Modne bzdury

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Modne bzdury. O nadużywaniu pojęć z zakresu nauk ścisłych przez postmodernistycznych intelektualistów.
Fashionable Nonsense: Postmodern Intellectuals' Abuse of Science
Autor Alan Sokal, Jean Bricmont
Miejsce wydania USA
Język angielski
Data I wyd. 1998
Wydawca Picador
Tematyka krytyka nadużyć popełnianych w nauce przez znanych intelektualistów
Data I wyd. polskiego 2004
Pierwszy wydawca polski Prószyński i S-ka
Przekład Piotr Amsterdamski

Modne bzdury – książka Alana Sokala i Jeana Bricmonta, powstała jako wyjaśnienie kontekstu i rozwinięcie tzw. sprawy Sokala, traktująca o nadużywaniu, zwykle opartym na ignorancji, sformułowań zaczerpniętych z języka nauk ścisłych, głównie matematyki i fizyki, przez filozofów i humanistów. Wydana najpierw we Francji, w 1997 roku, pt. Impostures intellectuelles (Paryż, Odile Jacob), następnie w USA jako Fashionable Nonsense: Postmodern Intellectuals Abuse of Science (Nowy Jork, Picador, 1998), i w Wielkiej Brytanii – jako Intellectual Impostures (Economist Books). Przekład polski wydania amerykańskiego ukazał się w 2004 roku[1].

Autorzy przeprowadzają analizę wielu tekstów i pokazują, że intelektualiści powołujący się na teorie z nauk ścisłych wykazują się często wątpliwą erudycją, żeby oczarować czytelnika. Krytykowani autorzy to: Jacques Lacan, Alain Badiou, Julija Krystewa, Paul Virilio, Jean-François Lyotard, Gilles Deleuze, Luce Irigaray, Bruno Latour oraz Jean Baudrillard. Sokal i Bricmont krytykują intelektualistów nie tylko za to, że nie rozumieją teorii, o których mówią, ale także za stwierdzenia, które nie mają żadnego sensu lub nie odpowiadają stanowi faktycznemu. Np. Luce Irigaray została skrytykowana za stwierdzenie, że mechanika płynów zajmuje się kobiecymi aspektami i dlatego jest mało badana, natomiast "męska" mechanika ciała stałego jest popularną gałęzią fizyki (w rzeczywistości obecnie mechanika cieczy jest dziedziną intensywnie badaną, a mechanika ciał stałych jest już "przebadana"). Natomiast podstawą takiego twierdzenia Irigaray jest powierzchowne skojarzenie znaczeń oparte na używanym w fizyce sformułowaniu "ciała sztywnego".

Poza wytykaniem powierzchownej erudycji postmodernistów książka broni także metody naukowej przed swobodnym i relatywistycznym traktowaniem jej, jako jeszcze jednej formy "dyskursu", "narracji" czy "społecznego konstruktu" - praktyki rozpowszechnionej według autorów wśród części humanistów. Według Sokala, deklarującego się jako zwolennik wartości lewicowych, podejście takie jest odrzuceniem zdobyczy Oświecenia i pogrążaniem się w irracjonalizmie. Krytyce relatywizmu poznawczego i obronie metody naukowej jest poświęcony cały rozdział 3 książki.

Krytyka książki Sokala i Bricmonta wychodziła głównie ze stanowiska, że postmoderniści mają prawo do swobodnego redefiniowania pojęć matematycznych i ich użycie nie musi być w żaden sposób zbieżne z ich rozumieniem w matematyce. Jeśli na przykład Jacques Lacan posługuje się pojęciem pierwiastka z -1 w sposób bezsensowny z punktu widzenia matematyki, to nie należy go traktować dosłownie, ale jako metaforę lub symbol w prywatnej przestrzeni nazw Lacana, nie mający związku z matematyką[2]. Skądinąd w książce Sokala znajduje się (na str. 18-19 wydania polskiego) odpowiedź na podobne zarzuty.

Przypisy

  1. Alan Sokal, Jean Bricmont: Modne bzdury: o nadużywaniu pojęć z zakresu nauk ścisłych przez postmodernistycznych intelektualistów. Prószyński i S-ka, 2004. ISBN 83-7337-735-2.
  2. Plotnitsky, Arkady: The Knowable and the Unknowable. Ann Arbor: University of Michigan Press. 2002. ISBN 0472097970.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]