Jacques Lacan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jacques-Marie-Émile Lacan
Jacques Lacan
Jacques Lacan
Data i miejsce urodzenia 13 kwietnia 1901
Paryż
Data i miejsce śmierci 9 września 1981
Paryż
Zawód psychiatria

Jacques-Marie-Émile Lacan (ur. 13 kwietnia 1901 r. w Paryżu, zm. 9 września 1981 tamże)[1]psychiatra i psychoanalityk francuski, twórca i reformator francuskiej szkoły psychoanalizy.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Od 1907 r. pobierał naukę w katolickim Collège Stanislas. W 1919 roku rozpoczął studia na wydziale medycyny. W latach 19271933 odbywał praktyki lekarskie. W roku 1929 związał się z Olesią Sienkiewicz.

W latach 1932 - 1938 przechodził psychoanalizę u Rudolpha Loewensteina. W 1932 r. obronił pracę doktorską De la psychose paranoïaque dans les rapports avec la personnalité. Zaczął prowadzić praktykę psychoanalityczną.

W 1934 r. poślubił Marie-Louise Blondin. Z tego związku urodzili się córka Caroline, syn Thibault, druga córka Sibylle. W 1938 r. zawarł bliską znajomość z Sylvią Bataille (żoną Georges'a Bataille'a). Z tego związku urodziła się w 1941 r. córka Judith. W 1948r. zmarła matka Jacques'a Lacana.

W 1951 Lacan rozpoczął trwające 29 lat nauczanie pod hasłem powrotu do Freuda: prowadził prywatnie seminarium poświęcone przypadkowi Dory. W późniejszych latach prowadził seminaria na temat Człowieka od wilków (1951-1952) oraz Człowieka od szczurów (1952-1953). W 1953 nastąpił kryzys w SPP (Société psychanalitique de Paris). 16 czerwca Lacan wraz z Danielem Lagache, Françoise Dolto, Juliette Favez-Boutonniez i Blanche Reverchon-Jouve założyli konkurencyjne Société Française de Psychanalyse (SFP). Na kongresie w Rzymie Lacan wygłosił referat Funkcja i pole mówienia i mowy w psychoanalizie, znany również jako Raport rzymski, dziś uważany za manifest nowego kierunku psychoanalizy. W tekście tym Lacan dokonał gruntownej krytyki wielu podstawowych zasad, na których wspierał się gmach współczesnej mu psychoanalizy. Kwestionował nie tylko elementy teorii analitycznej, ale również proponował uchylenie odwiecznych zasad techniki psychoanalitycznej. W konsekwencji doszło do podziału społeczności francuskich psychoanalityków i utworzenia nowej Szkoły. W tym samym roku zawarł kolejny związek małżeński, poślubił Sylvię Bataille.

W kolejnych latach prowadził seminaria dotyczące teorii i praktyki psychoanalizy. W 1960 r. umarł jego ojciec. W 1964 założył Ecole freudienne de Paris (EFP). W 1966 Judith Lacan wyszła za Jacques-Alaina Millera, jednego ze słuchaczy Lacana. W 1980 rozwiązał Ecole freudienne de Paris oraz założył nową szkołę: L’Ecole de la Cause Freudienne. Lacan umarł 8 września 1981 roku. Testamentowym wydawcą seminariów Lacana został Jacques-Alain Miller.

Dzieło[edytuj | edytuj kod]

Rozwój myśli Lacana przebiegał etapami. Potrafił zastosować najcenniejsze zdobycze nauk humanistycznych, głównie językoznawstwa i antropologii strukturalnej, oraz posłużyć się osiągnięciami dyscyplin formalnych np. topologii. Zasadnicze było również dla Lacana odniesienie do myśli filozoficznej. Jego naczelna intencja, zarówno w praktyce jak i teorii, sprowadzała się do podkreślenia znaczenia jedynego możliwego medium jakim posługuje się psychoanaliza, znaczenia mowy. Lacan zauważył, że proces analityczny z konieczności zapośredniczony jest w wymiarze symbolicznym, który strukturalizuje nie tylko proces analizy, ale i sam jej podmiot.

Wywody Lacana, czerpiące z terminologii matematycznej i odwołujące się np. do topologii zostały skrytykowane jako pozbawione sensu w książce Sokala i Bricmonta Modne bzdury. Przykład:

W podobny sposób organ erekcyjny zaczyna symbolizować miejsce rozkoszy, nie jako on sam, ani nawet nie jako obraz, lecz jako brakująca część pożądanego obrazu: dlatego można porównywać go do \scriptstyle \sqrt{-1} znaczenia uzyskanego powyżej, do rozkoszy, którą mnożnik wygłoszenia przywraca funkcji braku signifiant, wynoszącego (-1).

— Jacques Lacan, Subversion du sujet et dialectique du desir dans l'inconsisten freudien, 1966

Taka krytyka mija się z istotą zastosowania metod formalnych do nauk humanistycznych, nie rozumie epistemologicznego celu wprowadzenia modeli matematycznych do nauk humanistycznych, a w wypadku psychoanalizy do konceptualizacji nieświadomego jako jednego z rejestrów ludzkiego życia. Obecność tzw. matemów w ramach teorii analitycznej służy formalizacji doświadczenia klinicznego. I to właśnie to było jednym z zasadniczych celów nauczania Lacana, chodziło mu o skonstruowanie teorii pozwalającej rygorystycznie ujmować to, co dzieje się w doświadczeniu klinicznym. Graf pragnienia, topologia powierzchni, topologia węzłów, struktury dyskursów, formuły metonimii i metafory, schematy struktury podmiotowej i intersubiektywności - zwane schematami L i R, wszystkie one służą właśnie temu: są to narzędzia dane przez Lacana by orientować się w praktyce klinicznej. Biorąc pod uwagę fakt, iż wszystkie one zasadzają się na radykalnie anty-kartezjańskiej, zatem anty-tradycyjnej koncepcji podmiotu, są one trudne do zrozumienia bo wymagają od tego, który chce posługiwać się tą teorią i tą praktyka by sam zajął on pozycję, z której te pojęcia staja się czytelne teoretycznie i użyteczne praktycznie. Do właściwego rozumienia pojęć analitycznych prowadzi przede wszystkim podjęcie własnej psychoanalizy[potrzebne źródło].

Zasygnalizowano wyżej, że jednym z istotnych rysów koncepcji Lacana jest nowa teoria podmiotowości. Opiera się ona na trójdzielnej lekturze funkcjonowania podmiotu. W tym ujęciu funkcjonowanie podmiotowe jest rozumiane w odniesieniu do trzech rejestrów - wprowadzonych uprzednio już do nauk humanistycznych przez Claude'a Levi-Strauss'a - Wyobrażeniowego, Symbolicznego i Realnego[potrzebne źródło].

W sensie wyobrażeniowym podmiot to ego to ja jako suma obrazów - również cielesnych jak i intelektualnych - mnie samego. To tu należny sytuować lacanowski paradygmat stadium zwierciadła, tzn. identyfikacji z obrazem lustrzanym podmiotu, a dokładnie jego ciała, który właśnie nadaje podmiotowi konsystencji jako ego, jako rdzeń zespół obrazów podmiotu[potrzebne źródło].

W sensie symbolicznym podmiot jest funkcja dyskursu, odnosi się to do zderzenia żywego organizmu ze strukturą języka, innymi słowy do przejęcia życia podmiotu przez słowa tzn. znaczące mowy. Rejestr symboliczny reprezentuje prawo, a jako dyskurs więź międzyludzka[potrzebne źródło].

Jako realny podmiot jest noumenem - w sensie kantowskim, rzeczą samą w sobie, czymś niepoznawalnym, a jednocześnie czymś o co życie bez przerwy się potyka, odnośnie czego się konstytuuje. Powiązanie tych trzech rejestrów to właściwa funkcja nieświadomości, to funkcja tego, co Lacan nazywa syntomem, czyli jakiegoś (symptomatycznego) stosunku do życia.

To tu również odkrywamy wagę modeli pochodzących z dyscyplin formalnych. Lacanowska topologia jest opracowana właśnie jako narzędzie do myślenia relacji miedzy tymi trzema rejestrami funkcjonowania podmiotowego, bo o tych relacjach nie da się mówić w zwyczajnym języku - są one tym co daję podstawę do funkcjonowanie dyskursywnego[potrzebne źródło].

Kontynuatorzy[edytuj | edytuj kod]

Ruch lacanowski przeżył liczne konflikty po śmierci Lacana. Z rozwiązanej Ecole Freudienne de Paris wyłoniły się z czasem - drogą rozłamów - trzy sile środowiska psychoanalityczne, skoncentrowane wokół trzech wybitnych spadkobierców Lacana.

Międzynarodowe Stowarzyszenie Lacanowskie (Association Lacanienne Internationale) utwozone przez Charlesa Melmana, dawnego kierownika naukowego szkoły samego Lacana, cytowanej EFP. W skutek konfliktu z Jacques-Alainem Millerem - który był w tym czasie jego analizantem - odnośnie kierowania nowo powstałą Ecole de la Cause Freudienne, Melman zdecydował się na stworzenie na początku lat osiemdziesiątych własnego stowarzyszenia. ALI nie jest reprezentowane w Polsce[2].

W ramach nowego konfliktu w ramach Ecole de la Cause Freudienne, zasadzającego się na braku porozumienia miedzy Colette Soler i Jacques-Alainem Millerem odnośnie kwestii kształcenia, Colette Soler oskarżona o plagiat odchodzi na koniec lat dziewięćdziesiątych z ECF i tworzy Szkołę Psychoanalizy Forum Pola Lacanowskiego (Ecole de Psychanalyse des Forums du Champs lacanien). Forum ma swoich przedstawicieli w Polsce[3]..Nauczanie Jacques-Alaina Millera jest dzisiaj osią prac Ecole de la Cause Freudienne i powstałej na jej podstawie [[, Międzynarodowe Stowarzyszenie Psychoanalizy (Association Mondiale de Psychanalyse).

Trudno określić dokładnie jaka jest relacji tych trzech środowisk do samego nauczania Lacana. Pewne jest to, że dzieło Lacana, ze względu na wieloznaczność na poziomie sensu jego pism i pojęć w nich zawartych, wielości transkrypcji seminariów, jest bardzo podatne względem możliwości różnych jego interpretacji. W ten oto sposób każde z wymienionych środowisk wypracowało własną interpretacje Lacana i własny styl pracy z Lacanem. Ten fakt jest powodem zasadniczej heterogeniczności ruchu lacanowskiego.

Na myśli Lacana opierają również swą twórczość m.in. współcześni filozofowie - słoweński Slavoj Žižek czy francuski Alain Badiou. Inspirowała ona również tych, którzy wspominają go z ostrożnością jak Foucault czy Derrida.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Au-delà du principe de réalité, 1936, in Écrits, 1966 Seuil
  • Les complexes familiaux dans la formation de l'individu, 1938, in Autres Écrits, 2001 Seuil
  • Propos sur la causalité psychique, 1946, in Écrits, 1966 Seuil
  • L'agressivité en psychanalyse, 1948, in Écrits, 1966 Seuil
  • Le stade du miroir comme formateur de la fonction du Je, 1949, in Écrits, 1966 Seuil
  • Intervention sur le transfert, 1951, in Écrits, 1966 Seuil
  • Discours de Rome, 1953, in Autres écrits, Seuil 2001
  • Fonction et champs de la parole et du langage en psychanalyse, 1953, in Écrits, 1966 Seuil
  • Les écrits techniques de Freud (S I), ,1953-1954, Seuil 1975
  • Le Moi dans la théorie de Freud et dans la technique de la psychanalyse (S II), 1954-1955, Seuil 1978
  • Les psychoses (S III), 1955-1956, Seuil 1981
  • La relation d'objet (S IV), 1956-1957, Seuil 1994
  • Les formations de l'inconscient (S V), 1957-1958, Seuil 1998
  • Le désir et son interprétation (S VI), 1958-1959
  • L'éthique de la psychanalyse (S VII), 1959-1960, Seuil 1986
  • Le transfert (S VIII), 1960-1961, Seuil 2001
  • L'identification (S IX), 1961-1962
  • L'angoisse (S X), 1962-1963
  • Les quatre concepts fondamentaux de la psychanalyse (S XI), 1964, Seuil 1973
  • Problèmes cruciaux pour la psychanalyse (S XII), 1964-1965
  • L'objet de la psychanalyse (S XIII), 1965-1966
  • La logique du fantasme (S XIV), 1966-1967
  • L'acte psychanalytique (S XV), 1967-1968
  • D'un Autre à l'autre (S XVI), 1968-1969
  • L'envers de la psychanalyse (S XVII), 1969-1970
  • D'un discours qui ne serait pas du semblant (S XVIII), 1970-1971
  • Ou pire… (S XIX), 1971-1972
  • Encore (S XX), 1972-1973
  • Les non dupes errent (S XXI), 1973-1974
  • La troisième, 1974, in Petits écrits et conférences
  • RSI (S XXII), 1974-1975
  • Le sinthome (S XXIII), 1975-1976
  • L'insu que sait de l'une bévue s'aile à mourre (S XXIV), 1976-1977
  • Le moment de conclure (S XXV), 1977-1978
  • La topologie et le temps (S XXVI), 1978-1979
  • Dissolution (S XXVII), 1980

Przypisy

  1. Matthew Sharpe: Jacques Lacan (1901-1981) (ang.). The Internet Encyclopedia of Philosophy [IEP], 2005-06-27. [dostęp 2010-02-16].
  2. http://a-l-i.org/freud/index.php
  3. http://www.fppl.pl/

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jacques Lacan, Funkcja i pole mówienia i mowy w psychoanalizie, przełożyli Barbara Gorczyca i Wincenty Grajewski, Wydawnictwo KR, Warszawa 1995.
  • Jacques Lacan, Imiona-Ojca, przełożyli Riccardo Carrabino, Tomasz Gajda, Janusz Kotara, Barbara Kowalów i Agnieszka Kurek, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013.
  • Elisabeth Roudinesco, Jacques Lacan. Jego życie i myśl, przełożył Robert Reszke, Wydawnictwo KR, Warszawa 2005.
  • Lacan. Przewodnik Krytyki Politycznej, Slavoj Žižek, tłum. Julian Kutyła, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2008 (ISBN 978-83-61006-12-1)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]