Rośliny telomowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rośliny telomowe
Plants.jpg
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Gromada rośliny telomowe
Nazwa systematyczna
Telomophyta

Rośliny telomowe, rośliny wyższe, zarodkowe, rośliny osiowe, osiowce, organowce, rośliny lądowe (Telomophyta, Embryophyta, Cormophyta) – grupa roślin o różnej randze systematycznej w zależności od ujęcia. W systemie Takhtajana (1974) grupa ta stanowiła takson w randze podkrólestwa, w innych systemach traktowana jest jako gromada[1][2][3], nierzadko wymieniana jest jako grupa bez rangi systematycznej. Do roślin telomowych należą rośliny z linii rozwojowej wyodrębnionej z zielenic w erze paleozoicznej. Ze względu na pochodzenie, w niektórych rygorystycznych ujęciach systematycznych rośliny telomowe stanowią takson w randze klasy (Embryophyceae) w obrębie gromady ramienicowych (Charophyta). Najbliżej spokrewnioną grupą o wspólnym pochodzeniu (kladem siostrzanym dla roślin telomowych) są ramienice[4].

Rośliny telomowe, do których należy ponad 300 tysięcy współczesnych gatunków roślin, tworzą wraz z zielenicami klad roślin zielonych.

Rośliny telomowe odpowiadają organowcom (rośliny wyższe) w dawnych ujęciach systematycznych przeciwstawianych polifiletycznym plechowcom (tj. roślinom niższym, z których obecnie część nie jest zaliczana już w ogóle do roślin, np. brunatnice).

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyczne dla tej grupy roślin jest przystosowanie do życia w warunkach lądowych (rośliny wodne przystosowały się do środowiska wodnego wtórnie), mają organizmy zbudowane z tkanek. Cechą wyróżniającą w stosunku do przodków jest też wykształcanie sterylnych tkanek w obrębie organów generatywnych. W obrębie roślin lądowych charakterystyczny jest też typ przemiany pokoleń z przewagą (poza mszakami) sporofitu nad gametofitem. Inną cechą, od której grupa ta bierze jedną ze swych nazw, jest wysoki stopień organizacji tkankowej (telom). Większość roślin telomowych ma budowę osiową. Są to rośliny o budowie tkankowej, w których można wyróżnić część osiową (pędową) (obejmującą łodygę, liście i organy generatywne) oraz część korzeniową. Z nielicznymi wyjątkami rośliny lądowe uzyskują energię w wyniku fotosyntezy. Na poziomie budowy mikroskopowej struktura komórek roślin lądowych jest bardzo bliska budowie komórek zielenic.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rośliny telomowe dzielą się na cztery linie rozwojowe (gromady lub podgromady w zależności od ujęcia systematycznego): glewiki, wątrobowce, mchy (tworzące razem parafiletyczną grupę mszaków) oraz rośliny naczyniowe[1].

Dawniej telomowe dzielone były także sztucznie na rośliny zarodnikowe i rośliny nasienne lub dzielono je na trzy gromady (typy): mszaki, paprotniki i rośliny nasienne.

Drzewo filogenetyczne współczesnych linii rozwojowych roślin telomowych[5]


glewiki (Anthocerotophyta)




wątrobowce (Marchantiophyta)




mchy (Bryophyta)


Tracheophyta

widłaki (Lycopodiophyta)


Euphyllophyta

rośliny nasienne (Spermatophyta)


Monilophyta

psylotowe (Psilotopsida)




skrzypowe (Equisetopsida)




strzelichowe (Marattiopsida)



paprociowe (Pteridopsida)










Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

U pierwszych roślin lądowych sporofit staje się odrębnym w swej strukturze i funkcji pokoleniem rozwojowym, jednak drobnym i zupełnie zależnym od gametofitu. Organizmy u wyodrębnionych i zachowanych do dziś linii rozwojowych wczesnych roślin lądowych (glewików, wątrobowców, mchów - łączonych w sztuczną grupę znaną pod nazwą mszaków) są niewielkie, związane głównie z siedliskami wilgotnymi lub wodnymi, zależne są od wody w zakresie rozprzestrzeniania zarodników. W sylurze następuje rozwój cech świadczących o coraz lepszym adoptowaniu się do lądowych warunków życia. W dewonie następuje znaczne zróżnicowanie form budowy i adaptacja do rozmaitych środowisk lądowych - powstają rośliny naczyniowe. U roślin tych pokoleniem dominującym jest sporofit, podczas gdy gametofit ulega redukcji.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika Systematyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 83-01-13945-2.
  2. Krzysztof Rostański: Wykłady z botaniki systematycznej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Podręczniki i Skrypty Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach nr 15, 2003. ISBN 83-226-1245-1.
  3. James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme (ang.). Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 2009-03-25].
  4. Louise A. Lewis i Richard M. McCourt: Green algae and the origin of land plants (ang.). 2004. [dostęp 3 lutego 2007].
  5. Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf: A classification for extant ferns (ang.). Taxon 55(3): 705–731, 2006. [dostęp 2009-03-25].