Zamachy na meczety w Christchurch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamachy na meczety w Christchurch
Ilustracja
Meczet Masdżid Al-Nur (2006)
Państwo  Nowa Zelandia
Miejsce Christchurch
Data 15 marca 2019
Godzina Al-Nur: 13:40
Linwood: 13:55
Liczba zabitych Al-Nur: 42 osoby
Linwood: 7 osób
Szpital: 2 osoby
Razem: 51 osób
Liczba rannych 49 osób
Typ ataku Masowe morderstwo
Sprawca Brenton Tarrant
Położenie na mapie Nowej Zelandii
Mapa konturowa Nowej Zelandii, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „miejsce zdarzenia”
Ziemia43°31′58″S 172°36′42″E/-43,532778 172,611667

Zamachy na meczety w Christchurch – dwie masowe strzelaniny o charakterze terrorystycznym przeprowadzone 15 marca 2019 na meczety Masdżid Al-Nur i Masdżid Linwood w Christchurch w Nowej Zelandii podczas dżummuahu; sprawcą zamachów był 28-letni Australijczyk Brenton Tarrant.

Sprawca został oskarżony o 51 morderstw, 40 prób usiłowania morderstwa i dokonanie aktu terroryzmu. Początkowo nie przyznawał się on do zarzutów, ale w marcu 2020 przyznał się do nich. W dniu 27 sierpnia 2020 roku został skazany na dożywocie bez możliwości ubiegania się o zwolnienie warunkowe; był to pierwszy wyrok bezwzględnego dożywocia w historii Nowej Zelandii.

Przed zamachem[edytuj | edytuj kod]

Nowa Zelandia była przed zamachami uznawana za jedno z najbardziej bezpiecznych, pokojowych i tolerancyjnych państw na świecie[1]. Masakra w Christchurch była pierwszym tego rodzaju atakiem w tym kraju od 1997 roku kiedy doszło do strzelaniny w Raurimu, w której zginęło kilka osób, a największym tego typu zdarzeniem w kraju była masakra w Aramoana z 13 i 14 listopada 1990 roku podczas której szaleniec David Gray zamordował 13 osób i ranił 3 zanim został zastrzelony przez policję[2][3]. Pomimo także niewielkiej ilości przestępstw rasistowskich, już przed atakami z 2019 niektórzy socjologowie nazywali Christchurch kolebką białych suprematystów[4].

Meczet Al-Nur, gdzie doszło do pierwszego i krwawszego z ataków, został otwarty w 1985 roku i był pierwszym meczetem w tym regionie kraju[5]. Drugi z zaatakowanych meczetów, Linwood Islamic Centre, został otwarty niedługo przed atakami, w 2018 roku[6].

Zamachy[edytuj | edytuj kod]

Przed zamachem Brenton Tarrant napisał manifest zatytułowany „Wielka wymiana: Maszerujemy naprzód w kierunku nowego społeczeństwa”[7]. Tekst został napisany z pozycji rasisty wyznającego zasadę „białej supremacji[8]. W manifeście terrorysta napisał, że inspirowany był między innymi zabójstwami Andersa Breivika[9] i jedną z jego motywacji była zemsta za śmierć 11-letniej Ebby Åkerlund, która zginęła podczas zamachu w Sztokholmie w 2017[10]. Tekst zawierał wiele rasistowskich żartów i odwołań do internetowych mediów takich jak 8chan[11]. Manifest terrorysty został opisany jako dzieło osoby, która spędziła znaczną część życia w najgorszych zakątkach Internetu[11][12][13].

Zanim wtargnął do meczetu, rozpoczął transmisje wideo na Facebooku i Twitterze. Trwały one 16 minut i 55 sekund, pokazywały przebieg zamachu. Transmisje zostały usunięte z mediów społecznościowych, jednak na wielu innych stronach można znaleźć kopie nagrania. Pierwszy zamach zaczął się o godzinie 13:40, gdy w meczecie Masdżid Al-Nur przebywało 300 osób[14], a przed godziną 14 doszło do kolejnej strzelaniny w meczecie Masdżid Linwood[15].

Sprawca livestreamował pierwsze 17 minut ataku; chwilę przed strzelaniną, kiedy jechał do pierwszego z meczetów, odtworzył z przenośnego głośnika parę piosenek, w tym The British Grenadiers, tradycyjną brytyjską wojskową pieśń marszową, oraz Remove Kebab, serbską nacjonalistyczną i islamofobiczną pieśń propagandową dopingującą zbrodniarza wojennego Radovana Karadzicia, uznanego winnym ludobójstwa bośniackich muzułmanów podczas wojen w Jugosławii[16].

Kiedy sprawca wchodził do pierwszego z meczetów, jeden z wyznawców stojących w wejściu, przywitał sprawcę słowami Witaj, bracie i został zastrzelony jako pierwsza ofiara ataków w Christchurch[17]. Sprawca następnie wszedł w głąb meczetu i przez kilka minut strzelał do wyznawców. Podczas masakry jeden z wyznawców rzucił się na sprawcę chcąc go obezwładnić, ale został śmiertelnie raniony strzałami[18]. W głównej sali modlitewnej sprawca strzelał do osób kulących się na podłodze z bliskiej odległości, trafiając niektóre osoby wiele razy. Następnie wyszedł z meczetu i zastrzelił na chodniku mężczyznę, któremu udało się uciec z budynku, po czym wziął inną broń ze swojego samochodu i zaczął strzelać do ludzi na parkingu meczetu, raniąc kilka osób. Chwilę później ponownie wszedł do meczetu i zaczął dobijać rannych. Sprawca następnie szybko wyszedł z meczetu i zastrzelił na chodniku kobietę, która leżąc błagała o pomoc przejeżdżających obok meczetu kierowców. Po jej zabiciu napastnik wsiadł do samochodu i odjechał z miejsca masakry, przejeżdżając przy tym po zwłokach kobiety i odtwarzając psychodeliczno-rockową piosenkę Fire. Podczas jazdy strzelał też przez okno samochodu do osób, które uciekły z meczetu i biegły chodnikiem. Podczas jazdy stwierdził, że zamierza podpalić meczet, ale ostatecznie nie dokonał tego - miał jednak kanistry w bagażniku samochodu[19].

Pierwsza masakra rozegrała się w przeciągu 5 minut[20]. Tuż po tym jak sprawca odjechał na miejsce przybyły siły specjalne. Napastnik jechał według świadków chaotycznie podczas ucieczki. Próbował też strzelać przez okno w jadące wokół inne samochody, które stały w korkach; podczas ucieczki sprawca zakończył livestream.

Drugi atak miał miejsce w meczecie Linwood. Sprawca zaparkował przed meczetem samochód w taki sposób, żeby uniemożliwić wjazd i wyjazd innym pojazdom. Następnie próbował wejść do środka, ale nie mógł znaleźć wejścia więc zaczął strzelać przez okno i do osób na zewnątrz, zabijając cztery osoby[21].

W wyniku ataków na meczety zginęło 51 osób[22], a 49 osób odniosło obrażenia[23].

Imam meczetu Masdżid Linwood przypisał powstrzymanie ataku wierzącemu o imieniu Abdul Aziz Wahabzada[24][25][26][27]. Wahabzada powiedział dziennikarzom, że wziął czytnik kart kredytowych i wybiegł z meczetu, w czasie którym to napastnik zastrzelił na zewnątrz już kilka osób. Atakujący zamierzał pobrać kolejną broń ze swojego samochodu, więc Wahabzada rzucił w niego czytnikiem. Bandyta wziął karabinek z samochodu i strzelił do Wahabzady, który skrył się pośród pobliskich samochodów i wziął pustą strzelbę, którą upuścił napastnik. Pomimo próby Wahabzady, by odciągnąć uwagę atakującego od meczetu, krzycząc „Jestem tutaj!”, bandyta wszedł do meczetu i kontynuował atak. Kiedy napastnik wrócił do samochodu, Wahabzada rzucił strzelbę w samochód, rozbijając jedno z okien samochodu. Bandyta odjechał, a policja została chwilę później poinformowana o strzelaninie w Linwood.[24][25][26][28]

Sprawca został zatrzymany o 13:59 przez policję[29].

Na broni, z której korzystał, były napisane różne rasistowskie hasła i daty bitew, np. Bitwy pod Wiedniem[30].

Ofiary strzelanin[edytuj | edytuj kod]

W atakach zginęło 51 osób, a 40 zostało rannych - wśród zabitych było 47 mężczyzn i 4 kobiety; 44 osoby zginęły w meczecie Al-Nur, a 7 w Linwood. Początkowo było 49 zabitych - dwie osoby zmarły później w wyniku odniesionych obrażeń. Spośród rannych osób 35 zostało postrzelonych w Al-Nur, a 5 w Linwood[31]. Kilka osób uznano tuż po atakach za zaginione[32]. Wszyscy zabici pochodzili z krajów arabskich lub z krajów z większością islamską. Po atakach długo nie potwierdzano liczby zabitych. Wśród ofiar był sportowiec grający w jednej z drużyn reprezentujących Nową Zelandię.

Sprawca[edytuj | edytuj kod]

Sprawcą masakry był 28-letni Brenton Tarrant[33]. Pochodził z Grafton w Australii. W młodości doświadczał przemocy domowej i miał problemy z nauką w szkole[34]. Jego ojciec popełnił samobójstwo w 2010 roku[35]. W 2018 sprawca był leczony po urazach, których doznał po wypadku z bronią. Podobno od kilku dni przed atakiem często podjeżdżał pod meczet, prawdopodobnie w celu zapoznania się z tym miejscem. W internecie czytał też o układzie pomieszczeń w meczecie[36].

Sprawca przed atakiem dużo podróżował po świecie i podejrzewano, że miał kontakty ze skrajnie prawicowymi organizacjami terrorystycznymi. W 2018 wpłacił znaczną kwotę pieniędzy na konto kilku takich organizacji[37]. Odwiedzał głównie kraje bałkańskie, ale był też m.in. w Polsce. Sprawca miał ekstremistyczne poglądy, twierdził, że wyznawcy islamu i imigranci z krajów arabskich zastępują białych ludzi na Zachodzie i narzucają siłą swoją kulturę. W swoim manifeście wspomniał też, że do przeprowadzenia ataku zainspirował go Anders Breivik, sprawca zamachów w Norwegii w 2011 roku[38]. Napastnik opisał się w manifeście jako rasistę, ale zaprzeczył, że jest ksenofobem, wskazując na różnicę między tymi pojęciami. Podobno bardzo się denerwował kiedy w Europie w latach 2016-2017 dochodziło do kolejnych ataków islamskich ekstremistów. Określił się też jako faszystę. Stwierdził też, że chce, żeby jego ataki wywołały szeroką dyskusję odnośnie dostępu do broni[39].

Podczas ataków używał karabinów AR-15 i strzelb Mossberg. Sprzedawcy, u których zakupił broń, stwierdzili, że sprawca nie wzbudził u nich żadnych podejrzeń. Sprawca ponadto nielegalnie przerobił magazynek do jednego z karabinów[40]. Napastnik miał pozwolenie na broń. Na broni wypisał nazwy i daty bitew, nazwiska postaci historycznych i skrajnie prawicowych zamachowców. Policja znalazła w jego samochodzie także materiały wybuchowe. Przy samym zamachowcu nie znaleziono nic podobnego. W samochodzie znajdowały się też kanistry z benzyną[41].

W manifeście napisał, że zaczął planować ataki dwa lata wcześniej, a meczety obrał za cel trzy miesiące przed atakami. Chwilę przed zamachem wysłał tekst manifestu drogą e-mailową na 30 adresów[42]. W manifeście umieścił także symbolikę neonazistowską. Stwierdził w nim, że wybrał meczet Al-Nur za cel ataku, gdyż miał on wcześniej historię z radykalizacją wiernych[43]. Manifest został opisany przez niektóre media także jako trolling[44]. Po atakach rozpowszechnianie treści manifestu w Nowej Zelandii zostało zakazane prawnie. Manifest uznano za podburzający do przemocy wobec określonych grup ludzi[45]. Sprawca został w 2020 roku skazany na dożywocie za zbrodnię.

Po zamachach[edytuj | edytuj kod]

W związku z atakami policja zatrzymała trzech mężczyzn i kobietę[46]. Po zamachu zawieszona została działalność szkół oraz niektórych lotnisk[47]. Bezpośrednio po zamachu nowozelandzka premier Jacinda Ardern zapowiedziała zmiany w bardzo liberalnym w Nowej Zelandii prawie dostępu do broni[48]. Przywódcy wielu narodów potępili zamachy i wyrazili solidarność z Nową Zelandią[49][50][51][52]. Po zamachu rząd Nowej Zelandii zaczął wykupywać bronie od obywateli, w ciągu tygodnia udało im się zgromadzić 10 tysięcy sztuk broni[53].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/06/new-zealand-second-most-peaceful-country-despite-christchurch-attacks.html
  2. https://www.theatlantic.com/politics/archive/2019/03/new-zealands-history-mass-shootings-christchurch/585052/
  3. https://www.washingtonpost.com/history/2019/03/15/garrys-getting-shot-this-massacre-was-new-zealands-worst-before-mosque-attacks/
  4. https://www.stuff.co.nz/national/111324932/christchurch-mosque-shootings-naive-to-think-this-wouldnt-happen-here
  5. https://www.stuff.co.nz/national/111343035/welcome-brother-a-community-that-stressed-peace-is-undone-by-violence
  6. https://www.theaustralian.com.au/news/nation/linwood-mosque-reflects-a-growing-muslim-community/news-story/b68147a5269e38810815a499b7ca0928
  7. Manifest zamachowca z Christchurch – tłumaczenie (pol.). sejmlog.pl, 2019-03-15. [dostęp 2019-03-17].
  8. Australian man Brenton Tarrant named as Christchurch gunman as four taken into custody. [dostęp 2019-03-15].
  9. Zamach terrorystyczny w meczetach w Nowej Zelandii. 49 osób nie żyje. Gazeta Wyborcza. [dostęp 2019-03-17].
  10. Nowa Zelandia: atak na meczety w Christchurch. Jest wiele ofiar, www.rp.pl [dostęp 2019-03-16] (pol.).
  11. a b Abby Ohlheiser, Analysis: The Christchurch mosque shooter, steeped in online culture, knew how to make his massacre go viral, Washington Post, 5 marca 2019 [dostęp 2019-03-18] (ang.).
  12. Taylor Lorenz, The Shooter’s Manifesto Was Designed to Troll, The Atlantic, 15 marca 2019 [dostęp 2019-03-18] (ang.).
  13. Brian Feldman, The Shooter’s Manifesto Isn’t in Code, Intelligencer, 15 marca 2019 [dostęp 2019-03-18] (ang.).
  14. LIVE: Forty people confirmed dead in Christchurch mosque attacks. news now. [dostęp 2019-03-15].
  15. Dwa ataki w Nowej Zelandii w kilkadziesiąt minut. „Jeden z najczarniejszych dni”. tvn24.pl. [dostęp 2019-03-15].
  16. https://www.rferl.org/a/christchurch-attacks-yugoslavia-tarrant-inspiration-suspect-new-zealand/29823655.html
  17. https://www.theguardian.com/world/2019/mar/24/the-nation-is-behind-us-new-zealand-shares-pain-of-christchurch-muslims
  18. https://www.wsj.com/amp/articles/trapped-in-christchurch-mosque-worshipper-attempts-to-disarm-shooter-11552760707
  19. https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12358347
  20. https://christchurchattack.royalcommission.nz/the-report/part-1-purpose-and-process/the-terrorist-attack/
  21. https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12358347
  22. Christchurch mosque attack death toll rises to 51 after man dies in hospital, abc.net.au [dostęp 2019-05-13] (ang.).
  23. Police with the latest information on the mosque shootings (ang.). radionz.co.nz. [dostęp 2019-03-17].
  24. a b Man who stood up to mosque gunman probably saved lives (ang.). apnews.com. [dostęp 2019-03-16].
  25. a b New Zealand terror attacks: The hero of Christchurch talks (ang.). dw.com. [dostęp 2019-03-17].
  26. a b Dodging bullets, a father of 4 confronted the New Zealand shooter and saved lives (ang.). m.cnn.com. [dostęp 2019-03-16].
  27. New Zealand shootings: Hero picked up mosque attacker's gun and chased him (ang.). news.sky.com. [dostęp 2019-03-17].
  28. Abdul Aziz: Saved lives by running at gunman in mosque (ang.). rnz.co.nz. [dostęp 2019-03-17].
  29. https://www.rnz.co.nz/news/national/387248/mosque-attacks-timeline-18-minutes-from-first-call-to-arrest
  30. Zamach w Nowej Zelandii: jest polski wątek, www.fakt.pl, 15 marca 2019 [dostęp 2019-07-23].
  31. https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12358347
  32. https://www.smh.com.au/world/oceania/dead-injured-or-missing-victims-of-christchurch-begin-to-be-identified-20190316-p514qa.html
  33. https://www.reuters.com/article/us-newzealand-shootout-profile-idUSKCN1QX0GQ
  34. https://www.stuff.co.nz/national/christchurch-shooting/300177112/new-zealand-ideal-for-mosque-shooter-to-plan-his-terrorist-attack-royal-commission-finds
  35. https://apnews.com/article/intelligence-agencies-shootings-brenton-tarrant-new-zealand-new-zealand-mosque-attacks-d8217fa30fe4eeba45fb001b77857385
  36. https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12358347
  37. https://www.stuff.co.nz/national/christchurch-shooting/300177112/new-zealand-ideal-for-mosque-shooter-to-plan-his-terrorist-attack-royal-commission-finds
  38. https://www.stuff.co.nz/national/christchurch-shooting/111447105/ashburton-muslims-in-gunmans-sights-feeling-lucky-christchurch-shooter-stopped
  39. https://apnews.com/article/intelligence-agencies-shootings-brenton-tarrant-new-zealand-new-zealand-mosque-attacks-d8217fa30fe4eeba45fb001b77857385
  40. https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12358347
  41. https://www.stuff.co.nz/national/111313238/shooting-at-christchurch-mosque
  42. https://thewest.com.au/news/terrorism/australian-man-brenton-tarrant-named-as-christchurch-gunman-as-four-taken-into-custody-ng-b881137083z
  43. http://www.stuff.co.nz/world/middle-east/10310496/A-Kiwi-lads-death-by-drone/
  44. https://www.theatlantic.com/technology/archive/2019/03/the-shooters-manifesto-was-designed-to-troll/585058/
  45. https://www.rnz.co.nz/news/national/385399/christchurch-mosque-shootings-manifesto-deemed-objectionable
  46. Strzelaniny w Christchurch, kilkadziesiąt ofiar. „Najczarniejszy dzień Nowej Zelandii”. rmf24.pl. [dostęp 2019-03-15].
  47. Police confirm 49 people dead in Christchurch mosque terror attacks, man charged with murder, „TVNZ” [dostęp 2019-03-18] (ang.).
  48. Premier Nowej Zelandii zapowiada zmiany w dostępie do broni, www.rp.pl [dostęp 2019-03-17] (pol.).
  49. „Brutalny atak nie zmniejszy tolerancji”. Ze świata płyną kondolencje, TVN24.pl [dostęp 2019-03-18].
  50. Алиса Говорова, Путин выразил соболезнования в связи с терактом в Новой Зеландии, Известия, 15 marca 2019 [dostęp 2019-03-18] (ros.).
  51. Recep Tayyip Erdoğan, On behalf of my country, I offer my condolences to the Islamic world and the people of New Zealand, who have been targeted by this deplorable act – the latest example of rising racism and Islamophobia., @RT_Erdogan, 14 marca 2019 [dostęp 2019-03-18] (ang.).
  52. Pavlo Klimkin, We stay together with the people of New Zealand after the heinous mosque attacks in #Christchurch. My thoughts are with all affected by this sickening act of violence and hatred., @PavloKlimkin, 15 marca 2019 [dostęp 2019-03-18] (ang.).
  53. Nowozelandczycy pozbywają się broni. Rząd odkupił 10 tys. sztuk, www.rp.pl [dostęp 2019-07-23] (pol.).