rok 1919 / MCMXIX
XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1917 « 1918 « 1919 » 1920 » 1921
[edytuj] Wydarzenia w Polsce
- 1 września
- 9 września - Departament do Spraw Morskich zatwierdził pierwszy program rozwoju polskiej floty wojennej. W jej skład miały wejść: krążownik o pojemności 3000 BRT, 4 kontrtorpedowce po 800 BRT, 2 okręty podwodne (500 i 200 BRT), 6 trawlerów po 100 BRT i kilkanaście mniejszych jednostek.
[edytuj] październik
[edytuj] Wydarzenia na świecie
- 1 maja
- lewicowe demonstracje we Francji przeradzają się w rozruchy.
- w Cleveland w stanie Ohio, podczas socjalistycznych demonstracji doszło do rozruchów, dwie osoby zginęły, 40 zostało rannych i 116 osób zostało aresztowanych.
- 3 maja
- 4 maja – Ruch Czwartego Maja rozpoczął swą działalność przeciw obcym kolonizatorom w Chinach.
- 5 maja – w Paryżu powstaje liga Socjalistycznego Czerwonego Krzyża.
- 8 maja – w Holandii wprowadzono prawo wyborcze dla kobiet.
- 9 maja – w Belgii wchodzi w życie nowe uniwersalne prawo wyborcze pozwalające głosować wszystkim mężczyzną niezależnie od statusu majątkowego jak i również niektórym kobietom.
- 11 maja – utworzono Besarabską Socjalistyczną Republikę Radziecką.
- 15 maja
- wojna grecko-turecka: dwadzieścia tysięcy żołnierzy greckich zajęło Smyrnę z pomocą floty angielskiej i francuskiej.
- robotnicy kanadyjscy z miasta Winnipeg rozpoczęli strajk generalny domagając się wyższych płac oraz lepszych warunków pracy.
- 16 maja – samolot Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych typu NC-4 pilotowany przez Alberta Cushing Reada wystartował z Nowej Fundlandii do pierwszego lotu transatlantyckiego przez Azory do Lizbony.
- 19 maja
- Wojna grecko-turecka: Oddziały tureckie pod dowództwem Mustafy Kemala Atatürka lądują w miejscowości Samsun na wybrzeżu Anatolii nad Morzem Czarnym rozpoczynając walki, które później zostaną nazwane „Turecką Wojną o Niezależność”. Rocznica tego wydarzenia jest obchodzona przez Greków oraz Cypryjczyków greckiego pochodzenia jako dzień pamięci o „Ludobójstwie na Grekach pontyjskich”.
- nowojorski hotelarz Raymond Orteig ufundował nagrodę w wysokości 25 tys. dolarów dla osoby, która jako pierwsza przeleci samolotem non stop z Nowego Jorku do Paryża lub odwrotnie.
- 23 maja – Uniwersytet Kalifornijski otworzył drugie miasteczko uniwersyteckie w Los Angeles. Początkowo nazywane Południowym Oddziałem Uniwersytetu Kalifornijskiego (ang. Southern Branch of the University of California – SBUC), później przemianowane na Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles (ang. University of California, Los Angeles – UCLA).
- 25 maja – doszło do erupcji wulkanu Gunung Kelud (Kelut) we wschodniej części Jawy w Indonezji, zginęło ponad 5 tys. osób.
- 29 maja – Ogólna teoria względności opublikowana przez Alberta Einsteina w 1916 roku zostaje potwierdzona przez pomiary przeprowadzone przez astrofizyka brytyjskiego Arthura Eddingtona, podczas całkowitego zaćmienia słońca na Wyspie Książęcej i przez brytyjskiego astronoma Andrew Crommelina dokonującego pomiarów w Sobral w Brazylii.
- 30 maja – doszło do porozumienia pomiędzy Wielką Brytanią i Belgią, później potwierdzone przez Ligę Narodów, w którym Niemiecka Afryka Wschodnia (Rwanda i Burundi) przechodzi pod kontrolę Belgii.
[edytuj] październik
- 5 grudnia – turecki minister wojny zwalnia Greków, Ormian i Żydów ze służby w armii.
- 30 grudnia – stowarzyszenie prawnicze w Londynie „Lincoln's Inn”, po raz pierwszy przyjmuje w swe szeregi kobietę.
[edytuj] Urodzili się
- 1 stycznia
- 7 stycznia – Elena Ceauşescu, żona komunistycznego przywódcy Rumunii Nicolae Ceausescu (zm. 1989)
- 7 stycznia – Jerzy Giżycki, polski krytyk filmowy (zm. 2009)
- 12 stycznia – Jan Józef Szczepański, polski pisarz i scenarzysta (zm. 2003)
- 14 stycznia – Giulio Andreotti, polityk włoski, pisarz i publicysta
- 15 stycznia
- 19 stycznia – Joan Brossa, katalański poeta (zm. 1998)
- 21 stycznia – Stanisława Fleszarowa-Muskat, polska pisarka (zm. 1989)
- 26 stycznia – Valentino Mazzola, włoski piłkarz (zm. 1949)
- 2 lutego - Lisa Della Casa, szwajcarska śpiewaczka operowa
- 4 lutego – Krystyna Berwińska, polska pisarka
- 5 lutego
- 8 lutego
- 16 lutego – Natalia Rolleczek, polska pisarka
- 18 lutego – Jack Palance, amerykański aktor pochodzenia ukraińskiego (zm. 2006)
- 2 marca – Jennifer Jones, aktorka amerykańska, laureatka Oscara (zm. 2009)
- 3 marca
- 17 marca
- 24 marca – Lawrence Ferlinghetti, amerykański poeta
- 1 kwietnia – Joseph Murray, amerykański chirurg, laureat Nagrody Nobla
- 3 kwietnia – Ervin Drake, amerykański autor tekstów piosenek
- 7 kwietnia - Edoardo Mangiarotti, włoski szermierz
- 8 kwietnia – Ian Smith, polityk rodezyjski (zm. 2007)
- 9 kwietnia – John Presper Eckert, amerykański inżynier elektryk; konstruktor i twórca ENIAC-a, pierwszego komputera (zm. 1995)
- 13 kwietnia – Manuel Romero Arvizu, meksykański biskup, franciszkanin (zm. 2009)
- 16 kwietnia – Włodzimierz Krzemiński, polski pisarz, poeta (zm. 2011)
- 17 kwietnia - Chavela Vargas, meksykańska piosenkarka
- 22 kwietnia – Donald James Cram, amerykański chemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 2001)
- 24 kwietnia
- 29 kwietnia – Celeste Holm, amerykańska aktorka filmowa i telewizyjna
- 3 maja – Pete Seeger, amerykański piosenkarz i działacz polityczny
- 7 maja – Evita Peron, argentyńska działaczka związkowa, żona prezydenta Juana Domingo Perona (zm. 1952).
- 16 maja
- 19 maja - Mitja Ribičič, polityk słoweński
- 20 maja – Gustaw Herling-Grudziński, polski pisarz, publicysta, prozaik (zm. 2000)
- 25 maja
- 6 czerwca - Peter Carington, 6. baron Carrington, konserwatywny polityk brytyjski
- 11 czerwca – Richard Todd, brytyjski aktor (zm. 2009)
- 19 czerwca – Louis Jourdan, francuski aktor
- 29 czerwca – Anna Czapska, architekt, Honorowy Członek TOnZ, twórca ekslibrisów (zm. 2007)
- 2 lipca – Andrzej Pytlakowski, polski szachista i dziennikarz (zm. 2010)
- 5 lipca – Jarosław Furgała, polski rzeźbiarz ludowy
- 8 lipca – Walter Scheel, niemiecki polityk
- 10 lipca – Stanisław Myśliborski-Wołowski, polski historyk i pedagog (zm. 1983)
- 12 lipca – Bogusław Szczepańczyk, nauczyciel, twórca ekslibrisów "ekologicznych" (zm. 1994)
- 15 lipca – Iris Murdoch, anglo-irlandzka pisarka i filozofka (zm. 1999)
- 18 lipca – Lech Paszkowski, polski pisarz, publicysta, historyk, mieszkający w Australii
- 20 lipca – Edmund Hillary, nowozelandzki himalaista i polarnik, z zawodu pszczelarz (zm. 2008)
- 24 lipca - Ferdi Kübler, szwajcarski kolarz szosowy
- 26 lipca
- 11 sierpnia – Ginette Neveu, francuska skrzypaczka (zm. 1949)
- 25 sierpnia
- 27 sierpnia – Krystyna Wyhowska, polska dziennikarka i publicystka (zm. 2008)
- 28 sierpnia – Godfrey N. Hounsfield, brytyjski inżynier elektronik, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny (zm. 2004)
- 18 września – Mieczysław Wojnicki, polski piosenkarz (zm. 2007)
- 23 września – Bogdan Paprocki, śpiewak operowy, tenor (zm. 2010)
- 25 września – Stanisław Hadyna, polski kompozytor i dyrygent (zm. 1999)
- 27 września – James H. Wilkinson, matematyk angielski, specjalista w dziedzinie analizy numerycznej, laureat Nagrody Turinga (zm. 1986)
- 3 października – James Buchanan, ekonomista amerykański, laureat Nagrody Nobla
- 5 października
- 7 października – Zelman Cowen, australijski prawnik (zm. 2011)
- 11 października – Art Blakey, amerykański perkusista i kompozytor jazzowy (zm. 1990)
- 17 października – Zhao Ziyang, polityk chiński, premier ChRL i sekretarz generalny Komunistycznej Partii Chin (zm. 2005)
- 18 października
- 22 października – Doris Lessing, pisarka brytyjska, laureatka Nagrody Nobla
- 25 października – Barbara Skarga, polska filozof, profesor (zm. 2009)
- 26 października – Mohammad Reza Pahlawi, ostatni szachinszach Iranu, z dynastii Pahlawi (zm. 1980)
- 27 października - Michael Schwalbé, polski skrzypek i pedagog
- 3 listopada - Květa Legátová, pisarka czeska
- 4 listopada - Eric Thompson, brytyjski kierowca wyścigowy
- 9 listopada – Marian Pankowski, polski poeta, prozaik, dramaturg, krytyk literacki i tłumacz (zm. 2011)
- 10 listopada – Michaił Kałasznikow, radziecki konstruktor broni strzeleckiej
- 19 listopada – Alan Young, brytyjski aktor
- 26 listopada
- 4 grudnia – Inder Kumar Gujral, indyjski polityk
- 7 grudnia – Stanisław Wyganowski, polski urbanista, działacz samorządowy
- 8 grudnia
- 9 grudnia – William Lipscomb, amerykański chemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 2011)
- 14 grudnia – Mieczysław Klimowicz, polonista, historyk literatury (zm. 2008)
- 21 grudnia – Ove Sprogøe, duński aktor, znany z roli Egona Olsena z serii 14 duńskich filmów Gang Olsena (zm. 2004)
- 24 grudnia - Pierre Soulages, francuski malarz i grafik
- 4 stycznia – Georg von Hertling, niemiecki polityk, profesor filozofii, premier Bawarii, kanclerz Cesarstwa Niemieckiego i premier Prus (ur. 1843)
- 6 stycznia – Theodore Roosevelt, dwudziesty szósty prezydent USA, laureat Nagrody Nobla (ur. 1858)
- 15 stycznia
- 18 stycznia – Jan Windsor, książę Wielkiej Brytanii (ur. 1905)
- 27 stycznia – Endre Ady, poeta węgierski (ur. 1877)
- 14 lutego – Wiktor Gomulicki, pisarz i publicysta (ur. 1848)
- 16 lutego – Rudolf Dittrich, austriacki muzyk (ur. 1861)
- 17 lutego – Wilfrid Laurier, pierwszy frankofon na stanowisku premiera Kanady (ur. 1841)
- 25 marca – bł. Michalina Jozafata Hordaszewska (ur. 1869)
- 4 kwietnia – William Crookes, fizyk i chemik angielski (ur. 1832)
- 10 kwietnia – Emiliano Zapata, meksykański anarchista i rewolucjonista (ur. 1879)
- 26 kwietnia – Napoleon Cybulski, polski fizjolog, odkrywca adrenaliny (ur. 1854)
- 4 maja – Milan Rastislav Štefánik, polityk słowacki, z wykształcenia inżynier i astronom (ur. 1880)
- 6 maja – L. Frank Baum, amerykański pisarz (ur. 1856)
- 14 maja – Henry John Heinz, amerykański twórca znanej marki keczupu (ur. 1844)
- 10 czerwca – Adolf Zeligson, polski architekt, wybitny twórca łódzkiej architektury (ur. 1867)
- 30 czerwca – John William Strutt, brytyjski fizyk, profesor uniwersytetu w Cambridge, laureat Nagrody Nobla (ur. 1842)
- 15 lipca – Hermann Emil Fischer, niemiecki chemik, laureat Nagrody Nobla (ur. 1852)
- 26 lipca – Edward Poynter, brytyjski malarz (ur. 1836)
- 9 sierpnia – Ruggiero Leoncavallo, włoski kompozytor operowy (ur. 1857)
- 11 sierpnia – Andrew Carnegie, amerykański przemysłowiec szkockiego pochodzenia, jeden z najbogatszych ludzi swego czasu na świecie (ur. 1835)
- 7 października – Alfred Deakin, australijski polityk i prawnik, drugi premier Australii (ur. 1856)
- 13 października – Karl Gjellerup, duński poeta, dramaturg i powieściopisarz, piszący zarówno w języku duńskim jak i niemieckim, laureat Nagrody Nobla (ur. 1857)
- 15 listopada – Alfred Werner, chemik szwajcarski, laureat Nagrody Nobla (ur. 1866)
- 3 grudnia – Auguste Renoir, malarz francuski (ur. 1841)
- 28 grudnia – Johannes Rydberg, fizyk szwedzki (ur. 1854)
[edytuj] Zdarzenia astronomiczne
[edytuj] Nagrody Nobla
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Święta ruchome
|
|