Armata przeciwlotnicza 40 mm Mark II

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Armata 40 mm (2-pdr) Vickers QF Mark II (w skrócie Mk II) – brytyjska morska automatyczna armata przeciwlotnicza z okresu I wojny światowej, używana także podczas II wojny światowej, na okrętach brytyjskich oraz innych państw. W terminologii brytyjskiej kaliber oznaczony był jako "2-pdr" – 2 funty. Potocznie nazywana pom-pom (łącznie z późniejszą armatą Mark VIII).

Armata Mark II na kanadyjskim niszczycielu HMCS "Assiniboine" podczas II w.św.

Historia powstania[edytuj | edytuj kod]

Armata kalibru 40 mm Mark II powstała w wyniku zapotrzebowania na lekkie szybkostrzelne działko przeciwlotnicze, w związku z rosnącym zagrożeniem dla okrętów ze strony lotnictwa. Skonstruowana została w firmie Vickers. Wprowadzono ją na uzbrojenie brytyjskiej marynarki Royal Navy w marcu 1915 pod oznaczeniem Vickers 2-pdr QF Mark II[1]. QF oznaczało rodzaj działa - quick-firing.

Używana tylko w postaci pojedynczej, na centralnym postumencie (oznaczenie podstawy: Mark II HA)[2]. Armata była chłodzona wodą i miała lufę otoczoną chłodnicą. Pierwsze modele używały 25-nabojowej taśmy płóciennej, późniejszy Mark II*C – 14-nabojowej taśmy stalowej. Używano pocisków wybuchowych (HE). W Wielkiej Brytanii wyprodukowano 795 dział, z czego 577 wciąż istniało w chwili wybuchu II wojny światowej[1].

Armata Mark II w akcji na niszczycielu HMCS "Assiniboine"

Wadą tych działek była spora zawodność automatyki i częste zacięcia, także wczesna płócienna taśma nabojowa była mało wytrzymała. Nieco poprawiony pod tym względem był model Mark II*C[1]. Ponadto, parametry balistyczne działka, w tym donośność, były dość słabe. Armata ta potocznie nazywana była "pom-pom", od odgłosu strzelania.

Z konstrukcji działka Mark II wywodził się późniejszy udoskonalony model Mark VIII z lat 30., z taką samą lufą i o takich samych parametrach balistycznych, lecz z ulepszoną automatyką i używany także w wersji sprzężonej po 4 lub 8 luf (także nazywany "pom-pom").

Podczas II wojny światowej wyprodukowano także dla starych działek Mark II 28 nowych podstaw Mark XV o napędzie mechanicznym, analogicznych do podstawy Mark XVI działka Mark VIII[1].

Działko 40 mm wz.28 na niszczycielu ORP "Wicher".

Eksport[edytuj | edytuj kod]

Działka Mark II były także przedmiotem eksportu. Około 50 dział zostało wyeksportowanych do Włoch, a następnie były one produkowane na licencji w zakładach Terni. Wersja licencyjna Vickers-Terni 1915/1917 używała 50-nabojowych bębnowych pojemników na amunicję[1].

Podczas I wojny światowej Rosja zakupiła 40 dział, dostarczonych do 1916 roku (po 20 dla Floty Bałtyckiej i Czarnomorskiej). Dalsze działa produkowano na licencji w Zakładach Obuchowskich, z czego do 1917 roku wyprodukowano co najmniej 12[1].

Siedem armat (oznaczanych w literaturze jako Vickers wz.28) zakupiła pod koniec lat 20. Polska, z czego po dwie zostały użyte na niszczycielach OORP "Wicher" i "Burza", a pozostałe początkowo na okrętach podwodnych typu Wilk, a ostatecznie jedna na okręcie szkolnym ORP "Mazur"[3].

Ponadto, zmodyfikowane armaty automatyczne Vickers kalibru 40 mm były instalowane na pojazdach, tworząc samobieżne działa przeciwlotnicze. Między marcem a czerwcem 1915 zakłady Wolseley Motors Ltd. w Birmingham zrealizowały zamówienie Królewskiej Marynarki Wojennej na 48 armat Vickers kalibru 40 mm zamontowanych na opancerzonych (odkrytych od góry) amerykańskich samochodach ciężarowych typu Pierce-Arrow. Ponadto zakłady te w styczniu–lutym 1916 wyprodukowały serię 16 pojazdów opancerzonych na podwoziu amerykańskiego trzytonowego samochodu ciężarowego typu Peerles, na których zamontowano również armaty Vickers kalibru 40 mm[4]. W tymże roku 12 tych armat zostało wysłanych do Rosji[5].

Dane taktyczno-techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • kaliber: 40 mm
  • długość armaty (bez podstawy): 2438 mm (96 cali)
  • długość lufy: 1575 mm (L/39 – 39 kalibrów, w rzeczywistości L/39,37)
  • szybkostrzelność:
    • teoretyczna: 200 strz/min
    • praktyczna: 50-75 strz/min
  • masa armaty (bez podstawy): 249 kg (z wodą)
  • prędkość wylotowa: 585 m/s
  • donośność:
    • pozioma maks.: 3475 m
    • pozioma skuteczna: 1100 m
  • żywotność lufy: ok. 5000 strz.
  • masa naboju HE: 1,34 kg
  • masa pocisku HE: 0,9 kg
  • masa materiału wybuchowego: 0,071 kg
  • długość naboju: 30,47 cm
  • kąt podniesienia: -5° +80°
  • masy podstaw: 711-736 kg


Wikimedia Commons

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 T. DiGiulian NavWeaps.com
  2. Z wyjątkiem eksperymentalnej sześciolufowej podstawy, testowanej w latach 1921-22 na krążowniku "Dragon".
  3. Stanisław Piaskowski, Okręty Rzeczpospolitej Polskiej 1920-1946, Warszawa 1996, ISBN 83-900217-2-3, s.96
  4. B.T. White, British Armoured Cars 1914–1945, London 1970, s. 26.
  5. Aleksiej A. Manikowski, Wyposażenie bojowe wojska rosyjskiego w czasie wojny 1914–1918, Warszawa 1929, tab. 24, s. 296. Por. Janusz Magnuski, Samochody pancerne Wojska Polskiego 1918-1939, WiS, Warszawa 1993, ISBN 83-86028-00-9, s. 88.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]