Zakaz handlu w niedziele i święta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zakaz handlu w niedziele i święta – przepis, stosowany w niektórych krajach, zakazujący otwierania placówek handlowych w niedziele i święta. Obowiązuje m.in. w Niemczech (także w innych krajach niemieckojęzycznych – Austrii, Szwajcarii), gdzie nazywany jest Sonntagsruhe. W Polsce od 2018 obowiązuje zakaz handlu w niektóre niedziele, docelowo w 2020 zakaz obejmie prawie wszystkie niedziele.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

W Niemczech zakaz handlu w niedziele i święta jest częścią ogólniejszej grupy przepisów zwanych Ladenschlussgesetz (w wolnym tłumaczeniu „prawem zamykania sklepów”; czasem nazywa się je Ladenöffnungsgesetz – „prawem otwierania sklepów”), szczegółowo określających terminy, w jakich dozwolony jest handel w poszczególnych krajach związkowych.

W krajach, gdzie obowiązuje zakaz handlu w niedziele, od zasady tej stosowane są liczne wyjątki pozwalające na sprzedaż określonych grup towarów (np. nabiał i pieczywo, słodycze, paliwa) w określonych miejscach (np. miejsca imprez masowych, piekarnie, stacje benzynowe) lub w określony sposób (np. sprzedaż z automatów).

Od lat trwała dyskusja nad zliberalizowaniem zasad Ladenschlussgesetz i Sonntagsruhe, szczególnie nasilona po zjednoczeniu Niemiec, kiedy mieszkańcy wschodnich landów, nieprzyzwyczajeni do sklepów zamkniętych w niedziele, wymuszali odstępowanie od tych przepisów.

Protesty pracowników przeciwko zakazowi handlu[edytuj | edytuj kod]

We Francji zatrudnieni stoją często po stronie pracodawców, bo niedzielne zamknięcie tylko 14 sklepów Castoramy i Leroy Merlin odbiłoby się na zarobkach 7 tys. osób (według przedstawicieli sieci). Dodatkowo co piąty pracownik to uczeń pracujący tylko w weekendy. Strajki i protesty pracowników przeciwko zakazowi handlu wynikają m.in. z wyroku sądu, gdzie konkurencja (sama dostała zakaz pracy, a zamknięcie sklepów w Paryżu kosztowało ją 15-20 proc. rocznych zysków) oczekiwała tego samego wobec innych.

W samej Francji wolna od pracy niedziela jest chroniona od 1906 r. poza wyjątkami od reguły: m.in. sprzedawcami żywności, handlarzami ryb, piekarzami (tylko do pierwszej po południu) czy kwiaciarkami. Centroprawicowy rząd Nicolasa Sarkozy’ego w 2009 r. złagodził prawo. Od tego czasu merowie i burmistrzowie mają prawo do wyznaczenia stref niedzielnego handlu (np. w miejscach popularnych wśród turystów czy strefach handlowych). Pracownikom zagwarantowano podwójne wynagrodzenie za pracę w niedzielę lub prawo do odmowy jej wykonania.

Sytuacja w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Zakaz handlu w niektóre święta[edytuj | edytuj kod]

W Polsce niektóre koła polityczne przychylały się ku projektowi wprowadzenia zakazu handlu w niedziele. Argumenty za wprowadzeniem tego zakazu najczęściej opierają się na optyce prorodzinnej i prochrześcijańskiej, podają także przykłady z krajów sąsiednich, m.in. niemieckiej Sonntagsruhe. Argumenty wytaczane przeciw wprowadzeniu zakazu wskazują m.in. na niebezpieczeństwo wzrostu bezrobocia, spadku popytu, a także na te kraje, w których przepisy państwowe nie ingerują w wolność handlu. W rezultacie wielomiesięcznej dyskusji publicznej w roku 2007 uchwalona została ustawa[1] zakazująca handlu w niektóre święta, ale nie w niedziele[2]. Ustawa weszła w życie 26 października 2007, a pierwszym dniem objętym zakazem był dzień Wszystkich Świętych 1 listopada 2007.

Ustawa zakazuje pracy osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy we wszelkich placówkach handlowych, bez żadnych wyjątków. Za placówki handlowe Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej uważa wszelkie instytucje i zakłady, których działalność główna polega na kupowaniu towarów w celu ich dalszej odsprzedaży, w tym sklepy, apteki, stacje benzynowe, składy węgla i materiałów budowlanych, a także handel za pomocą internetu. Potem jednak uznano, że apteki i stacje benzynowe jako instytucje wyższej użyteczności publicznej są spod zakazu wyjęte[3].

Handel (według interpretacji Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej) może też być prowadzony przez właścicieli jednoosobowych firm, osoby zatrudnione na umowy cywilnoprawne (jak umowa zlecenia), a także franczyzobiorców oraz zatrudnionych na podstawie umowy agencyjnej. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wydało w tej sprawie komunikat o treści:

 z komunikatu Ministerstwa[4]
Nie ma przeszkód prawnych, aby w placówkach handlowych w święta pracę wykonywali ich właściciele lub inne osoby pracujące na podstawie umów cywilnych. (...) Nowela [ustawowa] dopuszcza możliwość pracy w placówkach handlowych przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na użyteczność społeczną lub codzienne potrzeby ludności

Zakaz obejmował w Polsce następujące dni ustawowo wolne od pracy (brzmienie za ustawą o dniach wolnych od pracy[5]):

Zakaz handlu w niedziele[edytuj | edytuj kod]

W 2014 roku Sejm odrzucił obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy wprowadzający zakaz pracy w placówkach handlowych w niedzielę[7].

W 2017 roku Sejm przyjął ustawę ograniczającą handel w niedzielę, której projekt był inicjatywą obywatelską Komitetu Inicjatywy Ustawodawczej (m.in. NSZZ "Solidarność")[8][9]. Od 1 marca 2018 roku handel jest dozwolony jedynie w pierwszą i ostatnią niedzielę miesiąca[10], a także dwie niedziele przed Świętami Bożego Narodzenia i jedną niedzielę przed Wielkanocą[11]. W 2019 roku – jedynie w ostatnią niedzielę miesiąca[12], a także dwie niedziele przed Świętami Bożego Narodzenia i jedną niedzielę przed Wielkanocą. Od 2020 roku – w ostatnią niedzielę w styczniu, kwietniu, czerwcu i sierpniu, dwie niedziele przed Świętami Bożego Narodzenia i jedną niedzielę przed Wielkanocą. Od zakazu handlu w niedziele przewidziano ponad 30 wyjątków[13].

Kalendarz niedziel objętych zakazem handlu w 2018 r. po wejściu w życie nowej ustawy:

Miesiąc Dzień miesiąca, kiedy
obowiązuje zakaz handlu
marzec 11, 18
kwiecień 1, 8, 15, 22
maj 13, 20
czerwiec 10, 17
lipiec 8, 15, 22
sierpień 12, 19
wrzesień 9, 16, 23
październik 14, 21
listopad 11, 18
grudzień 9

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1239)
  2. Jeśli jednak święto wypada w niedzielę, jak np. w Niedzielę Wielkanocną albo w Zielone Świątki, to zakaz obowiązuje.
  3. eGospodarka.pl
  4. „Nowa Trybuna Opolska”
  5. Ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz.U. z 2015 r. poz. 90)
  6. a b c Tablice świąt ruchomych
  7. Druk nr 2113
  8. Prezydent podpisał ustawę o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (pol.). Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. [dostęp 11 marca 2018].
  9. Ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2018 r. poz. 305) (dalej: ustawa).
  10. Art. 16 ust. 1 ustawy.
  11. Art. 7 ust. 1 pkt 1–2 ustawy.
  12. Art. 17 ust. 1 ustawy.
  13. Art. 6 ust. 1 ustawy.