Harry Potter

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy cyklu powieści. Zobacz też: Harry Potter (postać) i Harry Potter (seria filmów).
Harry Potter
{{{nazwa}}}
Autor J. K. Rowling
Miejsce wydania  Wielka Brytania
Język angielski
Data powstania 1995–2007
Data I wyd. 1997–2007
Wydawca Bloomsbury Publishing
Typ utworu fantasy
Data I wyd. polskiego 2000–2008
Pierwszy wydawca polski Media Rodzina
Przekład Andrzej Polkowski
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Harry Potter – seria siedmiu powieści fantasy autorstwa brytyjskiej pisarki J. K. Rowling, wydanych między rokiem 1997 a 2007 przez Bloomsbury Publishing. W Stanach Zjednoczonych ich publikacją zajęło się wydawnictwo Scholastic Corporation, a w Polsce – w przekładzie Andrzeja PolkowskiegoMedia Rodzina. W sumie sagę przetłumaczono (nie zawsze w całości) na 67 języków. Wszystkie siedem części spotkało się z olbrzymim uznaniem na całym świecie i odniosło potężny sukces. Za sprawą 450 milionów egzemplarzy Harry Potter jest najlepiej sprzedającą się serią książek w historii. Z drugiej strony, powieści wywołały sporo sporów i kontrowersji, w tym religijnych i politycznych.

Akcja Harry'ego Pottera odbywa się w świecie magii, który istnieje równolegle ze światem mugoli (niemagicznych ludzi) i w ścisłej tajemnicy przed nimi. Głównym bohaterem jest Harry Potter, sierota wychowany w spokrewnionej rodzinie mugoli, który w dniu jedenastych urodzin dowiaduje się o swojej przynależności do świata czarodziejów. Chłopiec rozpoczyna siedmioletnią edukację w Szkole Magii i Czarodziejstwa o nazwie Hogwart, gdzie poznaje przyjaciół Rona i Hermionę oraz stawia czoła kolejnym przygodom. Najważniejszą z nich jest walka z najpotężniejszym czarnoksiężnikiem wszech czasów, Lordem Voldemortem, który zabił rodziców Harry'ego, gdy ten miał roczek. Akcja każdej z powieści (z wyjątkiem pojedynczych rozdziałów i retrospekcji) odbywa się między 1991 a 1998 rokiem, zawsze między wakacjami aż do końca kolejnego roku szkolnego.

Olbrzymi sukces powieści o Harrym Potterze przyczynił się do powstania olbrzymiej marki wartej 15 miliardów dolarów. Przede wszystkim najważniejszą jej częścią jest seria ośmiu ekranizacji filmowych (adaptację ostatniej z książek podzielono na dwie części) wyprodukowanych w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych przez Warner Bros. i zaprezentowanych między rokiem 2001 a 2011. Za sprawą 7,7 miliardów dolarów jest to najbardziej dochodowa seria filmów w historii, ponadto każda pojedyncza część plasuje się w czołówce najbardziej kasowych produkcji wszech czasów. Kolejnymi elementami marki są gry komputerowe, audiobooki oraz dwa parki rozrywki.

20 marca 2014 roku zapowiedziano zmienione wydanie wszystkich siedmiu tomów, „przyjazne dzieciom z nowego pokolenia czytelników”, które w Wielkiej Brytanii pojawi się we wrześniu. Wszystkie siedem tomów zostanie przeredagowanych tak, aby były bardziej przystępne i mniej przerażające dla małoletnich czytelników. Dodatkowo książki zostaną opatrzone nowymi okładkami autorstwa Johnny’ego Duddle’a[1].

Lista powieści[edytuj | edytuj kod]

Lp. Tytuł polski Tytuł oryginalny Data premiery
(Wlk. Bryt.)
Data premiery
(Polska)[2]
1. Harry Potter i Kamień Filozoficzny Harry Potter and the Philosopher's Stone 1997-04-1010 kwietnia 1997 2000-08-3030 sierpnia 2000
2. Harry Potter i Komnata Tajemnic Harry Potter and the Chamber of Secrets 1998-07-022 lipca 1998 2000-09-1313 września 2000
3. Harry Potter i więzień Azkabanu Harry Potter and the Prisoner of Azkaban 1999-07-088 lipca 1999 2001-01-3131 stycznia 2001
4. Harry Potter i Czara Ognia Harry Potter and the Goblet of Fire 2000-07-088 lipca 2000 2001-09-2929 września 2001
5. Harry Potter i Zakon Feniksa Harry Potter and the Order of the Phoenix 2003-06-2121 czerwca 2003 2004-01-3131 stycznia 2004
6. Harry Potter i Książę Półkrwi Harry Potter and the Half-Blood Prince 2005-07-1616 lipca 2005 2006-01-2828 stycznia 2006
7. Harry Potter i Insygnia Śmierci Harry Potter and the Deathly Hallows 2007-07-2121 lipca 2007 2008-01-2626 stycznia 2008

Czas i miejsce akcji[edytuj | edytuj kod]

Zestaw filmowy z Wielkiej Sali, Hogwart

Akcja Harry'ego Pottera obejmuje wydarzenia od czerwca 1991 do maja 1998[3]. Wyjątek stanowią pierwszy rozdział pierwszego tomu (przełom października i listopada 1981), epilog ostatniego (wrzesień 2017) i liczne retrospekcje. Fabuła każdej z sześciu pierwszych części obejmuje wydarzenia od wakacji, przez cały jeden rok szkolny, aż do dnia jego zakończenia. W każdej z tych książek główny bohater, Harry Potter, spędza kolejny rok w Hogwarcie. Akcja ostatniej z powieści odbywa się z większości poza szkołą, z wyjątkiem finalnej walki na jej terenie, która zarazem kończy właściwą fabułę Harry'ego Pottera (następuje po niej tylko epilog pod tytułem 19 lat później).

Miejscem akcji jest Wielka Brytania. Wydarzenia odbywają się w świecie magii, który istnieje równolegle do tego niemagicznego (świata mugoli) i w ścisłej tajemnicy przed nim.

Większość wydarzeń w powieściach odbywa się w Szkole Magii i Czarodziejstwa w Howarcie, jak i w Hogsmeade – wiosce zamieszkanej wyłącznie przez czarodziei. Część wakacyjnych chwil odbywa się w rodzinnym domu Weasley'ów zwanym Norą i na Privet Drive 4.

Streszczenie fabuły[edytuj | edytuj kod]

Filmowe wyobrażenie trzypiętrowego autobusu Błędny Rycerz

Wydarzenia poprzedzające fabułę książek[edytuj | edytuj kod]

Główny bohater, Harry Potter, rodzi się 31 lipca 1980 roku jako syn Jamesa i Lily Potterów. Małżeństwo poznało się w Hogwarcie, gdzie wspólnie rozpoczęli naukę w wieku jedenastu lat, trafiając do Gryffindoru. Tam James przyjaźnił się Syriuszem Blackiem, Remusem Lupinem i Peterem Pettigrew, a także znęcał się nad zakochanym w Lily Severusem Snape'em. W międzyczasie największy czarnoksiężnik w historii, Lord Voldemort (Czarny Pan), dąży do przejęcia władzy w świecie czarodziejów, bez skrupułów mordując ludzi i korzystając z pomocy swoich zwolenników zwanych śmierciożercami. Gdy chłopiec ma roczek, Voldemort przybywa do rodzinnego domu Potterów, chcąc przeciągnąć Jamesa i Lily na swoją stronę. Ci przeciwstawiają się i Voldemort rzuca śmiertelne zaklęcie Avada Kedavra, od którego matka ginie, ale urok odbija się od malca i trafia w samego Voldemorta, pozbawiając go całej mocy. Choć to Pettigrew zdradził Potterów Czarnemu Panu, podejrzenia padają na Blacka i zostaje on zesłany do Azkabanu (więzienia dla czarodziejów), również za rzekomy masowy mord. Harry staje się słynny w świecie magii jako jedyna osoba, która przeżyła zaklęcie Avada Kedavra, jednak aż do jedenastych urodzin nie ma pojęcia o swojej przynależności do tego świata. Tuż po śmierci rodziców zostaje przekazany do jedynych żyjących krewnych – mugolskiej rodziny Dursleyów, którzy przez najbliższe dziesięć lat traktują go bez szacunku i nie zdradzają mu jego prawdziwej przeszłości, kłamiąc, że James i Lily zginęli w wypadku samochodowym.

Kamień Filozoficzny[edytuj | edytuj kod]

Tuż przed jedenastymi urodzinami do Harry'ego przychodzą listy zawiadamiające o przyjęciu go do Hogwartu, jednak Dursleyowie nie pozwalają mu ich czytać. W jedenaste urodziny chłopca rodzinę odwiedza Hagrid, gajowy szkoły, który opowiada młodemu Potterowi o świecie magii i jego prawdziwej przeszłości. We wrześniu Harry rozpoczyna naukę jako Gryfon (członek Gryffindoru) w Hogwarcie, gdzie na samym początku zaprzyjaźnia się z Ronem Weasleyem, a później także z Hermioną Granger. Wrogami Pottera są Snape, nauczyciel eliksirów, i rówieśnik Draco Malfoy. Harry od samego początku przejawia olbrzymi talent do latania na miotle i dlatego natychmiast trafia do drużyny Gryfonów w quidditchu. Tymczasem trójka przyjaciół odkrywa, że w szkole ukryty jest Kamień Filozoficzny zapewniający nieśmiertelność. Po krótkim spotkaniu z Voldemortem w Zakazanym Lesie Harry dochodzi do wniosku, że Snape chce dla niego wykraść Kamień, w związku z czym postanawia go powstrzymać. Po serii zadań i przeszkód, które Potter pokonuje z Ronem i Hermioną, samodzielnie dociera do celu i tam spotyka swojego nauczyciela obrony przed czarną magią, Quirrella. Okazuje się, że przez cały rok był on opętany przez Voldemorta, którego skrywał pod turbanem. Po zwyciężonej przez Harry'ego walce Czarny Pan ucieka, Quirrell ginie, a Kamień zostaje zniszczony.

Komnata Tajemnic[edytuj | edytuj kod]

Skrzat domowy Zgredek odwiedza dom Dursleyów podczas wakacji i mówi Harry'emu, że nie powinien wracać do Hogwartu, bo wydarzą się tam straszne rzeczy. Wkrótce Ron z braćmi zabiera przyjaciela za pomocą latającego auta swojego ojca do Nory (rodzinnego domu Weasleyów), gdzie ten spędza resztę wakacji. Niedługo po rozpoczęcia kolejnego roku szkolnego na ścianie zamku pojawia się informacja, że otwarta została Komnata Tajemnic. Uczniowie dowiadują się, że zbudował ją Salazar Slytherin, jeden z założycieli Hogwartu, który chciał usunąć z niego dzieci mugoli; tylko jego dziedzic może otworzyć Komnatę i dokonać tego dzieła z pomocą żyjącego tam potwora. Wkrótce kolejni uczniowie z mugolskich rodzin zostają spetryfikowane, a szkole zagraża coraz większe niebezpieczeństwo. Podejrzenia o bycie dziedzicem padają na Harry'ego, który – podobnie jak Slytherin – ma rzadki dar rozmawiania z wężami. Tymczasem chłopiec znajduje dziennik Toma Riddle'a, dawnego ucznia Hogwartu, i dowiaduje się z niego, że za jego czasów Komnatę także otwarto i oskarżono za to Hagrida. Aby uniknąć powtórki z rzekomego incydentu, Minister Magii wysyła gajowego do Azkabanu, zaś Dumbledore zostaje zawieszony. Wkrótce spetryfikowana zostaje Hermiona, która uprzednio odkrywa, że tajemniczy potwór to bazyliszek zabijający wzrokiem. Gdy siostra Rona, Ginny, zostaje porwana do Komnaty, jej brat i Harry ruszają na ratunek. Potter dociera samodzielnie do celu, gdzie spotyka Riddle'a, który okazuje się być Voldemortem z młodości. Harry zabija bazyliszka mieczem Godryka Gryffindora, który mu się ukazuje, a także niszczy dziennik, po czym Riddle znika. Okazuje się, że dzieci mugoli petryfikował właśnie ten potwór, którego wypuszczała Ginny opętana przez Czarnego Pana za pomocą dziennika. Ofiary zostają przywrócone do życia, a Hagrid i Dumbledore powracają do szkoły.

Więzień Azkabanu[edytuj | edytuj kod]

Po nieumyślnym nadmuchaniu ciotki Marge goszczącej u Dursleyów, Harry udaje się do pubu Dziurawy Kocioł, gdzie wraz z Weasleyami i Hermioną spędza resztą wakacji. Tymczasem świat magii pogrążony jest w panice po pierwszej w historii ucieczce z Azkabanu, której dokonuje Syriusz Black oskarżony przed laty o masowy mord. Harry dowiaduje się, że teraz prawdopodobnie planuje go dopaść. Hogwart mają w tym roku strzec przed Blackiem dementorzy, upiorni strażnicy Azkabanu. Obrony przed czarną magią zaczyna nauczać Lupin, zaś Hagrid awansuje na stanowisko nauczyciela opieki nad magicznymi stworzeniami. Na pierwszej lekcji hipogryf Hardodziob atakuje Malfoya, za co wkrótce zostaje skazany na śmierć. Harry dowiaduje się, że Black jest jego ojcem chrzestnym, a przed laty był najlepszym przyjacielem Jamesa i Lily, jednak wydał ich Voldemortowi. W dzień wykonania wyroku na Hardodziobie nauczycielka wróżbiarstwa, profesor Trelawney, przepowiada, że dziś sługa Czarnego Pana ucieknie do niego i pomoże mu powrócić. Później czarny pies porywa Rona i jego szczura Parszywka, co spotyka się z natychmiastową reakcją Harry'ego i Hermiony – ruszają przyjacielowi na pomoc. Okazuje się, że pies to tak naprawdę animag (czarodziej zdolny do zamiany w zwierzę) – Syriusz Black. Na miejscu zdarzenia pojawia się Lupin, który wraz z Syriuszem opowiada trójce przyjaciół prawdziwą wersję wydarzeń: o niewinności Syriusza i zdradzeniu Potterów przez ich przyjaciela Pettigrew, który też jest animagiem i ukrywa się jako Parszywek. Syriusz i Remus chcą się zemścić na Peterze za wydanie Potterów Voldemortowi i zabić go, jednak Harry ich powstrzymuje. Gdy niespodziewanie Lupin zamienia się w wilkołaka (wcześniej wydaje się, że dzieje się tak zawsze o pełni księżyca, od kiedy był dzieckiem), Pettigrew ucieka; następnie dementorzy dopadają Syriusza, a Snape zaprowadza nieprzytomnego Blacka do Hogwartu. Harry i Hermiona cofają się w czasie, po czym ratują Hardodzioba i Syriusza przed śmiercią. Lupin rezygnuje z nauczania w Hogwarcie, a Black ucieka na hipogryfie, jednak w opinii publicznej wciąż pozostaje winnym i poszukiwanym.

Czara Ognia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Harry Potter i Czara Ognia.

W wakacje Wealseyowie zabierają Harry'ego i Hermionę na finał mistrzostwa świata w quidditchu, po którym na niebie pojawia się – pierwszy raz od lat – Mroczny Znak, symbol Voldemorta. Tymczasem delegacje ze szkół magii Durmstrang i Beauxbatons przybywają do Hogwartu, gdzie ma się odbyć w tym roku kolejny Turniej Trójmagiczny. Każdą z trzech placówek ma reprezentować jeden, co najmniej 17-letni uczeń; zawodnicy zmierzą się ze sobą w trzech trudnych zadaniach, a ich wyboru dokonać ma Czara Ognia. Wybiera ona jednak dwóch reprezentantów Hogwartu: Cedrika Diggory'ego i Harry'ego Pottera. Durmstrang reprezentuje słynny na cały świat gracz quidditcha, Wiktor Krum, a Beauxbatons – Fleur Delacour. W pierwszym zadaniu cała czwórka musi zmierzyć się ze smokami, natomiast w drugim ich zadaniem jest wyłowienie przez co najwyżej godzinę swoich przyjaciół z dna jeziora. W czerwcu odbywa się trzecie zadanie, w którym zawodnicy mają znaleźć Puchar Turnieju Trójmagicznego w zaczarowanym labiryncie pełnym przeszkód. Harry i Cedrik dotykają go równocześnie, po czym przenoszą się na cmentarz, gdzie obecny jest Peter Pettigrew. Glizdogon (tak nazywali go za czasów szkolnych przyjaciele: James, Syriusz i Lupin) zabija Diggory'ego i wykorzystując, między innymi, krew Harry'ego, przywraca Voldemorta do życia we własnym ciele i z pełnią sił. Czarny Pan chce zabić Pottera, jednak ten mu ucieka wraz z ciałem Cedrika. Zaraz po jego powrocie do Hogwartu okazuje się, że nazwisko Harry'ego wrzucił do Czary Ognia Barty Crouch Jr, śmierciożerca podszywający się przez cały rok pod Moody'ego, nauczyciela obrony przed czarną magią. Crouch umiera, a Harry opowiada o powrocie Voldemorta i choć Dumbledore mu wierzy, Minister Magii Korneliusz Knot uważa wszystko za bzdurę.

Zakon Feniksa[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Harry Potter i Zakon Feniksa.

Podczas wakacji Harry'ego i jego kuzyna Dudleya atakują dementorzy, których pierwszy z chłopców odpędza zaklęciem patronusa. Zostaje oskarżony o nielegalne użycie czarów w obecności mugola i poza Hogwartem. Resztę wakacji Harry spędza z Weasleyami, Hermioną i Syriuszem w domu rodu Blacków, który jest zarazem siedzibą Zakonu Feniksa – tajnej organizacji utworzonej przez Dumbledore'a w celu walki z Voldemortem. Świat czarodziejów podzielony jest na tych, którzy wierzą Harry'emu i Dumbledore'owi w powrót Czarnego Pana, i na tych, którzy uważają to za bzdurę (zalicza się do nich Knot). Potter zjawia się w Departamencie Tajemnic w Ministerstwie Magii na przesłuchanie, podczas którego zostaje uniewinniony. Tymczasem Minister wysyła do Hogwartu nową nauczycielkę obrony przed czarną magią, Dolores Umbridge, która – ku niezadowoleniu uczniów – uczy wyłącznie teorii przedmiotu. Harry, Ron i Hermiona zakładają nielegalną grupę Gwardia Dumbledore'a, w której wybrana grupa poznaje praktyczną obronę przed siłami zła. Tymczasem Umbridge zostaje mianowana Wielkim Inkwizytorem Hogwartu, a z każdym kolejnym dekretem Ministerstwa zwiększa się jej władza w szkole. Harry często ma wizje tego, co robi teraz Voldemort; raz widzi atak na pana Weasleya i za sprawą szybkiej interwencji ojciec Rona zostaje uratowany. Dumbledore nakazuje Snape'owi uczyć Harry'ego oklumencji, czyli obrony przed dostawaniem się Voldemorta do mózgu chłopca. Wkrótce Gwardia Dumbledore'a zostaje wykryta, a dyrektor Hogwartu ponosi na siebie odpowiedzialność za nią, po czym ucieka przed aresztowaniem. Umbridge awansuje na stanowisko dyrektora. Pewnego razu Harry widzi w swej wizji Syriusza torturowanego przez Czarnego Pana w Departamencie Tajemnic. Wraz z Ronem, Hermioną i trójką innych przyjaciół wyrusza do Ministerstwa, gdzie okazuje się, że wizja była nieprawdziwa. Harry znajduje przepowiednię o sobie samym, po czym zjawiają się śmierciożercy, którzy chcą mu ją odebrać. Wybucha walka, do której dołączają się członkowie Zakonu i w której ginie Syriusz. Zjawiają się Dumbledore i Voldemort, którzy staczają ze sobą pojedynek, jednak ten drugi ucieka po tym, jak zostaje zauważony przez pracowników Ministerstwa z Knotem na czele. Minister ogłasza jego powrót, zaś Dumbledore (przywrócony na stanowisko dyrektora po tym, jak Umbridge została porwana przez centaury) przekazuje Harry'emu treść przepowiedni: tylko on jest w stanie pokonać Voldemorta i w końcu jeden z nich dwóch będzie musiał zabić tego drugiego, bo „żaden nie może żyć, gdy drugi przeżyje”.

Książę Półkrwi[edytuj | edytuj kod]

Draco Malfoy otrzymuje od Voldemorta misję zabicia Dumbledore'a i w związku z tym przez całą szóstą klasę naprawia urządzenie, które pomoże śmierciożercom dostać się do Hogwartu (gdzie nie da się wejść czy teleportować ze względu na środki bezpieczeństwa). Tymczasem dyrektor szkoły odbiera Harry'ego od Dursleyów i udaje się z nim do Horacego Slughorna, dawnego nauczyciela, by – skutecznie – namówić go do zawieszenia emerytury. Slughorn ma uczyć eliksirów, zaś Snape awansuje na stanowisko nauczyciela obrony przed czarną magią. Harry okazuje się być najlepszy w klasie z eliksirów, a to za sprawą znalezionego podręcznika niejakiego Księcia Półkrwi, który dopisuje swoje wskazówki na marginesie. Tymczasem Dumbledore podczas prywatnych spotkań pokazuje Potterowi przeszłość Voldemorta, opowiadając fakty i przypuszczenia oraz pokazując wspomnienia różnych osób (które oglądają za pomocą myślodsiewni). Po wyciągnięciu kluczowego wspomnienia od Slughorna, Harry dowiaduje się, że prawdopodobnie Czarny Pan stworzył sześć horkruksów – części swojej duszy, które umieścił w innych przedmiotach; to dlatego nie umarł, gdy w jego ciało zostało rzucone zaklęcie Avada Kedavra. Dwa z nich zostały już zniszczone, a pod koniec roku szkolnego Dumbledore z Harrym wyruszają w podróż po trzeciego: medalion, który okazuje się być tylko podróbką. Gdy wracają do Hogwartu, Malfoy wpuszcza śmierciożerców do szkoły i wybucha walka z uczniami oraz członkami Zakonu Feniksa. Snape zabija Dumbledore'a i ucieka wraz z Draconem i śmierciożercami, uprzednio mówiąc Harry'emu, że to on jest Księciem Półkrwi. Po pogrzebie Potter decyduje się nie wrócić do Hogwartu na ostatni rok nauki, ale wyruszyć na poszukiwanie horkruksów; Ron i Hermiona postanawiają mu towarzyszyć.

Insygnia Śmierci[edytuj | edytuj kod]

Harry po raz ostatni opuszcza dom Dursleyów i udaje się do Weasleyów. Wraz z Ronem i Hermioną ucieka stamtąd, gdy okazuje się, że Voldemort opanował Ministerstwo Magii. Przyjaciele mieszkają w kwaterze głównej Zakonu Feniksa, gdzie dowiadują się, że dyrektorem Hogwartu został Snape. Gdy okazuje się, że prawdziwy medalion będący trzecim horkruksem ma Dolores Umbridge, udają się do Ministerstwa i kradną jej go. Przez kolejne miesiące zmuszeni są żyć w namiocie i co chwilę zmieniać miejsce pobytu, ukrywając się przed śmierciożercami. Zrezygnowany Ron ich opuszcza, jednak po pewnym czasie powraca i niszczy horkruksa. Przyjaciele dowiadują się o trzech legendarnych Insygniach Śmierci: Czarnej Różdżce, Kamieniu Wskrzeszenia i Pelerynie Niewidce (posiadanej od pierwszej klasy przez Harry'ego); posiadacz ich wszystkich jest panem śmierci. Wkrótce cała trójka zostaje porwana do domu Malfoyów, skąd ratuje ich i chwilę później ginie od pchnięcia nożem Zgredek. Harry dochodzi do wniosku, że czwarty horkruks ukryty jest w Banku Gringotta i postanawia go stamtąd ukraść. Niedługo później przyjaciele udają się na poszukiwanie kolejnych do Hogwartu, gdzie wybucha wielka bitwa między Voldemortem i jego zwolennikami a członkami Zakonu, nauczycielami i uczniami. W jej trakcie zostają zniszczone czwarty, piąty i szósty horkruks. Voldemort podejrzewa, że Snape jest prawowitym właścicielem Czarnej Różdżki i, by ją zdobyć, zabija go. Tuż przed śmiercią Severus przekazuje Harry'emu swoje wspomnienia, z których wynika, że Snape – od dzieciństwa zakochany w Lily Potter – zawsze był po stronie dobra, szpiegując Voldemorta dla Dumbledore'a, a tego ostatniego zabił na jego wyraźne życzenie. Harry udaje się na pojedynek z Czarnym Panem, przed którym odkrywa, że posiada Kamień Wskrzeszenia. Zaklęcie Avada Kedavra rzucone przez Czarnego Pana zabija jednak nie samego Harry'ego, ale siódmego i ostatniego horkruksa ukrytego w nim. W ostatecznym starciu Potter, prawowity właściciel trzech Insygniów, pokonuje Voldemorta, który ostatecznie ginie pod wpływem rzuconego przez siebie samego i odbitego Avada Kedavra.

W epilogu Dziewiętnaście lat później obserwujemy wydarzenia z 1 września 2017 roku, gdy do Hogwartu udają się dzieci dwóch małżeństw: Harry'ego i Ginny oraz Rona i Hermiony. Dzieci głównego bohatera noszą imiona po ważnych osobach w jego życiu: James Syriusz, Albus Severus i Lily Luna.

Marketing[edytuj | edytuj kod]

Ludzie w księgarni podczas premiery siódmej części Harry'ego Pottera

Seria o Harrym Potterze odniosła olbrzymi sukces komercyjny na świecie w zakresie wyników sprzedaży książek, gadżetów promocyjnych, gier komputerowych, oglądalności w kinach czy sprzedaży filmów. Została zaliczona do jednej z ważniejszych wydarzeń współczesnej popkultury. Książki zostały przetłumaczone na ponad siedemdziesiąt języków[4]. Prawami do sfilmowania wszystkich części serii dysponuje wytwórnia Warner Brothers. Zjawisko fascynacji światem Harry’ego Pottera nazwano potteromanią. Joanne Kathleen Rowling w 2003 roku zajęła piąte miejsce na opublikowanej na łamach Sunday Times liście 500 najlepiej zarabiających Brytyjczyków.

Krytyka organizacji religijnych[edytuj | edytuj kod]

Wraz z popularnością książek narosła krytyka Harry’ego Pottera. Niektóre środowiska chrześcijańskie zarzucają serii promowanie magii i okultyzmu, twierdząc, że wizja dzieci praktykujących magię i spożywających substancje wywołujące zmiany fizyczne i psychiczne może oswajać młody umysł z praktykami charakterystycznymi dla satanizmu i neopoganizmu, jednocześnie umniejszając znaczenie religii. Fabuła książek nie uwzględnia sfery religijnej, a przedstawione życie jest pozbawione wpływu religii[5]. Benedykt XVI wyraził dezaprobatę wobec treści książek jeszcze jako kardynał[6].

Harry i Mary[edytuj | edytuj kod]

Mary GrandPré – (ur. w 1954 w Aberdeen w Południowej Dakocie) jest amerykańską ilustratorką, szczególnie znaną z jej ilustracji do amerykańskich wersji Harry’ego Pottera opublikowanych przez wydawnictwo Scholastic. Jej prace są także prezentowane w polskiej wersji serii. Jej praca nad Harrym Potterem rozpoczęła się od Kamienia Filozoficznego. Jest autorką wszystkich okładek, rysunków rozpoczynających rozdziały, ilustracji do wydań deluxe HP w wydawnictwie Scholastic. Mary przed podjęciem decyzji o współpracy ze Scholastic przeczytała książkę, by sprawdzić, czy jej treść jest zgodna z jej wrażliwością artystyczną. Z samą J.K.Rowling spotkała się tylko raz i w żaden sposób nie kontaktowała się z nią w czasie tworzenia prac.

Ekranizacja i gry[edytuj | edytuj kod]

Filmy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Harry Potter (seria filmów).
Lp. Tytuł polski Tytuł oryginalny Data premiery
(świat)
Data premiery
(Polska)
Reżyser Scenarzysta Producent
1. Harry Potter i Kamień Filozoficzny Harry Potter and the Philosopher's Stone Wielka Brytania
Harry Potter and the Sorcerer's Stone Stany Zjednoczone
2001-11-044 listopada 2001 2002-01-1818 stycznia 2002 Chris Columbus Steve Kloves David Heyman
2. Harry Potter i Komnata Tajemnic Harry Potter and the Chamber of Secrets 2002-11-033 listopada 2002 2003-01-011 stycznia 2003
3. Harry Potter i więzień Azkabanu Harry Potter and the Prisoner of Azkaban 2004-05-3131 maja 2004 2004-06-044 czerwca 2004 Alfonso Cuarón
4. Harry Potter i Czara Ognia Harry Potter and the Goblet of Fire 2005-11-1616 listopada 2005 2005-11-2424 listopada 2005 Mike Newell
5. Harry Potter i Zakon Feniksa Harry Potter and the Order of the Phoenix 2007-06-2828 czerwca 2007 2007-07-2727 lipca 2007 David Yates Michael Goldenberg
6. Harry Potter i Książę Półkrwi Harry Potter and the Half-Blood Prince 2009-07-1515 lipca 2009 2009-07-2424 lipca 2009 Steve Kloves
7. Harry Potter i Insygnia Śmierci: Część I Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1 2010-11-1111 listopada 2010 2010-11-1919 listopada 2010
8. Harry Potter i Insygnia Śmierci: Część II Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2 2011-07-077 lipca 2011 2011-07-1515 lipca 2011

Harry Potter i Insygnia Śmierci: część 2 zajmuje obecnie czwarte miejsce na liście najbardziej kasowych filmów wszech czasów. Film zarobił jak na razie 1 314 052 093 dolarów. Kamień Filozoficzny zajmuje obecnie jedenaste miejsce, Insygnia Śmierci: część 1 – trzynaste, Zakon Feniksa – czternaste, Książę Półkrwi – piętnaste, Czara Ognia – dwudzieste, Komnata Tajemnic – dwudzieste trzecie, a Więzień Azkabanu – trzydzieste drugie.

Premiera Harry’ego Pottera i Czary Ognia w krajach anglojęzycznych miała miejsce 16 listopada 2005 roku, do polskich kin film wszedł 25 listopada. Wszystkie cztery filmy okazały się kasowymi sukcesami, pierwsze dwie części współzawodniczyły z ekranizacjami Władcy Pierścieni.

Polska premiera filmu Harry Potter i Książę Półkrwi (Harry Potter and the Half-Blood Prince) miała miejsce 24 lipca 2009 roku. Początkowo miał to być koniec listopada 2008, jednak wytwórnia Warner Brothers zdecydowała o zmianie terminu premiery[7].

Gry[edytuj | edytuj kod]

Liczba sprzedanych książek[edytuj | edytuj kod]

Polska[edytuj | edytuj kod]

Planowany nakład książki Harry Potter i Insygnia Śmierci wynosił 700 tys. egzemplarzy.

Świat[edytuj | edytuj kod]

  • 2000 - 30 mln egz.
  • 2003 - 200 mln egz.
  • 2007 - 325 mln egz. (stan na lipiec)

Liczba widzów w kinach[edytuj | edytuj kod]

Polska[edytuj | edytuj kod]

  • 2002: Harry Potter i Kamień Filozoficzny – 2,51 mln widzów
  • 2003: Harry Potter i Komnata Tajemnic – 1,67 mln widzów
  • 2004: Harry Potter i więzień Azkabanu – 1,04 mln widzów
  • 2005: Harry Potter i Czara Ognia – 1,36 mln widzów
  • 2007: Harry Potter i Zakon Feniksa – 1,12 mln widzów
  • 2009: Harry Potter i Książę Półkrwi- 1,56 mln widzów
  • 2010: Harry Potter i Insyngnia Śmierci, cz. 1- 2,59 mln widzów
  • 2011: Harry Potter i Insygnia śmierci, cz.2 – 3,01 mln widzów

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1997 Joanne Kathleen Rowling otrzymuje 8000 funtów od Scottish Arts Council w ramach pomocy w napisaniu tomu Harry Potter i Komnata Tajemnic
  • 1997 Wydawnictwo Scholastic Inc. płaci Rowling 100 000 dolarów za prawo do publikacji pierwszego tomu
  • 1998 Rowling sprzedaje za milion funtów Warner Brothers prawa do sfilmowania pierwszych czterech tomów powieści
  • 2000 Sprzedaż książek na świecie sięga 30 milionów egzemplarzy, a majątek autorki szacowany jest na 15 mln funtów
  • 2003 Sprzedaż sięga 200 mln egzemplarzy, a majątek Rowling – 280 milionów funtów
  • 2007 Sprzedaż sięga 325 milionów egzemplarzy, a majątek Rowling – 517 milionów funtów

Parodie[edytuj | edytuj kod]

Książki[edytuj | edytuj kod]

  • Barry Trotter Michaela Gerbera, seria parodii książek o Harrym Potterze, będąca jednocześnie satyrą na zjawisko potteromanii. Dotychczas ukazały się:
    • Barry Trotter i bezczelna parodia (Barry Trotter and the Unauthorized Parody lub Barry Trotter and the Shameless Parody)
    • Barry Trotter i niepotrzebna kontynuacja (Barry Trotter and the Unnecessary Sequel)
    • Barry Trotter i końska kuracja (Barry Trotter and the Dead Horse)

W Polsce wszystkie części Barry’ego Trottera ukazały się nakładem wydawnictwa MAG. Serię przełożyła Paulina Braiter-Ziemkiewicz.

  • Porri Gatter Andrieja Żwalewskiego i Igora Mytki, wydane na Białorusi
  • Tania Grotter Dmitrija Jemeca, seria parodii Harry’ego Pottera wydawana w Rosji nakładem wydawnictwa Eksmo, pierwsza część ukazała się także w Holandii. Swego czasu książki budziły kontrowersje, traktowane były jako plagiat. Dotychczas ukazały się:
    • Таня Гроттер и магический контрабас (Tania Grotter i magiczny kontrabas)
    • Таня Гроттер и Исчезающий Этаж (Tania Grotter i znikające piętro)
    • Таня Гроттер и Золотая Пиявка (Tania Grotter i złota pijawka)
    • Таня Гроттер и трон Древнира (Tania Grotter i tron Drevnira)
    • Таня Гроттер и посох волхвов (Tania Grotter i kostur magów)
    • Таня Гроттер и молот Перуна (Tania Grotter i młot Peruna)
    • Таня Гроттер и пенсне Ноя (Tania Grotter i pince-nez Noya)
    • Таня Гроттер и ботинки кентавра (Tania Grotter i buty centaura)
    • Таня Гроттер и колодец Посейдона(Tania Grotter i studnia Posejdona)
    • Таня Гроттер и локон Афродиты (Tania Grotter i lok Afrodyty)
    • Таня Гроттер и перстень с жемчужиной (Tania Grotter i Pierścień z Perłą)
    • Таня Гроттер и проклятье некромага (Tania Grotter i Przekleństwo Nekromanta)
  • oprócz autoryzowanych parodii pojawiły się setki innych, publikowanych przez fanów, m.in. w Internecie

Skecze dla Saturday Night Live[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • Wydane zostały również książki Fantastyczne zwierzęta i jak je znaleźć (ang. Fantastic Beasts and Where to Find Them) oraz Quidditch przez wieki (ang. Quidditch Through the Ages), rozwijające świat Harry’ego Pottera, z których dochód został przeznaczony na cele charytatywne.
  • Po napisaniu siódmego tomu autorka napisała książkę wydaną pierwotnie w siedmiu odręcznie pisanych i ilustrowanych egzemplarzach pod tytułem Baśnie barda Beedle'a (ang. The Tales of Beedle the Bard). Niespełna rok później książka trafiła do sprzedaży detalicznej.
  • W maju 2008 roku Rowling napisała na potrzeby aukcji prequel serii Harry Potter liczący 800 słów. Tekst został zlicytowany 10 czerwca na cele dobroczynne. Akcja opowieści dzieje się 3 lata przed narodzinami Harry’ego i dotyczy przygody Jamesa Pottera i Syriusza Blacka z mugolskimi policjantami.
  • Autorka uparcie strzegła tajemnic serii, podając jedynie lakoniczne informacje odnośnie kolejnych tomów serii. Także wydawcy na całym świecie zabraniali rozpowszechniania książek przed premierą, zobowiązując recenzentów i swoich pracowników do zachowania fabuły książki w tajemnicy.
  • Harry Potter został sparodiowany w popularnym serialu dla dzieci i młodzieży Z innej beczki emitowanym na kanale Disney Channel. Jego postać została ukazana m.in. w Kole Fortuny, Harry Potter w prawdziwym świecie. W serialu ukazało się również kilka skeczy o Lordzie Voldemorcie, np. sklep Voldemart.
  • Harry Potter i inne postaci z książek J.K. Rowling zostały sparodiowane w filmie Wielkie kino. W tej parodii Harry, Ron i Hermiona mimo iż mają 14 lat wyglądają na 30-40 lat. Harry jest tam erotomanem, któremu spodobały się kobiece kształty Zuzanny oraz uczy Piotra walczyć mieczem – w wyniku nauki ginie Minerwa McGonagall, Hagrid i Albus Dumbledore. Ron z kolei w tym filmie jest otyłym, dorosłym mężczyzną z wąsem, uczącym Zuzannę strzelać z łuku, w wyniku czego sam dostaje strzałą w szyję i umiera. Hermiona wygląda na starszą kobietę, pali papierosy i jest w ciąży (prawdopodobnie z Ronem). Uczy Łucję rzucać zaklęcia, w wyniku czego Hermiona dostaje kurzajek.
  • Harry Potter and the Kidney Stone Desmonda Devlinma, ilustrowany przez Jamesa Warholę, ukazał się w marcu 2000 roku.
  • PotterPuppetPals – „nowe przygody” Harry’ego Pottera w technice Flash.
  • Torg Potter and the Sorcerer’s Nuts, Torg Potter and the Chamberpot of Secretions i Torg Potter and the president from Arkansaskomiksowe parodie przygód Harry’ego Pottera z Edith
  • Ethel Roberts: The Thruth Behind Harry Potter!
  • Harry Potter zostały także sparodiowany w filmie Straszny film 2; jeden z bohaterów trzyma książkę pt. Harry Pothead (Harry Blanciarz), na okładce której przedstawiony zostaje leżący w łóżku z bongiem chłopiec, z wyglądu przypominający Pottera.
  • W 25. odcinku anime Rockman.exe Axess główny bohater wybiera się do kina na film Star Potter – Reloaded wyglądający jak połączenie Harry’ego Pottera, Matrixa i Gwiezdnych wojen.
  • Parodia Harry’ego Pottera wyświetlana w serialu Fristajlo emitowanym w VIVA Polska.
  • Harry Potter pojawił się gościnnie w serialu Simpsonowie, w odcinku [13x01] Straszny domek na drzewie XII.
  • Chary Porter i sezon polowań na czarownice, manga autorstwa Agaty Sutkowskiej i Anny Marii Sutkowskiej. Przedstawiono tam wątek szukania horkruksów. Akcja dzieje się w Polsce.
  • A Very Potter Musicalmusical, nieoficjalna parodia przygód Harry’ego Pottera stworzona przez Team Starkid. Jego kontynuacją jest A Very Potter Sequel. W Harry’ego Pottera wcielił się Darren Criss. Planowane jest także stworzenie A Very Potter Threequel.
  • Harry Potter i Metody Racjonalności (Harry Potter and Methods of Rationality) – autorstwa Eliezera Yudkowsky’ego[8]

„Poprzednik”[edytuj | edytuj kod]

Harry Potter – opowiadanie Jana Rostworowskiego opublikowane w 1972 roku przez Życie literackie[9].

Plagiaty[edytuj | edytuj kod]

  • Harry Potter Kolkataye autorstwa Uttam Ghosh
  • Harry Potter and Leopard-Walk-up-to-Dragon (angielskie tłumaczenie tytułu; Harry Potter i lampart skradający się do smoka) – książka opublikowana w Chinach w 2002 roku pod nazwiskiem J. K. Rowling, sprzedawana jako piąty tom
  • 哈利・波特与瓷娃娃 (Hāli Bōte yǔ Cíwáwa; Harry Potter i porcelanowa lalka)
  • Harry Potter and the Golden Turtle (Harry Potter i złoty żółw)
  • Harry Potter and the Crystal Vase (Harry Potter i kryształowa waza)
  • Harry Potter and the king of pyramids (Harry Potter i władca piramid)
  • oprócz nich pojawiło się także kilka innych, które przeszły bez większego echa

Przypisy

  1. The home of Harry Potter books (ang.). bloomsbury.com. [dostęp 2014-03-23].
  2. Harry Potter w liczbach (pol.). Media Rodzina. [dostęp 2013-07-29].
  3. Daty nie zostają bezpośrednio ujawnione w żadnej z powieści, jednak wskazują na nie dwa fakty.
    1. W październiku podczas drugiego roku nauki w Hogwarcie Harry, Ron i Hermiona udają się na przyjęcie z okazji 500. rocznicy śmierci Prawie Bezgłowego Nicka. Tam dowiadują się, że zmarł on w roku 1492, co wskazuje na to, iż aktualnie jest 1992. (Komnata Tajemnic, s. 142)
    2. Na grobie Jamesa i Lily Potterów jest napisane, że zmarli oni w 1981 roku. Wiadomo, że Harry miał wtedy roczek, a więc urodził się w 1980. Naukę w Hogwarcie rozpoczął jako jedenastolatek, zatem w 1991. (Insygnia Śmierci, s. 338)
  4. [http://harry-potter-kolekcja.blog.onet.pl/2008/02/28/alfabetyczny-spis-wydan/ Kolekcja książek Daniela Muniowskiego.
  5. Lev Grossman: Who Dies in Harry Potter? God (ang.). time.com, Thursday, July 12, 2007. [dostęp 2011-07-17].
  6. Pope Opposes Harry Potter Novels – Signed Letters from Cardinal Ratzinger Now Online. LifeSite News, 2005-07-13. [dostęp 2011-07-17].
  7. Stan na 15 sierpnia 2009 r. – http://film.onet.pl/0,0,1807993,wiadomosci.html.
  8. http://polter.pl/Wiron-Harry-Potter-i-metody-racjonalnosci-b13610.
  9. Początek: „Nazywa się Harry Potter, po naszemu zapewne Heniek Garncarz. Czasami mówię do Harry’ego...” „Życie literackie” nr 12 z 19 marca 1972, s. 10.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bęczkowska Krystyna: Dojrzewanie Harry’ego Pottera, Oficyna Wydawnicza Ston 2, Kielce 2005, ISBN 83-7273-159-4.
  • Gaare Jørgen: Harry Potter – filozoficzny czarodziej, tł. Iwona Zimnicka, Jacek Santorski & Co Agencja Wydawnicza, Warszawa 2007.
  • Highfield Roger: Harry Potter: nauka i magia, tł. Piotr Amsterdamski, Prószyński i S-ka, Warszawa 2003, ISBN 83-7255-141-3.
  • Posacki Aleksander: Harry Potter i okultyzm: „magiczna” wyobraźnia czy realistyczna magia?, Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne Polwen, Radom 2006, ISBN 83-89862-52-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg