Amoeba (rodzaj)
| Ameba | |
|---|---|
|
Ruchy ameby widziane pod mikroskopem
|
|
| Systematyka | |
| Domena | Eukarionty |
| Supergrupa | Amoebozoa |
| Podtyp | Lobosa |
| Gromada | Tubulinea |
| Rząd | Euamoebida |
| Rodzina | Amoebidae |
| Rodzaj | Amoeba |
| Nazwa systematyczna | |
| Amoeba Ehrenberg, 1830 | |
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
 |
Ten artykuł od 2011-02 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Ameby (Amoeba), czyli Pełzaki – rodzaj protistów. Formalnie nazwa ta dotyczyć powinna wyłącznie przedstawicieli rodzaju Amoeba, w praktyce odnosi się też do podobnych organizmów, np. Entamoeba histolytica – organizmu wywołującego czerwonkę amebową. W skrajnym przypadku zakres stosowania tej nazwy dotyczyć może całej supergrupy Amoebozoa. Ponadto nazwy "ameba" i "pełzak" potocznie używane bywają do określania postaci ameboidalnej (pełzakowatej), czyli pewnego typu budowy organizmów jednokomórkowych, reprezentowanego właśnie przez ameby, ale także różne zupełnie niespokrewnione z nimi pierwotniaki, np. z supergrupy Rhizaria.
Przedstawiciele żyją w środowisku wodnym lub jako pasożyty. Występują w zanieczyszczonych zbiornikach wodnych, jeziorach, stawach.
Spis treści |
Budowa ameby [edytuj]
Wielkość [edytuj]
Wielkość ameb jest zróżnicowana. Najczęściej spotykane są Ameboa proteus. Wielkość tych ameb sięga 500 μm do nawet 1000 μm. Są jednak i większe – Polomyxa – te z kolei osiągają wielkość 2000-3000 μm.
Pelikula [edytuj]
Rząd pierwotniaków należących do Lobosia z gromady korzenionóżek (Rhizopoda), grupujący gatunki nietworzące skorupek. Pelikula ameb nagich (Ameobida) jest cienka jak u Amoeba proteus albo grubsza i mniej elastyczna jak u Thecamoeba verrucosa i tworzy zgrubienia w czasie ruchu, zwłaszcza u tych gatunków, u których jest grubsza.
Pseudopodia (nibynóżki) i ruch [edytuj]
U niektórych ameb glebowych występuje stadium zarówno pełzakowate, jak i wytwarzające wić. Gatunki różnią się trochę sposobem poruszania się. U niektórych wysuwane jest tylko jedno pseudopodium, u innych kilka. Ruch powodowany jest przepływem cytoplazmy zmieniającej stan skupienia (zol-żel) i zmianami w cytoszkielecie. Pseudopodia mogą różnić się kształtem zależnie od gatunku; zwykle są płatowate (lobopodia), rzadziej nitkowate (filopodia). Jednak ich kształt u tego samego gatunku może być zmienny, zależny od warunków środowiska (stężenie jonów, pH itp.) Przypomina to pełzanie. Nibynóżki przyczepiają się do podłoża i przeciągają całą komórkę dalej.
Składniki cytoplazmy [edytuj]
Ameby będące zwykle fagotrofami mają wakuole (wodniczki) pokarmowe. W cytoplazmie można wyróżnić dwie warstwy: endoplazmę i ektoplazmę. Endoplazma nie zawiera żadnych ziarnistości, natomiast w ektoplazmie znajduje się wiele ziarnistości różnej wielkości. U niektórych gatunków występują mitochondria, różne kryształy i cząstki materiałów zapasowych.
Ponadto w cytoplazmie ameb mogą żyć zoochlorelle, czyli endosymbiotyczne bakterie lub glony, nadające komórce szare lub zielone zabarwienie.
Jądro komórkowe [edytuj]
Liczba jąder może być różna, od jednego do kilkuset, np. u Chaos carolinensis, ameby tak olbrzymiej, że można ją oglądać gołym okiem. Niektóre gatunki z tej grupy występują w przewodzie pokarmowym bezkręgowców i kręgowców – jedne są nieszkodliwe, inne chorobotwórcze.
Zakażenie amebami [edytuj]
Potencjalnym źródłem zarażenia amebami są niedogotowane lub surowe warzywa pochodzące z upraw nawożonych ludzkimi odchodami. Wydaje się, że stosowane metody oczyszczania wody są wystarczające dla kontroli rozprzestrzeniania się tych gatunków, natomiast trudna jest kontrola handlarzy żywności.
Gatunki ameb [edytuj]
Do rodzaju ameba należą następujące gatunki[1]:
- Amoeba amazonas Flickinger, 1974[2]
- Amoeba borokensis Kalinina, Afon’kin, Gromov, Khrebtukova w Page, 1987[2]
- Amoeba discoides
- Amoeba dubia
- Amoeba gorgonia Penard, 1902[3]
- Amoeba guttula
- Amoeba hylobates Penard, 1902[3]
- Amoeba leningradensis Page w Kalinina, 1984[2]
- Amoeba limicola
- Amoeba proteus - Pełzak odmieniec
- Amoeba radiosa - Pełzak promienisty[4]
- Amoeba spumosa
- Amoeba striata
- Amoeba verrocosa
- Amoeba vespertilio
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ ITIS Standard Report. [dostęp 15.03.2010]. (ang.)
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Alexey V. Smirnov, Susan Brown. Guide to the methods of study and identification of soil gymnamoebae. „Protistology”. 3 (3), s. 148-190, 2004.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Violeta Alushi. Contribution for the Recognition of Amoeboid Protists of Shkodra Lake, Albania. „BALWOIS 2012 - Ohrid, Republic of Macedonia - 28 May, 2 June 2012”, 2012.
- ↑ Świat zwierząt. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1983, s. 48. ISBN 83-09-00747-7.
