Żydówka z pomarańczami
 |
| Żydówka z pomarańczami |
| Aleksander Gierymski, 1880-1881 |
| olej na płótnie |
| 66 × 55 cm |
| Muzeum Narodowe w Warszawie |
Żydówka z pomarańczami (Pomarańczarka, Przekupka z pomarańczami[1]) − obraz olejny polskiego malarza Aleksandra Gierymskiego. Obraz został zrabowany podczas wojny przez okupanta niemieckiego i odzyskany w 2011 r.
Dzieło powstało w latach 1880-1881 podczas pobytu artysty w Warszawie. W tym czasie Gierymski związał się z literatami i krytykami publikującymi na łamach pozytywistycznego czasopisma „Wędrowiec”, podjął współpracę ze Stanisławem Witkiewiczem i Antonim Sygietyńskim. Powstał wówczas cykl realistycznych scen rodzajowych, przedstawiających życie żydowskich mieszkańców Powiśla i innych ubogich dzielnic. Inne dzieła z tego cyklu poza Żydówką z pomarańczami to: Żydówka z cytrynami, Brama na Starym Mieście w Warszawie oraz kilka wersji Święta trąbek[2].
Obraz Żydówka z pomarańczami przed II wojną światową znajdował się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. Zaginął w latach 1939-1945[3]. Według informacji "Gazety Wyborczej" obraz pojawił się w Niemczech, w małym domu aukcyjnym Eva Aldag w mieście Buxtehude pod Hamburgiem i miał zostać wystawiony na aukcji 27 listopada 2010[4]. Wskutek interwencji polskiego Ministerstwa Kultury i Muzeum Narodowego w Warszawie obraz, wyceniony na 4400 euro, został zdjęty z aukcji. Właścicielka domu aukcyjnego twierdzi, że nie była świadoma wartości dzieła oraz że nie wiedziała, iż zostało ono zrabowane przez hitlerowców z Muzeum Narodowego[5]. Dzięki negocjacjom ówczesnego Ministra Kultury Bogdana Zdrojewskiego ze stroną niemiecką oraz finansowemu wsparciu Fundacji PZU[6] Pomarańczarka 27 lipca 2011 r. została sprowadzona do Polski, stając się ponownie częścią ekspozycji Muzeum Narodowego w Warszawie.
Opis obrazu [edytuj]
Na obrazie przedstawiona została ta sama Żydówka-handlarka, którą artysta uwiecznił na obrazie Żydówka z cytrynami (istniał również, zaginiony w latach 1939-1945, szkic olejny na płótnie Żydówka sprzedająca owoce przedstawiający tę samą żydowską handlarkę). Kobieta ma ubogie ubranie, na głowie czepiec, na ramionach przerzuconą chustę. Na rękach przewieszone dwa kosze z pomarańczami. W tle dachy warszawskich domów. Kobieta ma pełną powagi twarz. Uwypuklone policzki i zmarszczki potęgują efekt smutku i bezsilności, które wprost emanują z tej postaci. Swego rodzaju kontrastem są pomarańcze, których kolor jest odniesieniem do życia, do ciepła, do południowego klimatu. Malarz podpisał się w lewym dolnym rogu. Oprócz pierwszej litery imienia i nazwiska umieścił również nazwę miasta, w którym namalował obraz.
Zobacz też [edytuj]
- Żydówka sprzedająca owoce
- Żydówka z cytrynami
- Grabież polskich dóbr kultury w czasie II wojny światowej
Przypisy
- ↑ Przekupką z pomarańczami zaczęto ją nazywać na przełomie wieków XIX i XX; pod takim tytułem była prezentowana na Wystawie pośmiertnej śp. Aleksandra Gierymskiego w gmachu TZSP w Królestwie Polskim w 1902 roku (w katalogu Zachęty występuje pod nr 18). Źródło: W. Kalicki, Pomarańczarka w areszcie, "Gazeta Wyborcza", 27-28.11.2010, str. 14 (artykuł dostępny także na: wyborcza.pl).
- ↑ Aleksander Gierymski w malarstwo.awardspace.info (pol.). [dostęp 04.05.2009].
- ↑ Żydówka z pomarańczami. www.muzeumutracone.pl. [dostęp 2010-09-16].
- ↑ W. Kalicki: Pomarańczarka odnaleziona!. wyborcza.pl, 2010-11-26. [dostęp 2010-11-26].
- ↑ ps, IAR: Polska interweniuje - licytacja "Żydówki z pomarańczami" odwołana. wiadomosci.gazeta.pl, 2010-11-26. [dostęp 2010-11-26].
- ↑ „Pomarańczarka” wraca do Polski dzięki wsparciu PZU w PRNews.pl (Dostęp: 2011-07-28).
