „Orzeł-11”, które odbyły się we wrześniu 2011 r. Zasadniczym celem ćwiczeń było przygotowanie dowództw oraz jednostek Sił Powietrznych do realizacji działań bojowych w ramach wydzielonego Komponentu Powietrznego, a także jego zabezpieczenia i wsparcia podczas prowadzenia połączonej operacji obronnej kraju. Ćwiczenie odbyło się przy współdziałaniu z Komponentem Lądowym i Morskim, Inspektoratem Wsparcia Sił Zbrojnych, Żandarmerią Wojskową oraz Polską Agencją Żeglugi Powietrznej. Przeprowadzono je na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej z wykorzystaniem ośrodków poligonowych w Ustce, Nadarzycach, Drawsku Pomorskim, na poligonach morskich znajdujących się w strefie obrony Marynarki Wojennej oraz w jednostkach uczestniczących[6].

Siły Powietrzne współorganizowały największe w Polsce pokazy lotnicze Radom Air Show 2011, z udziałem samolotów wojskowych i cywilnych z całego świata. W pokazach wzięło udział 160 statków powietrznych, w tym 116 w pokazie dynamicznym, a 44 w statycznym. Łącznie zaprezentowano 261 lotników i 57 statków powietrznych.

Nastąpiła certyfikacja Komponentu Lotniczego „Jastrząb” składającego się z czterech samolotów F-16 Jastrząb, personelu obsługi oraz ochrony wojsk, jako Sił Zdolnych do Przerzutu w ramach operacji NATO. Komponent lotniczy musiał przejść certyfikację według programu TACEVAL. Program ten ma za zadanie zweryfikowanie zdolności do podjęcia działań bojowych przez okres wyznaczony przez dowództwo NATO, w warunkach ograniczonej pomocy ze strony państwa-gospodarza[6].

W październiku 2011 r. odbył się kurs szkoleniowo-metodyczny kierowniczej kadry lotnictwa Sił Zbrojnych RP „Zlot 2011”. Celem było kreślenie roli dowódców poszczególnych szczebli dowodzenia podczas realizacji zadań, ocena poziomu umiejętności pilotażowych i bojowych kierowniczej kadry lotnictwa Sił Zbrojnych RP.[7]

2 września 2016 roku ogłoszone zostały dwie niezależne procedury przetargowe przez Inspektorat Uzbrojenia MON celem pozyskania samolotów do przewozu VIP-ów. Celem zakupu są trzy średnie maszyny, w tym jedna używana i dwie nowe. Wymagana liczba miejsc wynosi nie mniej niż 65 foteli, zasięg minimalny 5500 kilometrów, loty transatlantyckie bez międzylądowania z minimum 30 pasażerami, w konfiguracji do przewozu VIP-ów, posiadanie systemów łączności niejawnej, obrony i ochrony. Samoloty używane mają mieć silniki nie starsze niż 5 lat, a liczbę miejsc w średnich maszynach nie mniejszą niż 132. Zasięg samolotów przy pełnym obciążeniu ma pozwolić na przelot nad Atlantykiem z międzylądowaniem[8].

W październiku 2016 roku zdecydowano, że przetarg na dwa małe samoloty dla VIP-ów wygrywa Gulfstream G550, gdyż druga oferta nie spełnia wymogów. W dniu 15 listopada 2016 roku Szef IU MON gen. bryg. Adam Duda i Jeffrey Crosby, reprezentujący przedsiębiorstwo Gulfstream Aerospace, podpisali umowę na dostawę maszyn[9][10][11][12][13].

21 czerwca 2017 roku pierwsza maszyna Gulfstream G550 wylądowała na Lotnisku Chopina w Warszawie i została przekazana 1. Bazie Lotnictwa Transportowego[14]. Samolot otrzymał imię „Książę Józef Poniatowski”. Następny samolot, o imieniu „Generał Kazimierz Pułaski”, został odebrany 29 lipca 2017 roku na lotnisku w Bydgoszczy[15].

31 stycznia 2020 roku w Dęblinie, szef MON podpisał umowę na zakup 32 wielozadaniowych samolotów piątej generacji F-35 dla Sił Powietrznych[16]. Wartość umowy wynosi 4,6 mld USD[17]. Jej przedmiotem jest dostawa 32 samolotów F-35A wraz z pakietem szkoleniowym i logistycznym.

14 kwietnia 2021 Ministerstwo Obrony Narodowej poinformowało o podpisaniu umowy z rządem USA, dotyczącej zakupu 5 używanych samolotów transportowych C-130H Hercules, które uzupełnić mają dotychczas eksploatowane samoloty C-130E. Maszyny zakupiono poprzez procedurę EDA. Samoloty trafią do 33. Bazy Lotnictwa Transportowego[18][19]. 27 lipca 2022 roku samolot szkolny TS-11 Iskra został oficjalnie wycofany ze służby w Siłach Powietrznych[20].

Dowódcy polskich sił powietrznych[edytuj | edytuj kod]

Szef Sekcji Żeglugi Napowietrznej

Dowódca Wojsk Lotniczych[edytuj | edytuj kod]

Inspektorzy Wojsk Lotniczych[edytuj | edytuj kod]

Szefowie Departamentu Żeglugi Powietrznej[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy Lotnictwa w Ministerstwie Spraw Wojskowych[edytuj | edytuj kod]

Inspektorzy Obrony Powietrznej Państwa[edytuj | edytuj kod]

Naczelny Dowódca Lotnictwa i OPL, Dowódca Lotnictwa i OPL[edytuj | edytuj kod]

Dowódca Polskich Sił Powietrznych[edytuj | edytuj kod]

Inspektorzy Polskich Sił Powietrznych[edytuj | edytuj kod]

Dowódca Polskich Sił Powietrznych[edytuj | edytuj kod]

Dowódca Lotnictwa Frontu Polskiego (na Wschodzie)[edytuj | edytuj kod]

Dowódca Lotnictwa WP[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy Wojsk Lotniczych[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (samodzielny organ dowodzenia w latach 1951–1954)[edytuj | edytuj kod]

  • 1951–1952 – gen. bryg. Nikołaj Trawin
  • 1952–1954 – gen. bryg. Siergiej Sazonow

Dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju[edytuj | edytuj kod]

Dowódca Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (w ramach Dowództwa Wojsk Lotniczych i OPL OK)[edytuj | edytuj kod]

Główni Inspektorzy Lotnictwa[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy Wojsk Lotniczych[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy Wojsk Obrony Powietrznej Kraju[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej (po scaleniu WOPK i Wojsk Lotniczych w 1990 roku)[21][edytuj | edytuj kod]

Dowódcy Sił Powietrznych (zmiana nazwy z WLOP na Siły Powietrzne 1 lipca 2004 r.)[edytuj | edytuj kod]

Inspektorzy Sił Powietrznych[edytuj | edytuj kod]

Podstawy prawne[edytuj | edytuj kod]

Podstawami prawnymi utworzenia powietrznego segmentu polskich Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej PolskiejKonstytucja Rzeczypospolitej Polskiej oraz akty prawne niższego rzędu, w tym przede wszystkim ustawa o obronie Ojczyzny z dnia 11 marca 2022 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 2305). Zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny, w skład Sił Zbrojnych wchodzą jako ich rodzaje: Wojska Lądowe, Siły Powietrzne, Marynarka Wojenna i Wojska Specjalne, zaś na podstawie art. 15 ust. 3 tej samej ustawy, Siłami Powietrznymi dowodzi Dowódca Sił Powietrznych[37]. Przepis ten nie narusza jednak postanowień prawa w zakresie cywilnego zwierzchnictwa nad Siłami Zbrojnymi przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, sprawowanego za pośrednictwem Ministra Obrony. Ustawa z 21 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy o urzędzie Ministra Obrony Narodowej oraz niektórych innych ustaw zlikwidowała stanowisko Dowódcy Sił Powietrznych. Od 1 stycznia 2014 r. dowódcami rodzajów Sił Zbrojnych są Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych i Dowódca Operacyjny Rodzajów Sił Zbrojnych, którym podlegają poszczególne jednostki wojskowe SP.

Flagi lotnictwa wojskowego[edytuj | edytuj kod]

Współczesne (od 1993 r.)[edytuj | edytuj kod]

Historyczne[edytuj | edytuj kod]

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo[edytuj | edytuj kod]

Z dniem 1 stycznia 2014 na podstawie ustawy o zmianie ustawy o urzędzie Ministra Obrony Narodowej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r. poz. 852) dowództwo Sił Powietrznych uległo likwidacji, a jego zadania przejęło Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych.

Uzbrojenie i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Wojska Lotnicze[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie Nazwa Pochodzenie Wersja Liczba Służba od Uwagi
Samoloty szkolno-treningowe (AJT)
PZL-130 Orlik  Polska TC-II Advanced 28 1992 Do szkolenia podstawowego i zaawansowanego. Modernizacja do standardu TC-II Advanced do 2022[43].
M-346 Bielik  Włochy M-346 16[44] 2016 Do szkolenia zaawansowanego (na MRCA 4,5 i 5 gen.). Aktualizacja software systemu awionicznego w 2022.
Lekkie samoloty bojowe (LCA). Wielozadaniowe samoloty bojowe (MRCA)
FA-50  Korea Południowa FA-50GF
Block 10
FA-50PL
Block 20
12[45]
0/36
2023
2025-2028
Planowana jest modernizacja (po 2025) FA-50GF do FA-50PL (m.in. radar AESA Raytheon PhantomStrike)[46].
F-16  Stany Zjednoczone F-16C
Block 52+
F-16D
Block 52+
36[47]
12[47]
2006 Planowana jest modernizacja (od 2025) do F-16V[48](m.in. radar AESA).
F-35 Lightning II F-35  Stany Zjednoczone F-35A
Block 4
0/32 2026-2030 Umowa 2020[49]. Dostawy 2024-2025 (kilka szt. do bazy w US, gdzie będą szkolić się piloci z PL) i docelowo 2026-2030 (do baz w PL).
Su-22  ZSRR M4K
UM3K
12[50]
6[50]
1984 W służbie do ~2025.

Docelowo będą wycofane lub/i przekazane Ukrainie.

MiG-29  ZSRR MiG-29M 9.12A
MiG-29UBM 9.51
11
3[51][52]
1989 W służbie do ~2027 są egz. z ZSRR i Czech. Zmodyfikowane do działania w przestrzeni powietrznej NATO, wyposażone w izraelski komputer misji, wielofunkcyjny wyświetlacz, system IFF Mode 5 czy systemy nawigacyjne TACAN i ILS (na maszynach 1-miejscowych z interogatorem).

Docelowo będą wycofane lub/i przekazane Ukrainie (przekazano egz. z Niemiec).

Samoloty AEW&C
Saab 340 AEW&C  Szwecja Saab 340B AEW-300 0/2 2023-2025 Używane, kupione od Szwecji[53]. Inne oznaczenie to S 100D Argus (ASC-890).
Samoloty transportowe
M28 Bryza  Polska M28B[54]
M28PT/GC[54]
24 2002
CASA C-295  Hiszpania M 16 2003 Jeden (o numerze bocznym 019 – zakupiony w roku 2007) utracono w 2008 w katastrofie lotniczej w Mirosławcu.
C-130 Hercules  Stany Zjednoczone E
H
5
3/5[55]
2009 Przekazane przez USA w ramach bezzwrotnej pożyczki na cele wojskowe.
Gulfstream G550  Stany Zjednoczone 2 2017
Boeing 737-800  Stany Zjednoczone NG
NG BBJ2
1
2
2017

2021

2021

Samolot o numerze fabrycznym 61358 w listopadzie 2017 zakupiony przez MON[56].

29 października wylądowała 3 i ostatnia maszyna VIP[57].

Śmigłowce
SW-4 Puszczyk  Polska 24 2006
Mi-2  ZSRR
 Polska
RL[58]
P[59]
T[59]
D[60]
R[60]
URP-G[60]
Sz[60]
16[61] 1973
W-3 Sokół  Polska W-3T
W-3P
W-3RL
W-3WA
W-3W SAR
W-3WA SAR
4
1
6
4
1
1
1993-1996 [62][63]
W-3 Sokół  Polska W-3WA 7 2008-2013 Zmodyfikowane do transportu VIP[62][64].
Mi-8

Mi-17

 ZSRR
 Rosja
Mi-17-1V[65]
Mi-17[66]
Mi-8RL[58]
Mi-8PS[58]
5
3
3
1
1973-2011 Śmigłowce Mi-17 znajdują się na wyposażeniu PJOS w Powidzu, zaś śmigłowce Mi-8 przystosowane do ratownictwa lądowego pełnią służbę w 3GPR w Krakowie.
Mi-8  ZSRR Mi-8PS
Mi-8T
3
2
1977-1983 Zmodyfikowane do transportu VIP[67][64][68][69].
Bezzałogowe aparaty latające (UAV)
Aeronautics Orbiter  Izrael Orbiter 15 zestawów 2007[70] W każdym zestawie po 3 aparaty[71].

Na wyposażeniu 12 Bazy Bezzałogowych Statków Powietrznych[72].

Bayraktar TB2

Turcja

TB2 3/4

zestawów

2022 W każdym zestawie po 6 aparatów. Na wyposażeniu 12 Bazy Bezzałogowych Statków Powietrznych w Mirosławcu[73].
MQ-9 Reaper  Stany Zjednoczone MQ-9A 1 zestaw 2023 Wyleasingowane w ramach pilnej potrzeby operacyjnej[74].

Amunicja[edytuj | edytuj kod]

Podstawowymi rodzajami uzbrojenia Sił Powietrznych są amunicja służąca do zwalczania z powietrza celów powietrznych oraz do zwalczania celów lądowych.

Cele powietrzne[edytuj | edytuj kod]
Rodzaj uzbrojenia[75][76] Ilość Opis
AIM-9X Sidewinder
AIM-9X Sidewinder Block II
R-60
R-73
178[77]
ponad 93[78][79]
Brak danych
Brak danych
Pociski przeciwlotnicze krótkiego zasięgu
AIM-120C-5 AMRAAM
AIM-120C-7 AMRAAM
R-27 Wympieł
178[77]
do 215[80][81]
Brak danych
Pociski przeciwlotnicze średniego zasięgu
Cele lądowe[edytuj | edytuj kod]
Rodzaj uzbrojenia[75][76] Ilość Opis
AGM-65 Maverick
GBU-12
GBU-24
GBU-31 JDAM
360[77]
62[77]
278[77]
470[77]
Amunicja kierowana krótkiego zasięgu
AGM-154C JSOW
AGM-158 JASSM
280[77]
40[77][82]
Amunicja kierowana średniego zasięgu
AGM-158 JASSM-ER 40[77][82] Amunicja kierowana dalekiego zasięgu
Rodzaj uzbrojenia Ilość Opis
Mk 82
BLU-111
Mk 84
BLU-117
483[77]
642[77]
242[77]
80[77]
Niekierowane bomby krótkiego zasięgu

Zasobniki[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj uzbrojenia[75][76] Ilość Opis
Goodrich DB-110 7[83] Zasobnik wykorzystywany do zadań rozpoznawczych
Sniper XR Brak danych Zasobnik obserwacyjno-celowniczy
Zbiorniki Koforemne 18[84] Dodatkowy zbiornik paliwa

Wojska Obrony Przeciwlotniczej[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie Nazwa Pochodzenie Liczba Uwagi
Przenośne przeciwlotnicze zestawy rakietowe
PPZR Grom  Polska brak danych Zasięg: 500 - 5500 m. Pułap: 10 - 3500 m.
PPZR Piorun  Polska brak danych Zasięg: 400 - 6500 m. Pułap: 10 - 4000 m.

Łącznie dla SZRP zamówiono: 600 wyrzutni i 3500 rakiet (zamówienie 2016, aneks 2022, dostawa do 2023)[85].

Artyleria przeciwlotnicza. Przeciwlotnicze systemy rakietowo-artyleryjskie
Armata ZU-23-2
ZUR-23-2
 ZSRR
 Polska
brak danych Zasięg: do ~2500 m.
PSR-A Pilica  Polska 6/22 zestawów 1 zestaw to (10 pojazdów): 6 x jednostka ogniowa, 1 x stanowisko dowodzenia, 1 x stacja radiolokacyjna, 2 x pojazd amunicyjny. Zasięg do: ~2500 m dla ZUR-23-2SP Jodek, 5500/6500 m dla PPZR Grom/Piorun.

Wyposażenie 3 Warszawskiej Brygady Rakietowej Obrony Powietrznej[86].

Rakietowe systemy przeciwlotnicze
SPZR Poprad  Polska 2[87] Zasięg: do 5500/6500 m dla PPZR Grom/Piorun.

2 egzemplarze pochodzą z partii próbnej, na wyposażeniu Centrum Szkolenia Sił Powietrznych[88][89][90].

PZR S-125 Newa-SC  ZSRR
 Polska
11 zestawów 1 zestaw to 3 wyrzutnie. Zasięg: do 25000 m[91]. Pułap: do 18000 m.

20 wyrzutni przekazano Ukrainie *.

Patriot PAC-3MSE  Stany Zjednoczone

 Polska

2/8 zestawy 1 zestaw to 8 wyrzutni. Zasięg: do 45000 m. Pułap: do 20000 m.

Wyposażenie 3 Warszawskiej Brygady Rakietowej Obrony Powietrznej[92][93].

Wojska Radiotechniczne i Radioelektroniczne[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie Nazwa Pochodzenie Liczba Uwagi
Stacje radiolokacyjne
RAT-31DL  Włochy 3 Trójwspółrzędny radar dalekiego zasięgu przeznaczony do kontroli obszaru powietrznego, BACKBONE[94][95].
NUR-12M  Polska 3 Trójwspółrzędny radar dalekiego zasięgu przeznaczony do kontroli obszaru powietrznego. BACKBONE[96].
NUR-12ME  Polska 7 Trójwspółrzędny radar kontroli obszaru powietrznego[97].
NUR-15/M  Polska 18/25 Trójwspółrzędna stacja radiolokacyjna średniego zasięgu.

W ramach dotychczasowych umów zamówiono 25 radarów.

Do grudnia 2021 roku dostarczono 17 stacji radiolokacyjnych[98][99][100][88][101][102][103].

NUR-31/M/MK  Polska Radar kontroli obszaru powietrznego średniego zasięgu.

Przeznaczony do zastąpienia przez NUR-15M[104][105].

NUR-41  Polska Radar przeznaczony do pomiaru wysokości obiektów powietrznych.

Przeznaczony do zastąpienia przez NUR-15M[106][105].

ZDPSR Soła  Polska 1 Trójwspółrzędny radar przeznaczony do kontroli obszaru powietrznego, wykrywania i śledzenia tras obiektów wykrytych w danym obszarze, krótkiego zasięgu.

Na wyposażeniu Centrum Szkolenia Sił Powietrznych[107][108].

GCA-2000/GCA-2000M  Stany Zjednoczone 14 Radiolokacyjne systemy precyzyjnego wspomagania lądowania (PAR). Dla całości SZRP zakupiono 5 stacji w wersji GCA-2000 oraz 9 w wersji GCA-2000M.

Na wyposażeniu lotnisk[109][110][111].

Walka elektroniczna
Gunica  Polska Stacje rozpoznania pokładowych systemów elektronicznych PRP-25M i PRP-25S.[112]
 Zobacz więcej w artykule Marynarka Wojenna, w sekcji Lotnictwo Marynarki Wojennej.

Bazy lotnicze[edytuj | edytuj kod]

Legenda
Bazy lotnicze Sił Powietrznych:
Szkolnego: 41, 42
Taktycznego: 12, 21, 22, 23, 31, 32
Transportowego: 1, 8, 33
Bazy lotnicze innych rodzajów Sił Zbrojnych RP:
Marynarki Wojennej: 43, 44
Wojsk Lądowych: 49, 56
Baza Miasto Wyposażenie
1 Baza Lotnictwa Transportowego Herb Warszawy Warszawa Mi-8, PZL W-3, Gulfstream G550, Boeing 737
8 Baza Lotnictwa Transportowego Herb Krakowa Kraków CASA C-295, PZL M28, Mi-2, Mi-8
12 Baza Bezzałogowych Statków Powietrznych Herb Mirosławca Mirosławiec Aeronautics Orbiter, Bayraktar TB2, MQ-9 Reaper
21 Baza Lotnictwa Taktycznego Herb Świdwina Świdwin Su-22M4, Su-22UM3K[113]
22 Baza Lotnictwa Taktycznego Herb Malborka Malbork MiG-29
23 Baza Lotnictwa Taktycznego Herb Mińska Mazowieckiego Mińsk Mazowiecki FA-50
31 Baza Lotnictwa Taktycznego Herb Poznania Poznań F-16
32 Baza Lotnictwa Taktycznego Herb miasta Łask Łask F-16
33 Baza Lotnictwa Transportowego Herb gminy Powidz Powidz C-130E, C-130H, PZL W-3[114], PZL M28, Mi-17
41 Baza Lotnictwa Szkolnego Herb Dęblina Dęblin Mi-2, PZL SW-4, Aermacchi M-346
42 Baza Lotnictwa Szkolnego Herb Radomia Radom PZL-130, PZL M28

Zespoły akrobacji lotniczej[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. prezentacji Informacje o budżecie resortu Obrony Narodowej, gov.pl, luty 2022, slajd 13
  2. Radosław Nawrot: Pierwszy nalot Polaków. s. 4–5.
  3. Lotnictwo, nr. specjalny 4, styczeń 2008 r., wydawnictwo Magnum-X.
  4. Józef Zieliński: Lotnictwo Polskie 1918–2008. Wojskowe Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne „SWAT”, 2008, s. 90. ISBN 83-926481-1-6.
  5. MON i LOT zaprezentowały wyczarterowane Embraery. gazeta.pl, 2010-06-11. [dostęp 2011-05-02].
  6. a b Komunikat ORZEŁ-11, www.sp.mil.pl [dostęp 2017-11-26] [zarchiwizowane z adresu 2013-11-04] (pol.).
  7. ZLOT-11 dobiegł końca, www.sp.mil.pl [dostęp 2017-11-26] [zarchiwizowane z adresu 2013-11-04] (pol.).
  8. Przetarg na samoloty VIP, [w:] Lotnictwo, Magnum-X, 2016, s. 8.
  9. UMOWA ZAKUPU G550 PODPISANA.
  10. „Być może zaważyły terminy”. Samolot dla VIP-ów pod lupą ekspertów.
  11. Juliusz Sabak, Kownacki: Gulfstream G550 jako samolot VIP. Francuska oferta „nie spełniała wymogów formalnych”, defence24.pl, 21 października 2016 [zarchiwizowane z adresu 2016-10-22].
  12. Polski Gulfstream G550 zaprezentowany, defence24.pl, 7 stycznia 2017 [zarchiwizowane z adresu 2017-01-08].
  13. Jakub Palowski, Gulfstream dla VIP w polskim malowaniu, defence24.pl, 2 marca 2017 [zarchiwizowane z adresu 2017-03-03].
  14. Ministerstwo Obrony Narodowej, Uroczyste przyjęcie do służby Gulfstreama G550 [dostęp 2017-10-15] (pol.).
  15. Ministerstwo Obrony Narodowej, Drugi samolot G550 w Polsce [dostęp 2017-10-15] (pol.).
  16. F-35 – amerykański supersamolot trafi do Polski, www.komputerswiat.pl, 31 stycznia 2020 [dostęp 2020-05-12] (pol.).
  17. Wiemy, ile będą kosztować Polskę F-35 – Defence24, www.defence24.pl [dostęp 2020-05-12].
  18. C-130H Hercules lecą do Polski, Wydawnictwo militarne ZBIAM, 14 kwietnia 2021 [dostęp 2021-04-14] (pol.).
  19. Wojsko ma umowę na pozyskanie pięciu samolotów transportowych C-130H – przemysł obronny, wnp.pl [dostęp 2021-04-14] (pol.).
  20. TS-11 Iskra żegna się z lotnictwem wojskowym, Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych, 27 lipca 2022.
  21. S. Czmur, W. Wójcik, „Dowódcy Lotnictwa i Obrony Powietrznej”, Poznań, 2000.
  22. M.P. z 2005 r. nr 21, poz. 326.
  23. M.P. z 2007 r. nr 31, poz. 347.
  24. M.P. z 2010 r. nr 44, poz. 622.
  25. a b Gałecki 2017 ↓, s. 23.
  26. a b Gałecki 2017 ↓, s. 240.
  27. Generał dywizji pilot Cezary Wiśniewski, zastępca Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych. wojsko-polskie.pl. [dostęp 2022-06-18].
  28. Gałecki 2018 ↓, s. 88.
  29. Rozkaz dzienny Nr Z-30 z dnia 10.04.2017 r. Dowódcy Generalnego (RSZ).
  30. a b Dec. MON 1267 Ministra Obrony Narodowej z dn. 10.05.2018 r. wyznaczam na stanowisko służbowe, Inspektor Sił Powietrznych, DG RSZ.
  31. Decyzja MON Nr 2402 z 30.08.2018.
  32. a b Gen. Jacek Pszczoła został pełniącym obowiązki Inspektora Sił Powietrznych. gazetaprawna.pl. [dostęp 2022-06-18].
  33. Jakuboszczak 2019 ↓, s. 172.
  34. Gen. Pszczoła: Czuję się spełniony. polska-zbrojna.pl. [dostęp 2023-01-23].
  35. Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, Awanse generalskie w Siłach Zbrojnych RP, Biuro Bezpieczeństwa Narodowego [dostęp 2023-08-07] (pol.).
  36. Gen. Ireneusz Nowak inspektorem Sił Powietrznych. wgospodarce.pl. [dostęp 2023-04-21].
  37. Dz.U. z 2021 r. poz. 372.
  38. Jednostki Bezpośrednio Podległe, Wojsko-Polskie.pl [dostęp 2022-02-13] (pol.).
  39. JEDNOSTKI PODLEGŁE, Wojsko-Polskie.pl [dostęp 2022-02-13] (pol.).
  40. https://ssrlszrp.wp.mil.pl/pl/bip/info/w-informacje-ogolne/eony-struktura-organizacyjna/.
  41. Lotnicza szkoła ognia, dlapilota.pl [dostęp 2022-02-13] (pol.).
  42. Centralny Poligon SP, jednostki-wojskowe.pl [dostęp 2022-02-13].
  43. Orliki w komplecie. Wyszkolimy „ponad 1000 nowych pilotów”, defence24.pl [dostęp 2022-10-25] (pol.).
  44. M-346 Joint User Group | dlapilota.pl, dlapilota.pl [dostęp 2022-12-01] (pol.).
  45. Komplet dwunastu zamówionych FA-50GF już w Polsce, MILMAG, 27 listopada 2023 [dostęp 2023-11-27] (pol.).
  46. Porozumienie pomiędzy KAI a WZL-2 i WCBKT, MILMAG, 12 grudnia 2023 [dostęp 2023-12-12] (pol.).
  47. a b Su-22 po remoncie. Kolejnych 10 lat w służbie [FOTO], Defence24 [dostęp 2018-11-07].
  48. Lockheed Martin zmodyfikuje polskie F-16 Jastrząb, MILMAG, 7 grudnia 2023 [dostęp 2023-12-08] (pol.).
  49. Ruszyła produkcja polskich F-35, defence24.pl, 13 kwietnia 2023 [dostęp 2023-12-03] (pol.).
  50. a b MON: Su-22 w służbie do 2025 roku – Defence24, www.defence24.pl [dostęp 2020-02-08].
  51. MiG-29 polskich Sił Powietrznych w detalach – Magnum-x, www.magnum-x.pl [dostęp 2020-02-08].
  52. Kolejne polskie MiGi-29 dostarczone do Ukrainy. "Będzie ich więcej", geekweek.interia.pl [dostęp 2023-05-14] (pol.).
  53. Umowa na Saab 340B AEW-300 dla Polski, MILMAG, 25 lipca 2023 [dostęp 2023-07-25].
  54. a b WYPOSAŻENIE, Wojsko-Polskie.pl [dostęp 2020-02-14] (pol.).
  55. Kolejny Hercules zasilił Siły Powietrzne, defence24.pl [dostęp 2023-12-12] (pol.).
  56. Rafał Lesiecki, Pierwszy B737 dla VIP-ów wylądował w Warszawie [FOTO], 15 listopada 2017 [dostęp 2017-11-15] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-16].
  57. Flota VIP w komplecie. „Paderewski” na Okęciu – Defence24, www.defence24.pl [dostęp 2021-10-30].
  58. a b c 3.Grupa Poszukiwawczo-Ratownicza, www.jednostki-wojskowe.pl [dostęp 2020-02-14].
  59. a b PZL Mi-2 – SAMOLOTY.PL – wszystko o lataniu, www.samoloty.pl [dostęp 2020-02-14].
  60. a b c d Lista śmigłowców Mi-2 | [dostęp 2020-02-14] (pol.).
  61. Następca Mi-2 poszukiwany, DziennikZbrojny.pl [dostęp 2020-05-07] (pol.).
  62. a b PZL W-3 Sokół w Wojsku Polskim, Gdzie zaczyna się wojsko…, 9 października 2010 [dostęp 2019-12-12] (pol.).
  63. Kolejne Sokoły w wersji SAR, www.milmag.pl [dostęp 2020-07-21] (pol.).
  64. a b 1 Baza Lotnictwa Transportowego – WYPOSAŻENIE, 1bltr.wp.mil.pl [dostęp 2020-11-13].
  65. samolotypolskie.pl – Mil Mi-8 / Mi-9 / Mi-17 / Mi-171 / Mi-172 (zastosowanie i opis techniczny), www.samolotypolskie.pl [dostęp 2020-02-14].
  66. Formoza ćwiczyła ze śmigłowcami w górach, defence24.pl [dostęp 2023-01-03] (pol.).
  67. samolotypolskie.pl – Mil Mi-8 / Mi-9 / Mi-17 / Mi-171 / Mi-172 (zastosowanie i opis techniczny), www.samolotypolskie.pl [dostęp 2020-11-13].
  68. Karol Placha, 1 Baza Lotnictwa Transportowego w Warszawie. 2002r., www.polot.net [dostęp 2020-11-13] (pol.).
  69. Karol Placha, Michaił Mil Mi-8 w Polsce, śmigłowce wojskowe. 1967r., www.polot.net [dostęp 2020-11-13] (pol.).
  70. samolotypolskie.pl – Aeronautics Defense „Orbiter”, www.samolotypolskie.pl [dostęp 2021-10-27].
  71. Wojsko dostanie bojowe drony, www.polska-zbrojna.pl [dostęp 2021-10-01].
  72. Siły Zbrojne RP w erze powietrznych bezzałogowców. Systemy rozpoznawcze i uderzeniowe [RELACJA] - Defence24, www.defence24.pl [dostęp 2021-10-01].
  73. Bayraktary wylądują w Mirosławcu, defence24.pl [dostęp 2022-10-27] (pol.).
  74. Dron Reaper już w Polsce, defence24.pl [dostęp 2023-02-15] (pol.).
  75. a b c Łukasz Pacholski, Długie zakupy dla polskich F-16C/D Jastrząb, Wydawnictwo militarne ZBIAM, 23 grudnia 2021 [dostęp 2022-07-28] (pol.).
  76. a b c F-16 BLOCK 52+, Wojsko-Polskie.pl [dostęp 2022-07-28] (pol.).
  77. a b c d e f g h i j k l m Nowe szpony Jastrzębi, Wydawnictwo militarne ZBIAM [dostęp 2022-08-03] (pol.).
  78. Kolejne AIM-9X Block II dla Polski, MILMAG, 2 lipca 2021 [dostęp 2022-08-04] (pol.).
  79. Części do polskich AIM-9X, MILMAG, 20 marca 2020 [dostęp 2022-08-04] (pol.).
  80. null, defence24.pl [dostęp 2022-08-04] (pol.).
  81. 150 rakiet AIM-120C-7 AMRAAM dla polskich F-16 | Defence24, defence24.pl [dostęp 2022-08-04] (pol.).
  82. a b Dostawy rakiet JASSM i JASSM-ER dla polskich F-16, DziennikZbrojny.pl [dostęp 2022-08-03] (pol.).
  83. Polska Zbrojna, www.polska-zbrojna.pl [dostęp 2022-08-04].
  84. Lockheed Martin F-16 Jastrząb w Wojsku Polskim, Gdzie zaczyna się wojsko…, 8 października 2010 [dostęp 2022-08-04] (pol.).
  85. Wojsko Polskie otrzyma kolejne zestawy Piorun – Ministerstwo Obrony Narodowej – Portal Gov.pl, Ministerstwo Obrony Narodowej [dostęp 2023-01-06] (pol.).
  86. Wszystkie zestawy Pilica przekazane Wojsku Polskiemu, defence24.pl, 1 grudnia 2023 [dostęp 2023-12-03] (pol.).
  87. Polska obrona powietrzna, MILMAG, 3 czerwca 2023 [dostęp 2023-06-27] (pol.).
  88. a b Rozbudowa Centrum Szkolenia Sił Powietrznych, www.milmag.pl [dostęp 2020-11-29] [zarchiwizowane z adresu 2020-06-28] (pol.).
  89. ..:: :: AKTUALNOŚCI ::.., archiwum-cssp.wp.mil.pl [dostęp 2020-11-29].
  90. Tomasz Dmitruk, Ocena stanu realizacji Planu Modernizacji Technicznej Sił Zbrojnych RP na lata 2013–2022, 2017-2026 i 2021-2035 W zestawieniu uwzględniono także wybrane zadania zawarte w Planie Zakupu Środków Materiałowych. wg stanu na dzień 27 grudnia 2020 roku, 27 grudnia 2020.
  91. Nad Wisłą bezpieczniej? – DziennikZbrojny.pl, „DziennikZbrojny.pl” [dostęp 2018-05-29] (pol.).
  92. Polska konfiguracja systemu Patriot z IBCS [ANALIZA], defence24.pl [dostęp 2022-10-14] (pol.).
  93. Polskie Patrioty już w służbie, [w:] Ministerstwo Obrony Narodowej [online].
  94. Posterunki radiolokacyjne w Polsce w 2015 r. | [dostęp 2019-07-20] (pol.).
  95. 3 Wrocławska Brygada Radiotechniczna :: Podstawowe uzbrojenie, 3brt.wp.mil.pl [dostęp 2019-07-20].
  96. ..:: 3 Wrocławska Brygada Radiotechniczna :: Podstawowe uzbrojenie ::.., 3brt.wp.mil.pl [dostęp 2019-07-20].
  97. ..:: 3 Wrocławska Brygada Radiotechniczna :: Podstawowe uzbrojenie ::.., 3brt.wp.mil.pl [dostęp 2019-07-20].
  98. MSPO 2018: Umowa na dostawy radarów Odra, DziennikZbrojny.pl [dostęp 2021-01-21] (pol.).
  99. Dostawy sprzętu wojskowego w 2020 roku, DziennikZbrojny.pl [dostęp 2021-01-21] (pol.).
  100. ..:: 3 Wrocławska Brygada Radiotechniczna :: Podstawowe uzbrojenie ::.., 3brt.wp.mil.pl [dostęp 2019-07-20].
  101. Przekazanie pierwszego w tym roku egzemplarza zmodernizowanej stacji radiolokacyjnej TRS-15, PIT-Radwar, www.pitradwar.com [dostęp 2021-04-02].
  102. Zamówienie na dwa dodatkowe radary Odra-M, DziennikZbrojny.pl [dostęp 2021-12-06] (pol.).
  103. Nowy radar w Sandomierzu, polska-zbrojna.pl [dostęp 2022-02-04].
  104. ..:: 3 Wrocławska Brygada Radiotechniczna :: Podstawowe uzbrojenie ::.., 3brt.wp.mil.pl [dostęp 2019-07-20].
  105. a b MON ujawnia harmonogram modernizacji Sił Powietrznych. 120 mld zł na tarczę – Defence24, defence24.pl [dostęp 2021-04-14].
  106. ..:: 3 Wrocławska Brygada Radiotechniczna :: Podstawowe uzbrojenie ::.., 3brt.wp.mil.pl [dostęp 2019-07-20].
  107. Zdolna do Przerzutu Stacja Radiolokacyjna SOŁA, www.pitradwar.com [dostęp 2020-12-04].
  108. Dostawy stacji radiolokacyjnych w 2015 roku, DziennikZbrojny.pl [dostęp 2020-12-04] (pol.).
  109. Radary precyzyjnego lądowania dla SZ RP – czy można było inaczej? – Defence24, www.defence24.pl [dostęp 2021-04-16].
  110. GCA-2000 dla SZ RP, www.altair.com.pl [dostęp 2021-04-16] (ang.).
  111. WZE S.A. z umową na awaryjny serwis radiolokacyjnych systemów lądowania, Wydawnictwo militarne ZBIAM, 2 kwietnia 2021 [dostęp 2021-04-16] (pol.).
  112. Marta Rachwalska, PIT-Radwar wesprze systemy rozpoznania elektronicznego, defence24.pl, 28 kwietnia 2017 [dostęp 2019-08-22].
  113. MON: Su-22 w służbie do 2025 roku – Defence24, www.defence24.pl [dostęp 2020-07-06].
  114. PZL W-3 Sokół w Wojsku Polskim, Gdzie zaczyna się wojsko…, 9 października 2010 [dostęp 2020-01-09] (pol.).
  115. 31 Baza Lotnictwa Taktycznego – F-16 TIGER DEMO TEAM, 31blt.wp.mil.pl [dostęp 2021-09-11].
  116. Kieł tygrysa, czyli akrobacje F-16, www.polska-zbrojna.pl [dostęp 2021-09-11].
  117. Air Show Radom 2018, Fulcrum Drivers Demo Team. Mig-29 z Malborka na Air Show w Radomiu., aviation24.pl [dostęp 2021-09-11] (pol.).
  118. Adam Bednarek, WP Tech – Nowości, poradniki i testy ze świata technologii – WP.PL, tech.wp.pl, 28 czerwca 2018 [dostęp 2021-09-11] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Liwiński, Jak to drzewiej bywało, „Skrzydlata Polska”, nr 11 (1996), s. 32–34, ISSN 0137-866x.
  • Bombowce WP z okresu przed II wojną światową. weu1918-1939.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-04-20)].
  • Piotr Jakuboszczak (red.), Kronika Wojska Polskiego 2018, Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2019, s. 172, ISSN 1734-2317.
  • Artur Gałecki (red.), Kronika Wojska Polskiego 2017, Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2018, 88; 266, ISSN 1734-2317.
  • Artur Gałecki (red.), Kronika Wojska Polskiego 2016, Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2017, s. 23, ISSN 1734-2317.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]