Borowik ceglastopory

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Borowik ceglastopory
Boletus erythropus 2010 G3.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj borowik
Gatunek borowik ceglastopory
Nazwa systematyczna
Boletus luridiformis Rostk.
Deutschl. Fl., 3 Abt. (Pilze Deutschl.) 5: 105 (1844)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Charakterystyczne sinienie miąższu
Boletus luridiformis G4.jpg

Borowik ceglastopory (Boletus luridiformis Rostk.) – gatunek grzybów należący do rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podała Alina Skirgiełło w 1939. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także pod nazwami: grzyb wilczy, czerwononóżka, pociec, borowik ceglastopory odmiana typowa, borowik ceglastopory odmiana żonkilowa[2]. Ma jeszcze jeden synonim: borowk żonkilowy. Dawniej wyróżniany był on jako odrębny gatunek (Boletus junquilleus (Quel.) Boud[3], jednak według aktualnych ustaleń Index Fungorum jest to synonim borowika ceglastoporego. Takson ten ma kilkanaście synonimów naukowych. Niektóre z nich[4]:

  • Boletus discolor (Quél.) Boud.
  • Boletus erythropus var. junquilleus (Quél.) Bon
  • Boletus junquilleus (Quél.) Boud.
  • Boletus luridiformis var. junquilleus (Quél.) Knudsen
  • Dictyopus discolor Quél.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica dochodzi do 20 cm, u młodych egzemplarzy półkolisty, do rozpostartego u starszych. Powierzchnia kapelusza początkowo jest sucha, zamszowa, później gładka i naga. Barwa ciemnobrązowa, czasem z ochrowymi plamkami[5].

Rurki

Długie i wycięte przy trzonie. U młodych owocników żółte do oliwkowych u starszych egzemplarzy. Po uszkodzeniu silnie sinieją[3].

Trzon

Wysokość 5-15 cm, grubość 2-5 cm. U młodych egzemplarzy trzon zazwyczaj jest pękaty, następnie maczugowaty, baryłkowaty. Pełny. Kolor żółty, pokryty bardzo gęsto ceglastoczerwonymi nieregularnymi strzępkami (nie siatką!). W górnej części trzonu strzępków jest mniej, co powoduje, że trzon jest tu bardziej żółty[5].

Miąższ

Żółty, przekrojony lub uszkodzony szybko zmienia barwę na ciemnoniebieską. Smak łagodny, zapach słaby[5].

Wysyp zarodników

Zarodniki eliptyczno-wrzecionowate, gładkie, o rozmiarach 13-18 x 5,5-6,5 μm[3].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W Europie Środkowej i w Polsce jest dość pospolity. Rośnie w lasach od wczesnego lata do późnej jesieni[6]. W górach występuje dużo częściej, niż na niżu[3]. Odmiana typowa występuje głównie pod jodłami, grabami, bukami, świerkami, dębem szypułkowym i lipą, odmiana żonkilowa pod dębami i bukami[2].

Odmiana żonkilowa jest w Polsce bardzo rzadka. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – gatunek wymierający[7]. Jest na czerwonych listach gatunków rzadkich także w Austrii, Czechach, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Holandii, Norwegii i Słowacji[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny, jednak ze względu na czerwone zabarwienie porów i trzonu rzadko przez grzybiarzy zbierany, gdyż kojarzony bywa z trującymi borowikami o czerwonym zabarwieniu (np. borowikiem szatańskim). Niektórzy jednak uważają go za smaczny grzyb jadalny[6]. Spożywany może być tylko po obróbce termicznej, gdyż surowy, niedogotowany lub niedosmażony jest trujący[3].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Młode owocniki mogą być mylone z borowikiem grubotrzonowym (Boletus calopus), ponieważ oba grzyby często występują równocześnie na tym samym terenie. Najważniejsze cechy odróżniające borowika ceglastoporego to: strzępki na trzonie zamiast siatki, czerwone rurki, zamiast żółtych i jaśniejszy kapelusz. Podobny jest też borowik gładkotrzonowy (Boletus queletii), ale ma kapelusz oliwkowobrązowy, pomarańczowoczerwony lub ceglastoczerwony, pomarańczowe pory i trzon u podstawy karminowoczerwony[5].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. 6,0 6,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  7. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.