Wymiar sprawiedliwości w Czechach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czechy
Godło Czech
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Czech

Wymiar sprawiedliwości w Czechach – władza sądownicza w imieniu Republiki jest wykonywana przez niezawisłe sądy. Konstytucja wśród organów powołanych do obrony praw obywateli oraz orzekania o winie i karze za czyny karalne wymieniaː Sąd Najwyższy, Najwyższy Sąd Administracyjny, sądy główne (cz. vrchní soudy), wojewódzkie (cz. krajské soudy) oraz powiatowe (cz. okresní soudy)[1].

Czeskie sądownictwo jest czteroszczeblowe, a postępowanie sądowe - dwuinstancyjne[2].

Ustrój wymiaru sprawiedliwości[edytuj | edytuj kod]

Podstawy prawne[edytuj | edytuj kod]

Naczelnymi ustawami, które normują ustrój wymiaru sprawiedliwości w Czechach są:

  • Konstytucja Republiki Czeskiej z 1993
  • Ustawa nr 6/2000 Sb. o sądach, sędziach, ławnikach i administracji państwowej sądów

Sąd Konstytucyjny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Sąd Konstytucyjny (Czechy).

Sąd Konstytucyjny (cz. Ústavní soud České republiky) jest sądowym organem ochrony konstytucyjności, który unieważnia ustawy i przepisy niezgodne z konstytucją oraz rozpatruje skargi konstytucyjne, spory kompetencyjne i inne[1]. Do organów Sądu Konstytucyjnego należąː prezes Sądu Konstytucyjnego, wiceprezesi Sądu Konstytucyjnego, Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Konstytucyjnego, izby Sądu Konstytucyjnego, Sprawozdawca Sądu Konstytucyjnego, Sekretarz Generalny Sądu Konstytucyjnego i Dyrektor Administracji Sądowej Sądu Konstytucyjnego[3].Historia sądownictwa konstytucyjnego w Czechach sięga 1921, kiedy powołano Sądy Konstytucyjny Czechosłowacji. Jego działalność została przerwana w czasie wojny i rządów komunistycznych. Sąd Konstytucyjny rozpoczął ponownie swoją działalność po upadku komunizmu w 1991[4]. Jego siedziba znajduje się w Brnie[5].

Sąd Najwyższy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Sąd Najwyższy (Czechy).

Sąd Najwyższy (cz. Nejvyšší soud České republiky) jest zwierzchnim organem sądowym Czech[1]. Rozpatruje nadzwyczajne apelacje od decyzji sądów okręgowych lub zagranicznych, a także ocenia i monitoruje decyzje sądów niższej instancji[6]. Do organów Sądu Najwyższego należą: Prezes Sądu Najwyższego, Wiceprezes Sądu Najwyższego, Zgromadzenie Ogólne Sądu Najwyższego, Naczelna Izba Sądu Najwyższego, wydziały Sądu Najwyższego (Wydział Prawa Cywilnego i Gospodarczego oraz Prawa Karnego), izby Sądu Najwyższego, Rada Sędziów Sądu Najwyższego[7]. Sąd Najwyższy wydawał wyroki w czasie Pierwszej Republiki Czechosłowackiej, Protektoratu Czech i Moraw oraz powojennej Czechosłowacji. Jego szczególną rolę w powojennej Czechosłowacji było orzekanie o legalności spraw, w których orzekano karę śmierci[7]. Siedziba Sądu znajduje się w Brnie[7].

Obszar właściwości czeskich sądów

Sądownictwo powszechne[edytuj | edytuj kod]

Sądownictwo powszechne (cz. obecné soudy) jest trójszczeblowe. Na jego strukturę składają się sądy główne, wojewódzkie oraz powiatowe. Sądy powiatowe orzekają w pierwszej instancji, sądy wojewódzkie oraz sądy główne w drugiej instancji. Sądy główne i wojewódzkie w określonych sytuacjach mogą orzekać w pierwszej instancji[6]. Na terenie Czech sądy główne mają swoje siedziby w Pradze i Ołomuńcu[6].

Sądownictwo administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Czeskie sądownictwo administracyjne (cz. správní soudy) składa się z Najwyższego Sądu Administracyjnego (cz. Nejvyšší správní soud České republiky) z siedzibą w Brnie oraz sądów okręgowych. Najwyższy Sąd Administracyjny, który sprawuje nadrzędną rolę w systemie sądownictwa administracyjnego, rozpatruje kasacje od decyzji okręgowych sądów administracyjnych, w pierwszej instancji sprawy dotyczące wyborów, powstawania i rozpadu partii politycznych oraz sprawy dyscyplinarne pracowników sądowych[1]. Sądownictwo administracyjne istniało w już czasach Pierwszej Republiki Czechosłowackiej, jednak okres Protektoratu Czech i Moraw oraz Czechosłowacji spowodował przerwanie pracy Sądu. Konstytucja Czech z 1993 zdefiniowała Najwyższy Sąd Administracyjny jako drugi naczelny organ władzy sądowniczej, jednak został powołany do życia dopiero w 2003[8]. Jego siedziba znajduje się w Brnie[8].

Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego sądy administracyjne zostały powołane do rozpatrywania spraw dotyczącychː

Sędziowie[edytuj | edytuj kod]

Sędziów powołuje Prezydent na czas nieokreślony. Sędzią może zostać obywatel Republiki, któryː

  • posiada pełnię praw cywilnych
  • jest nieskazitelnego charakteru
  • ma odpowiednio długie doświadczenie zawodowe, które gwarantuje prawidłowe wykonywanie zawodu
  • był niekarany
  • w momencie wyboru ukończył 30 lat
  • posiada tytuł magistra prawa zdobyty na czeskim uniwersytecie
  • złoży egzamin sędziowski[6]

Po otrzymaniu nominacji sędzia jest zobowiązany do złożenia przysięgi. Przysięga ma następujący kształtː

Obiecuję na moją cześć i sumienie, że będę posłuszny prawom Republiki Czeskiej, że prawo będę interpretował z moją najlepszą wiedzą i przekonaniem oraz że będę decydować niezależnie, bezstronnie i sprawiedliwie

— Ustawa nr 6/2000 Sb.

Sędzia bez jego zgody nie może zostać usunięty z pełnionego stanowiska i być przyniesiony do innego sądu. Stanowisko sędziego nie może być łączone ze stanowiskiem Prezydenta, członka parlamentu czy innej funkcji w administracji publicznej. W przypadku niezdolności do pełnienia funkcji minister sprawiedliwości lub prezes sądu, w którym zatrudniony jest sędzia, może złożyć wniosek o przeniesienie w stan spoczynku. Wśród przesłanek wskazujących na utratę zdolności do orzekania znajdują sięː

  • zły stan zdrowia
  • wyrok za popełnione przestępstwo przez sędziego
  • trzykrotne skazanie za przewinienia dyscyplinarne w ciągu pięciu lat przed złożeniem wniosku[6].

Sędzia w przypadku popełnienia wykroczeń dyscyplinarnych może być ukarany naganą, utratą części wynagrodzenia lub usunięciem z pełnionego stanowiska[6].

Sala sądowa w czeskim sądzie powiatowym

Wygaśnięcie mandatu sędziego może być spowodowaneː

  • ukończeniem przez sędziego 70. roku życia
  • orzeczeniem niezdolności sędziego do wykonywania obowiązków
  • skazaniem sędziego za popełnione przestępstwo
  • zwolnieniem sędziego ze stanowiska w wyniku postępowania dyscyplinarnego
  • ograniczeniem zdolności sędziego do wykonywania czynności prawnych
  • utratą czeskiego obywatelstwa
  • śmiercią sędziego lub uznaniem go za zmarłego[6]

Sędzia może zrezygnować z pełnionych funkcji. Mandat wygasa trzy miesiące po dostarczeniu zawiadomienia do Prezydenta Republiki[6].

Rada Sędziów[edytuj | edytuj kod]

Rada Sędziów (cz. Soudcovská rada) to organ wszystkich sadów powszechnych, tj. w składzie każdego sądu okręgowego, wojewódzkiego, głównego oraz Sądu Najwyższego znajduje się taki organ. Składa się z pięciu członków wybieranych w wyborach tajnych, równych i bezpośrednich na pięcioletnią kadencję. Członkostwa w radzie nie można łączyć z pełnieniem funkcji prezesa oraz wiceprezesa sądu i przewodniczącego izb. Kompetencje Rad sądów każdego szczebla pokrywają się i stanowią organ doradczy prezesa danego sądu. Do ich kompetencji należąː

  • opiniowanie kandydatów na stanowisko prezesa, wiceprezesa sądu i przewodniczącego izb, a także sędziów, którzy mają być przydzieleni do danego sądu lub z niego oddelegowani
  • omawianie propozycji harmonogramu prac sądu oraz ich zmian
  • opiniowanie podstawowych zagadnień administracji danego sądu

Dodatkowo Rada Sędziów Sądu Najwyższego może zwrócić się do jego prezesa o zwołanie Zgromadzenia Ogólnego Sądu Najwyższego i zaproponować program sesji[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Konstytucja Republiki Czeskiej (pol.). libr.sejm.gov.pl. [dostęp 2017-07-15].
  2. Władza sądownicza Czech (ang.). e.europa.eu. [dostęp 2017-07-15].
  3. Organizacja Sądu Konstytucyjnego (cz. • ang.). usoud.cz. [dostęp 2017-07-15].
  4. Historia Sądu Konstytucyjnego (cz. • ang.). nssoud.cz. [dostęp 2017-07-15].
  5. Siedziba Sądu Konstytucyjnego (cz.). usoud.cz. [dostęp 2017-07-15].
  6. a b c d e f g h i Ustawa nr 6/2002 Sb. o sądach, sędziach, ławnikach i administracji państwowej sądów (ang. • cz.). nsoud.cz. [dostęp 2017-07-15].
  7. a b c Informacje ogólne o Sądzie Najwyższym (ang. • cz.). nsoud.cz. [dostęp 2017-07-15].
  8. a b Historia Najwyższego Sądu Administracyjnego (ang. • cz. • niem.). nssoud.cz. [dostęp 2017-07-15].
  9. Kodeks postępowania administracyjnego (cz.). zakonyprolidi.cz. [dostęp 2017-07-16].