Giorgione

Z Wikipedii

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Giorgione właściwie Giorgio Barbarelli da Castelfranco (ur. ok. 1477 – zm. 25 października 1510) – malarz włoski epoki Renesansu.

O życiu i twórczości Giorgione wiemy bardzo mało, jest jednym z najbardziej zagadkowych malarzy czasów nowożytnych. Wiadomo, że urodził się w Castelfranco Veneto i że był uczniem Giovanni Belliniego. Miał wpływ na innych malarzy z którymi się zetknął, m.in. Tycjana i Sebastiano del Piombo.
Zmarł przedwcześnie w okresie zarazy.

Giorgione jest jednym z głównych przedstawicieli i twórców dojrzałego renesansowego malarstwa weneckiego realizujący po mistrzowsku jego założenia kolorystyczne. Wspaniały mistrz koloru i światła. Wybitny przedstawiciel koloryzmu weneckiego, wnikliwy obserwator chwilowych stanów natury i świata.

W obrazach, Giorgione realizuje nową koncepcję przedstawiania wyglądów natury, opartą na kolorze, którą rozwiną i uzupełnią jego wielcy następcy, jak Tycjan, Veronese czy Tintoretto, nie naruszając jej generalnych założeń. Polegała ona na wyrażeniu wszystkich najistotniejszych cech struktury wizualnej przedmiotu, a wiec modelunku bryły i jej umieszczenia w przestrzeni i atmosferze, światła i głębi przestrzennej, za pomocą układu barw o różnym natężeniu barw i różnej temperaturze.

Renesans toskański XV wieku, a w części również rzymski XVI wiek elementy te a zwłaszcza światłocień, zyskiwały stopniowo na znaczeniu, układy ich zawsze opierały się na linearnej konstrukcji. Wiąże się z tym dalsza konsekwencja niezwykle ważna dla procesu malarskiego kształtowania, mianowicie ograniczenie malarskiej samodzielności przedmiotów przedstawianych, zwłaszcza ich brył. Dotychczas kompozycja obrazu składała się z sumy oddzielnych brył rozmieszczonych w przestrzeni określonej przez perspektywę geometryczną. Samodzielność tą w pewnym stopniu ograniczała perspektywa powietrzna, zacierając formy przedmiotów w stosunku do tych z pierwszego planu. Istnieją dwie możliwości zniesienia tej niezależności i podporządkowania form przedmiotów nadrzędnej strukturze: stosowanie światłocienia lub barw. Światłocień pozbawia bryłę samodzielności bądź przez cień rzucany, pochłaniający pewne jej fragmenty, bądź przez cząstkowe określanie brył wynurzających się z cienia. Fundamentem konstrukcji stają się stosunki walorowe, którym podporządkowane zostają formy przedmiotów. W ten sposób obraz przestaje być sumą oddzielnych elementów i staje się integralna jednością. Podobnie organizowali obraz Leonardo da Vinci i Antonio Allegri da Correggio ale u nich nadal siatka linii była podstawą kompozycji.

Giorgione a za nim inni wenecjanie za ten unifikujący element uznali kolor. Płaszczyzna obrazu zostaje pokryta układem plam barwnych, układy linearne staja się uzupełnieniem kolorystycznej struktury, a w bardziej skrajnych przypadkach stają się zbędne. Taki sposób kształtowania opiera się w większym stopniu na wrażeniach kolorystyczno-świetlnych niż motywie. Obserwując malarstwo Tycjana widać jak wzbogacił środki kolorystycznego kształtowania, eliminując stopniowo rolę linii i nie opartego na kolorze modelunku światłocieniowego, ograniczając przez to iluzjonizm przedstawienia. W reszcie ten sposób ukształtowania określa się jako ton lub tonację obrazu. W malarstwie Giorgiona te wszystkie założenia zostały z grubsza zrealizowane. Nie doszedł jednak do tak radykalnych rozwiązań jak Tycjan w ostatnich obrazach swego długiego życia.

Do czasów współczesnych nie zachowały się żadne podpisane i datowane prace Giorgione'a. Duże rozbieżności wzbudza już ilość przypisywanych mu prac (od 5 do 40). Tworzył obrazy o tematyce religijnej: Maria z Dzieciątkiem i świętymi Liberiuszem i Franciszkiem, tzw. Madonna z Castelfranco, Judyta, mitologicznej: Śpiąca Wenus (ukończona przez Tycjana), Wenus odpoczywająca, portrety i alegoryczne, trudne do interpretacji kompozycje figuralne w pejzażu: Burza, Trzech filozofów, Koncert wiejski. W obrazach Giorgione po raz pierwszy krajobraz nie stanowi jedynie tła sceny, ale tworzy wszechogarniającą przestrzeń; zgodnie z duchem renesansu, człowiek w jego obrazach pozostaje w idealnej harmonii z naturą. Obrazy Giorgione cechuje harmonijne zespolenie przedstawionych postaci z krajobrazem, miękki modelunek, liryzm i nastrojowość sugerujące treści symboliczne i alegoryczne. Dążył do symbiozy malarstwa, muzyki i poezji. Nowatorstwo Giorgione'a oprócz ujęcia krajobrazu, objawiło się w także w przedstawieniu kobiecego aktu. Na obrazie Śpiąca Wenus naga kobieta, po raz pierwszy w nowoczesnym malarstwie, stała się głównym i jedynym tematem dzieła malarskiego.

Autorstwo wielu dzieł Giorgione jest sporne, przyjmuje się pogląd o istnieniu kręgu Giorgione (tzw. giorgioneschi) złożonego z wielbicieli i naśladowców artysty.

Najważniejsze dzieła malarskie Giorgione lub mu przypisywane:

• Judyta (ok. 1504, Ermitaż, Sankt Petersburg)
• Tronująca Maria z Dzieciątkiem i świętymi Franciszkiem i św. Liberiuszem (ok. 1505, katedra San Liberale, Castelfranco Veneto)
• Burza (ok. 1505, Galleria dell'Accademia, Wenecja)
• Laura (ok. 1506, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń)
• Koncert wiejski (ok. 1508, Luwr, Paryż)
• Stara kobieta (ok. 1508, Gallerie dell'Accademia, Wenecja)
• Pokłon pasterzy (ok. 1505-1510, National Gallery of Art, Waszyngton)
• Śpiąca Wenus (ok. 1508-1510, Gemäldegalerie Alte Meister, Drezno)