Śmierć mózgu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Angiografia naczyń mózgowych potwierdzająca śmierć mózgu

Śmierć mózgu – definicja śmierci utożsamiająca śmierć człowieka jako całości z nieodwracalnym ustaniem funkcji mózgu. Obecnie przyjęta w Polsce definicja śmierci jako śmierci całego mózgu obowiązuje od 2007 roku. Rozpoznanie śmierci mózgu pozwala na zaprzestanie dalszego, niecelowego leczenia oraz na pobranie ze zwłok narządów do celów transplantacyjnych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Klasyczna, przyjęta przez wieki definicja śmierci głosiła, że śmierć człowieka jako całości równoznaczna jest z nieodwracalnym ustaniem oddychania i krążenia krwi. Jednak wraz z rozwojem medycyny i upowszechnieniem metod reanimacji oraz podtrzymywania oddechu klasyczna definicja coraz częściej była niewystarczająca. W tzw. deklaracji z Sydney sformułowanej na 22. spotkaniu Światowego Stowarzyszenia Lekarzy (World Medical Assembly) w 1968 roku po raz pierwszy zastąpiono "śmierć na skutek ustania czynności serca" "śmiercią mózgową"[1][2]. Tego samego dnia ukazał się raport Nadzwyczajnej Komisji Harwardzkiej Szkoły Medycznej do Zbadania Definicji Śmierci Mózgowej (Ad Hoc Committee of the Harvard Medical School to Examine the Definition of Brain Death), w którym podano nowe kryteria śmierci rozumianej jako nieodwracalne, trwałe ustanie czynności całego mózgu, potwierdzonego przez brak reakcji na bodźce, brak samoistnego lub będącego reakcją na bodźce ruchu mięśni, brak samoistnej czynności oddechowej oraz brak odruchów pniowych i głębokich odruchów ścięgnistych. W raporcie zalecono wykonanie badań elektroencefalograficznych i powtórne przeprowadzenie wszystkich testów klinicznych po upływie doby od pierwszego badania[3]. W 1980 roku w Stanach Zjednoczonych powołano Prezydencką Komisję ds. Studiów Problemów Etycznych w Medycynie oraz Badań Biomedycznych i Behawioralnych, która przedstawiła raport Defining Death: Medical, Legal, and Ethical Issues in the Determination of Death[4] stanowiący postawę dla Aktu Jednolitego Ustalania Śmierci (Uniform Determination of Death Act, UDDA)[5]. W dokumencie tym zalecono wszystkim stanom stosowanie ujednoliconych kryteriów śmierci mózgu. Na świecie najwcześniej odpowiednie ustawodawstwo wprowadziła Finlandia (w marcu 1971 roku)[6].

Polska[edytuj | edytuj kod]

W Polsce definicję śmierci mózgu wprowadzono 1 lipca 1984 roku Komunikatem Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej[7]. Definicję w niewielkim stopniu zmodyfikowały komunikaty Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w 1994 i 1996 roku[8]. Obecne wytyczne zostały zamieszczone w Obwieszczeniu Ministra Zdrowia z dnia 17 lipca 2007 "w sprawie kryteriów i sposobu stwierdzenia trwałego nieodwracalnego ustania czynności mózgu".[9]

Obserwacja wstępna[9][edytuj | edytuj kod]

Dla rozpoznania nieodwracalnego uszkodzenia mózgu wobec wyczerpania możliwości terapeutycznych i upływu czasu jest konieczne zastosowanie odpowiednio długiej obserwacji wstępnej przed rozpoczęciem procedury orzekania o śmierci mózgu. Za początek czasu obserwacji wstępnej należy przyjąć moment, w którym odnotowano pojawienie się klinicznych cech śmierci mózgu.W przypadku pierwotnych uszkodzeń mózgu czas ten powinien wynosić co najmniej 6 godzin. W przypadku uszkodzeń wtórnych, spowodowanych między innymi takimi czynnikami jak niedotlenienie, udar niedokrwienny mózgu, zatrzymanie krążenia, hipoglikemia i inne, czas ten powinien wynosić co najmniej 12 godzin. Czas obserwacji wstępnej u dzieci w przedziale wiekowym do 2 lat powinien być zawsze dłuższy niż 12 godzin.

Rozpoznanie śmierci mózgu[9][edytuj | edytuj kod]

Rozpoznanie śmierci mózgu opiera się na stwierdzeniu nieodwracalnej utraty jego funkcji. Postępowanie kwalifikacyjne jest dwuetapowe:

Etap I[edytuj | edytuj kod]

Stwierdzenia:

  1. Stwierdzenie, że chory jest w śpiączce
  2. Stwierdzenie, że chory jest sztucznie wentylowany
  3. Rozpoznano przyczynę śpiączki
  4. Stwierdzono wystąpienie pierwotnego lub wtórnego uszkodzenia mózgu
  5. Stwierdzenie, że uszkodzenie to jest nieodwracalne wobec wyczerpania możliwości terapeutycznych i upływu czasu

Wykluczenia:

  1. chorych zatrutych i pod wpływem działania niektórych środków farmakologicznych (narkotyki, neuroleptyki, środki nasenne, środki usypiające, środki zwiotczające mięśnie poprzecznie prążkowane)
  2. chorych w stanie hipotermii (≤35° ciepłoty powierzchniowej)
  3. chorych z zaburzeniami metabolicznymi lub endokrynologicznymi
  4. noworodków poniżej 7 dnia życia

Przeprowadzenie wszystkich powyższych "Stwierdzeń" i "Wykluczeń" pozwala na przejście do etapu II.

Etap II[edytuj | edytuj kod]

  1. Nieobecność odruchów pniowych:
  2. Trwały bezdech:

Brak reaktywności ośrodka oddechowego wykazuje próba bezdechu.

Sprawdzenie powyższych zaburzeń czynności musi nastąpić w dwukrotnym badaniu przeprowadzonym w odstępie trzech godzin. Okres ten wynosi co najmniej 72 godziny u noworodków i co najmniej 24 godziny u dzieci do końca drugiego roku życia, niezależnie od przyczyny uszkodzenia mózgu. U dzieci powyżej 2 lat wynosi tyle co u dorosłych.

Podczas badania obserwowane są niekiedy izolowane objawy, niewykluczające śmierci mózgu niekiedy w ten sposób błędnie interpretowane:

  • subtelne okresowe i rytmiczne skurcze mięśni twarzy (przypuszczalnie wynikają z odnerwienia mięśni w zakresie nerwu VII)
  • zgięciowe ruchy palców ręki
  • toniczne odruchy szyjne, często nasilane przez kwasicę (objaw Łazarza)
  • inne ruchy tułowia
  • zachowanie odruchów ścięgnistych
  • naprzemienne ruchy zgięciowe i wyprostne palców stóp
  • ruchy nawrotne i wyprostne kończyny dolnej

Instrumentalne badania potwierdzające[edytuj | edytuj kod]

W sytuacjach szczególnych gdy zachodzą trudności diagnostyczne, podejrzenie śmierci mózgowej może lub musi być potwierdzone badaniami instrumentalnymi. Sytuacja taka ma miejsce, gdy niewykonalne jest pełne badanie odruchów nerwowych, jego interpretacja, lub gdy doszło już do śmierci pnia mózgu bez jednoczesnego nieodwracalnego uszkodzenia pozostałych struktur mózgu.

Możliwe przyczyny trudności diagnostycznych:

  • rozległe urazy twarzoczaszki
  • uszkodzenie podnamiotowe mózgu
  • obecne nietypowe odruchy
  • inne przyczyny (niektóre trucizny, leki)

Zalecane badania instrumentalne obejmują:

Stwierdzenie śmierci mózgu[edytuj | edytuj kod]

Chorego bada komisja składająca się z trzech lekarzy specjalistów, która w oparciu o spełnione wymagane kryteria wstępne stwierdzenia i wykluczenia wykonane próby oraz (jeśli konieczne) wyniki przynajmniej jednego badania instrumentalnego stwierdza zgon, mimo utrzymującej się czynności serca. W skład komisji ds. stwierdzania śmierci mózgu wchodzi trzech lekarzy specjalistów, w tym co najmniej jeden specjalista w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii oraz jeden w dziedzinie neurologii lub neurochirurgii. Czas śmierci wyznacza stwierdzenie śmierci mózgu przez komisję, nieodłączenie respiratora i zatrzymanie czynności serca.

W obowiązujących wytycznych znalazło się zastrzeżenie że "w przypadku jakiejkolwiek wątpliwości dotyczącej śmierci mózgu komisja odstępuje od jej stwierdzenia" (III pkt. 6).

Przypisy

  1. Machado C, Korein J, Ferrer Y, Portela L, García Mde L, Chinchilla M, Machado Y, Machado Y, Manero JM. The Declaration of Sydney on human death. „Journal of medical ethics”. 12 (33), s. 699–703, grudzień 2007. doi:10.1136/jme.2007.020685. PMID 18055899. 
  2. Gilder SSB. Twenty-second World Medical Assembly. Br Med J 1968; 3: 493–4.
  3. A definition of irreversible coma: report of the Ad Hoc Committee of the Harvard Medical School to Examine the Definition of Brain Death. JAMA 205/6: 85–88 (1968)
  4. Defining Death: Medical, Legal, and Ethical Issues in the Determination of Death
  5. Uniform Determination of Death Act
  6. Wijdicks EF. Brain death worldwide: accepted fact but no global consensus in diagnostic criteria. „Neurology”. 1 (58), s. 20–5, styczeń 2002. PMID 11781400. 
  7. Komunikat w sprawie wytycznych Krajowych Zespołów Specjalistycznych w dziedzi-nach: anestezjologii i intensywnej terapii, neurologii i medycyny sądowej w sprawie kryteriów śmierci mózgu. Dz.Urz. MZOS, z 26 czerwca 1984 r., nr 6, poz. 38
  8. Komunikat Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 29 października 1996 r. o wytycznych w sprawie kryteriów stwierdzania trwałego i nieodwracalnego ustania funkcji pnia mózgu (śmierci mózgowej), Dz.Urz. MZOS z 30 listopada 1996 r. nr 13 poz. 36;
  9. 9,0 9,1 9,2 http://isap.sejm.gov.pl/Download?id=WMP20070460547&type=2

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Waldemar Iwańczuk: Śmierć mózgu. Cornetis, 2010. ISBN 978-83-61415-09-1.
  • Wolski J., Śmierć mózgowa a śmierć człowieka, „Łódzkie Studia Teologiczne” 19(2010), 217-239.
  • Nestorowicz A, Bohatyrewicz R, Jóźwiak S, Kusza K, Kwieciński H, Mayzner-Zawadzka E, Mądro R, Roszkowski M, Ząbek M. Kryteria i sposób stwierdzania trwałego nieodwracalnego ustania czynności mózgu ustalone przez specjalistów z dziedzin medycyny: anestezjologii i intensywnej terapii, neurologii, neurochirurgii oraz medycyny sądowej. Załącznik do obwieszczenia Ministra Zdrowia z dnia 17 lipca 2007 r. PDF
  • Biesaga T. Kontrowersje wokół nowej definicji śmierci. Medycyna praktyczna 2, 20-28 (2006) PDF
  • Bogdan Kamiński, Andrzej Kübler, Janusz Andres: Anestezjologia i intensywna terapia: podręcznik dla studentów medycyny. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2000, s. 239-240. ISBN 83-200-2399-8.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.