Czarna rasa człowieka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Czarna rasa człowieka (rasa negroidalna) – według dawnych koncepcji jedna z trzech głównych, opartych na fenotypie ras człowieka (obok białej i żółtej)[potrzebne źródło].

Termin rasa wzbudza kontrowersje związane z brakiem porozumienia, czy dotyczy on stosowanej w klasyfikacji biologicznej naturalnej jednostki, czy też jest konstruktem społecznym. Stosowanie terminu w jego prawidłowym znaczeniu jest wciąż aktualne. Jednak w potocznym użyciu słowo rasa może oznaczać grupę religijną, kulturową, społeczną, narodową, etniczną, językową, genetyczną, geograficzną lub anatomiczną co sprawia trudności w rozumieniu[1]. Określenie Murzyn (ang. Negro) było stosowane do grup mieszkających i w Afryce, i w Oceanii. Pomimo zbliżonych fenotypów grupy te są odmiennego pochodzenia[1].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Czarna rasa człowieka w dawnych typologiach dzieliła się na negroidów właściwych (potocznie nazywanych Murzynami) oraz buszmenoidów (Buszmeni, Hotentoci). Pierwotnie identyfikowano ją na obszarze Afryki na południe od Sahary, w okresie nowożytnym rozprzestrzenić się miała także na Amerykę Północną i Południową, gdy wiele milionów jej przedstawicieli zostało przywiezionych jako niewolnicy na kontynent amerykański[potrzebne źródło].

Według tych poglądów przedstawiciele rasy czarnej charakteryzują się następującymi cechami antropologicznymi[potrzebne źródło]:

W tradycyjnym podziale antropologicznym do czarnej odmiany zalicza się również obok afrykańskiej drugą grupę ludów, tubylców Melanezji i Australii oraz niektóre nieliczne plemiona płd.-wsch. Azji (Andamanie, Weddowie, Semangowie). Ludy tej grupy różnią się od grupy afrykańskiej kształtem włosów, silniejszym zarostem, czasami wydatniejszymi łukami nadoczodołowymi a także częstością występowania niektórych grup krwi[2].

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

W języku polskim[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjnym określeniem osoby czarnoskórej w języku polskim jest słowo Murzyn.

Polskie słowo „murzyn" powstało prawdopodobnie w wyniku przekształcenia niemieckiego Mohr (łac. maurus) poprzez dodanie -in[3]. Słowo czarnuch jest w polszczyźnie pogardliwe[4] i obraźliwe o zdecydowanym wydźwięku rasistowskim chociaż w języku czeskim pokrewna forma černoch jest neutralna.

Według słowników – w tym Słownika Języka Polskiego PWN – słowo Murzyn jest neutralne[5] i nie jest opatrzone kwalifikatorem pogardliwie, tak jak w przypadku słowa czarnuch[4]. Opinię tę podzielają m.in. dwaj językoznawcy: prof. Jerzy Bralczyk[6] i prof. Jan Miodek[7] czy też poseł na Sejm RPJohn Godson (nazywajacy siebie Murzynem[8]), który stwierdził:

Quote-alpha.png
Naprawdę nie widzę nic złego w tym słowie. Przecież mówiąc o kimś, że jest ciemnoskóry możemy też mieć na myśli Meksykanina, Brazylijczyka czy Egipcjanina. Nie obrażam się na słowo „Murzyn", jeśli słyszę je od osoby, która czuje szacunek do czarnoskórych[9].

Jednak dla części osób, w tym niektórych czarnoskórych, jest to wyraz pejoratywny[10][11]. Zdaniem pełnomocnik rządu ds. równego traktowania Agnieszki Kozłowskiej-Rajewicz:

Quote-alpha.png
Słowo „Murzyn" stanowi pejoratywne określenie, naruszając godność oraz stanowiące publicznie wyrażoną dyskryminację, u której podstaw leży inny, niż biały kolor skóry[12].

Wypowiedź Agnieszki Kozłowskiej-Rajewicz była reakcją na słowa posła PiS Marka Suskiego, w których nazwał posła Johna Godsona „waszym Murzynkiem"[12].

Na gruncie językoznawstwa argumentem za neutralnością wyrazu Murzyn w znaczeniu osoby przynależącej do rasy czarnej jest możliwość jego łączenia z wyrazami oznaczającymi cechy pozytywne, np. „piękna Murzynka", „przystojny Murzyn", w odróżnieniu od określeń o wydźwięku pejoratywnym, w przypadku których takie połączenia budziłyby przeciwstawne odczucia, np. „miły czarnuch"[13]. Jednocześnie wyraz ten funkcjonuje także w pejoratywnym znaczeniu osoby ciężko pracującej nie na swoje nazwisko lub osoby wykorzystywanej do ciężkiej pracy[14] (por. polisemia) i jest wówczas zapisywany małą literą[15][16]. W tym drugim znaczeniu wyraz ten używany jest także w utartych związkach frazeologicznych (np. „robić za murzyna") oraz w przysłowiu „Murzyn zrobił swoje, murzyn może odejść". Dodatkowo wyraz murzyn występuje także w związku frazeologicznym „opalić się na murzyna" (opalić się bardzo mocno, na ciemny kolor)[16].

W języku arabskim[edytuj | edytuj kod]

W krajach arabskojęzycznych neutralnym określeniem przedstawicieli rasy czarnej jest słowo habaszi („Etiopczyk") lub zandżi, natomiast obraźliwy charakter ma określenie abid („niewolnik")[potrzebne źródło].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Murzynie
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasła Murzyn i murzyn w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 SO. Keita, RA. Kittles, CD. Royal, GE. Bonney i inni. Conceptualizing human variation.. „Nat Genet”. 36 (11 Suppl), s. S17-20, Nov 2004. doi:10.1038/ng1455. PMID 15507998. 
  2. Mały słownik antropologiczny, WP, Warszawa, 1976, s.99-100
  3. Aleksander Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Wiedza Powszechna, Warszawa 1993, ISBN 83-214-0410-3, s.348.
  4. 4,0 4,1 Czarnuch
  5. Murzyn
  6. Bez Maski – odc. 10
  7. Czy określenie "Murzyn" jest pejoratywne?
  8. Poseł, Afrykanin i mowa Reja
  9. Nie obrażam się na słowo Murzyn
  10. „Murzyn” dyskryminuje afryka.org
  11. Jeliński, Julian (2014) Czy „Murzyn” odejdzie wreszcie na emeryturę? natemat.pl
  12. 12,0 12,1 http://www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/suski-przed-komisje-etyki-za-zoofilie-i-murzynka,199038.html Suski przed komisję etyki. Za "zoofilię" i "Murzynka"
  13. Pomagamy, Problem z Murzynem
  14. Słownik Języka Polskiego PWN
  15. Wielki słownik ortograficzny PWN, hasło: Murzyn
  16. 16,0 16,1 Słownik języka polskiego pod red. Witolda Doroszewskiego, hasło: "Murzyn"