Łomka
Wygląd
![]() Narthecium americanum | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj |
łomka | ||
Nazwa systematyczna | |||
Narthecium Huds. Fl. Angl.: 127 (1762) | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Narthecium ossifragum (L.) Huds.[3] | |||
Synonimy | |||
|
Łomka (Narthecium Huds.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny łomkowatych (Nartheciaceae), obejmujący 7 gatunków występujących w Europie, Kaukazie, Turcji, Japonii oraz zachodnich i wschodnich Stanach Zjednoczonych[4]. W przeszłości do flory Polski błędnie włączano łomkę zachodnią[5].
Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckiego słowa ναρθηξ (narthex – trzcina) i odnosi się do pokroju łodygi, względnie jest anagramem nazwy naukowej rodzaju pajęcznica (Anthericum)[6]
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![Morfologia łomki zachodniej](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Narthecium_ossifragum_Sturm41.jpg/210px-Narthecium_ossifragum_Sturm41.jpg)
- Liście
- Liście głównie odziomkowe, ciasno nachodzące na siebie u nasady, o blaszce wąsko równowąskiej i ostrym wierzchołku. Liście łodygowe od 3 do 6, szczątkowe.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Moorlilie.jpg/220px-Moorlilie.jpg)
- Kwiaty
- Kwiaty 6-pręcikowe, obupłciowe, zebrane w grono na wierzchołku łodygi. Szypułki proksymalnie z drobnymi podkwiatkami. Okwiat pojedynczy, 6-listkowy. Listki okwiatu zielonkawożółte do żółtych, nagie, równowąsko-lancetowate. Pręciki o białych, gęsto owłosionych nitkach i równowąskich główkach. Zalążnie trójkomorowe, górne, o szyjkach słupków zrośniętych w długi dzióbek i drobnych, trójklapowych znamionach.
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Moorlilien_S%C3%BCdheide.jpg/220px-Moorlilien_S%C3%BCdheide.jpg)
- Rozwój
- Wieloletnie geofity ryzomowe[4]. Kwiaty pachnące. Na gęsto owłosionych nitkach pręcików zatrzymuje się pyłek, dlatego u tych roślin dochodzi do samozapylenia w czasie deszczu[7].
- Cechy fitochemiczne
- Rośliny z tego rodzaju zawierają saponiny sterydowe, podejrzewane o wywoływanie u owiec silnej nadwrażliwości na światło, prowadzącej do żółtaczki[7].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]- Pozycja rodzaju według APW (aktualizowany system APG IV z 2016)
- Rodzaj należy do rodziny łomkowatych (Nartheciaceae), w rzędzie pochrzynowców (Dioscoreales) w obrębie kladu jednoliściennych (monocots)[2].
- Gatunki[4]
- Narthecium americanum Ker Gawl.
- Narthecium asiaticum Maxim.
- Narthecium balansae Briq.
- Narthecium californicum Baker
- Narthecium ossifragum (L.) Huds. – łomka zachodnia
- Narthecium reverchonii Celak.
- Narthecium scardicum Košanin
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Rośliny spożywcze
- Na Szetlandach z kwiatów łomki zachodniej produkowało się substytut szafranu[8].
- Rośliny ozdobne
- Narthecium californicum jest uprawiana w Stanach Zjednoczonych jako roślina ogrodowa[9].
- Inne zastosowania
- W Lancashire[8] i na Szetlandach z pomarańczowych owoców łomki zachodniej pozyskiwało się barwnik[10], który był wykorzystywany m.in. do farbowania włosów[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-01] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-01] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2011-02-08]. (ang.).
- ↑ a b c d Rafaël Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-02-08]. (ang.).
- ↑ Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 120, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ D. Gledhill: The names of plant. Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2008, s. 269. ISBN 978-0-521-86645-3.
- ↑ a b c d e Flora of North America. Vol. 26: Liliaceae. [dostęp 2011-02-10].
- ↑ a b c D. J. Mabberley: Mabberley's plant-book: a portable dictionary of plants, their classification and use. Cambridge, UK ; New York: Cambridge University Press, 2008, s. 572. ISBN 978-0-521-82071-4.
- ↑ Kathleen A. Robson, Alice Richter, Marianne Filbert: Encyclopedia of northwest native plants for gardens and landscape. Portland, Or.: Timber Press, 2008, s. 269. ISBN 978-0-88192-863-1.
- ↑ Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 132–133. ISBN 978-1-842466346.
Identyfikatory zewnętrzne: