Jazgrza Williamsa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jazgrza Williamsa
Lophophora williamsii ies.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina kaktusowate
Rodzaj jazgrza
Gatunek jazgrza Williamsa
Nazwa systematyczna
Lophophora williamsii
Contr. U.S. Natl. Herb. 3:131. 1894
Synonimy

Echonocactus williamsii Lem.,
Anhalonium williamsii Lem[2].

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiat jazgrzy Williamsa

Jazgrza Williamsa (Lophophora williamsii) – gatunek rośliny z rodziny kaktusowatych. Popularnie nazywana pejotlem, czasami również echinokaktusem Williamsa, jeżowcem Williamsa[3][4]. Pochodzi z rejonów Nowego Meksyku i Teksasu.

Morfologia i biologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Bylina. Sukulent pędowy.
Łodyga
Przekształcona w kulisty, mięsisty, szarozielony pęd . Jest on słabo żeberkowany i nie posiada cierni. Areole wyposażone są we włoski. Pęd ma wysokość do 15- 20 cm.
Kwiaty
Nieduże, różowego koloru, o wielodziałkowym okwiecie. Wewnątrz kwiatów 1 słupek i liczne pręciki.
Owoc
Jagoda.
Siedlisko
Rośnie na pustyniach i półpustyniach

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Nazwa pejotl pochodzi od języka nahuatl, w którym słowo peyotl oznacza "migotać", "połyskiwać". Jest on źródłem wielu alkaloidów z rodziny fenetylamin, głównie meskaliny. Wszystkie gatunki Lophophora rosną bardzo wolno, często zanim zakwitną mija nawet 30 lat. Meskalinę kaktus zaczyna wytwarzać po 5 latach. Jednak kaktusy rosnące poza środowiskiem naturalnym i w ziemi o nieodpowiednim składzie biochemicznym dają po zjedzeniu raczej nieprzyjemne dolegliwości żołądkowe, niż odurzające - o czym pisał już Stanisław Ignacy Witkiewicz w dziele "Nikotyna Alkohol Kokaina Peyotl Morfina Eter": "Preparaty które dostawałem następnie od dr. Rouhier, wydobyte z kaktusów, hodowanych zdaje się na Côte d'Azur, nie dorównują mu [oryginalnemu peyotlowi rosnącemu w naturalnych warunkach] co do zdolności wywoływania wizji, a przewyższają znacznie co do skutków ujemnych."[5]

Wzrost zainteresowania pejotlem (lata 70. XX w.) był spowodowany opublikowaniem wczesnych prac antropologa Carlosa Castanedy. Don Juan Matus, domniemany nauczyciel Castanedy, miał używać nazwy "Mescalito" w odniesieniu do mocy zwanej pomocnikiem, opiekunem, która ujawnia się spożywającym pejotl, ucząc ich "właściwego sposobu życia".

Środowisko naukowe, po początkowej akceptacji i uznaniu, zarzuciło Castanedzie, że w swych pracach zbyt wiele uwagi poświęca środkom psychotropowym i ich działaniu, a za mało elementom kulturowym. Po publikacji kolejnych prac podejrzenia w środowisku naukowym o to, iż cała praca Castanedy to fikcja, nasiliły się do tego stopnia, że w trosce o rzetelność naukową, środowisko antropologów odcięło się od Castanedy i odebrano mu również tytuł doktorski[6][7].

Dzieła Castanedy traktowane są obecnie przeważnie jako beletrystyka, choć zawierają wiedzę praktyczną, którą wielu ludzi z powodzeniem stosuje w życiu. Jednym z wielu wątków poruszanych przez autora są odniesienia do rzeczywistości ponieważ pejotl jest używany w tradycyjnych indiańskich obrzędach[8][9].

Z pejotlem eksperymentował także Stanisław Ignacy Witkiewicz, głównie w latach 30. stworzył wiele portretów będąc pod wpływem tej rośliny[5].

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Peyotl

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-07].
  2. Search results — The Plant List. [dostęp 2011-01-25].
  3. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  4. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 327. ISBN 83-214-1305-6.
  5. 5,0 5,1 Stanisław Ignacy Witkiewicz Nikotyna, alkohol, kokaina, peyotl, morfina, eter. 1932
  6. Robert Marshall: The dark legacy of Carlos Castaneda (ang.). [dostęp 30.01.2009].
  7. Colin Wilson: The Don Juan Affair (ang.). [dostęp 30.01.2009].
  8. tytuł 42 §1996a Kodeksu Stanów Zjednoczonych (ang.). [dostęp 30.01.2009].
  9. Peyote. The Divine Cactus (ang.). [dostęp 30.01.2009].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]