Kanon D-dur Pachelbela

Kanon D-dur Pachelbela

w wykonaniu Lee Gallowaya [1]

Kanon D-dur, znany też jako Kanon Pachelbela lub pod pełną nazwą Kanon i Gigue na troje skrzypiec i basso continuo (Kanon und Gigue in D-Dur für drei Violinen und Basso Continuo) jest jednym z najsłynniejszych utworów Johanna Pachelbela. Skomponowanie utworu datuje się na około 1680 rok – epokę baroku. Pierwotnie będąc dziełem kameralnym na troje skrzypiec i basso continuo, szybko doczekał się rozmaitych aranżacji na różne instrumenty. Oryginalnie wykonywany był wraz z gigue, również napisaną w tej samej tonacji co kanon, jednak w miarę wzrostu jego popularności zarzucono wykonywanie tańca.

Charakterystyczną cechą utworu jest narastający nastrój napięcia, osiągnięty przez stosowanie w przebiegu utworu coraz drobniejszych wartości rytmicznych. Szczególną popularność kanon zyskał w późnych latach 70. XX wieku dzięki nagraniom orkiestry Jeana-François Paillarda. W wykonaniu zostało dodane - nieznajdujące się w oryginale - wiolonczelowe pizzicato, grane w momentach, w których klawesynista nie może improwizować, grając równocześnie linię basu.

Struktura

Pierwsze 9 taktów Kanonu D-dur: tylko skrzypce grają w trzygłosowym kanonie, bas jest niezmienny i stale powtarzalny (ostinatowy) - pełni funkcję tzw. basso ostinato. Kolory zostały użyte do pokazania rotacji tematu kanonu.

Kanon Pachelbela oparty jest prostej imitacji kanonicznej, gdzie głosy wchodzą kolejno, imitując się wzajemnie.

Ostinatowy bas będący podstawą harmoniczną dla partii skrzypiec:

Schemat basowy wraz ze zmieniającym się opracowaniem wyższych głosów powtarza się 28 razy. Jest on oparty na popularnym w epoce baroku i później schemacie basowym I-V-VI-III-IV-I-IV-V (cyfry oznaczają stopnie skali, na których zbudowane są akordy). W XVII i XVIII wieku powstały nieprzebrane ilości utworów opartych na powyższym schemacie basowo-harmonicznym. Pojawia się on także lokalnie w wielu różnorodnych formach muzycznych. Haendel użył jej jako głównego motywu drugiej części swojego Koncertu organowego Nr 11 g-moll, HWV 310. Mozart wykorzystywał ten układ w pasażu z Czarodziejskiego fletu (1791).

Wykonawstwo
Kanon powinien być wykonywany w wolnym lub umiarkowanym tempie, ponieważ wraz z szybką gigue stanowi on swoistą formę cykliczną. Formy tego typu najczęściej cechowała kontrastowość poszczególnych części. Podstawowym sposobem kontrastowania była wówczas zmiana tempa; jest to podstawowa zasada konstrukcyjna wszystkich instrumentalnych form barokowych i klasycznych.

Odniesienia w kulturze popularnej

Wykorzystanie jako motyw muzyczny w filmach:

• Zaczynać od początku, 1982 – reżyseria José Luis Garci
• Ojciec panny młodej, 1991 - reżyseria Charles Shyer
• Żyć chwilą (For the Moment), 1993 – reżyseria Aaron Kim Johnston
• Shin seiki evangerion gekijō-ban: Air/Magokoro wo, kimi ni, 1997 – reżyseria Hideaki Anno
• Ostrożnie z dziewczynami, 2002 – Roger Kumble
• Kanon (anime) (jap. カノン) 2006, scenariusz Fumihiko Shimo, reżyseria Tatsuya Ishihara
• La Corda d'Oro ~primo passo~ (anime) (jap. 金色のコルダ ～primo passo～) 2006, scenariusz Reiko Yoshida, reżyseria Kunitoshi Okajima, Shin Katagai
• Reno 911!: Miami, 2007 – Robert Ben Garant
• Zagadka Kaspara Hausera, 1974 – Werner Herzog

Utwory-parafrazy kanonu Pachelbela:

• "Beautiful in white" - Shane Filan
• "C U When U Get There" – Coolio
• "Don't look back in anger" - Oasis
• "Life is cool" – Sweetbox
• "Basket Case" - Green Day (motyw)
• "Go west" - Pet Shop Boys
• "Cryin'" - Aerosmith
• "Rain and Tears" zespołu Aphrodite's Child (motyw)
• "Make a move" – 8 bit heart
• "You Smile" - Eternity
• "Graduation" - Vitamin C
• "Let The Music Heal Your Soul" - Bravo All Stars
• "All together now" - The Farm
• "The hook" - Blues Traveler
• "Streets of London" - Ralph Mctell
• "In the garden" - Bob James
• "La maladie d'amour" - Michel Sardou
• "A te" - Jovanotti
• "A la primera persona" - Alejandro Sanz
• "Breathe gentle" - Tiziano Ferro feat. Kelly Rowland
• "Indietro" - Tiziano Ferro
• "We dance on" - N-Dubz ft. Bodyrox
• "Smliling" - T-Spoon
• "I Believe In Love" - Oscar Benton
• "Ladies and Gentlemen" - Spiritualized
• "Nirvana" - Elbosco
• "Sanctus" – Libera
• "Pachelbelkanon" - Jacobs Dream
• "Love is..." - Miliyah Kato
• "As Good As You" - Secilia
• "Lookin' On The Sunny Side" - M.O.V.E.
• "Maciek ja tylko żartowałem" Kazika Staszewskiego (zamieniona jedna nuta)
• trzy wariacje na temat kanonu na albumie Discreet Music Briana Eno (1975)
• remix (utwór "I Got To Tell You", album Dr. Octagonecologyst) Dr. Octagona – wykonawcy alternatywnego hip-hopu i DJ (1996)
• aranżacja tajwańskiego muzyka Jerry'ego Changa znana jako Canon Rock (2003), jednym z jego najpopularniejszych coverów jest wykonanie utworu przez gitarzystę Jeong-Hyun Lima.

O popularności kanonu może świadczyć też fakt, że jest on w pierwszej dwudziestce najczęściej oglądanych filmów w serwisie YouTube, oraz użycie motywu, w animowanym spocie reklamowym koncernu Coca-Cola, podczas Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej w 2006 roku.

Bibliografia

• Jean M. Perreault. The Thematic Catalogue of the Musical Works of Johann Pachelbel. Scarecrow Press, Lanham, Md. 2004. 414 p. ISBN 0-8108-4970-4. A complete index of Pachelbel's compositions, the manuscripts in which they survive, and publications in which they can be found today. Includes an exhaustive bibliography.
• Canon in D, Johann Pachelbell ISBN 978-0-7390-1054-9.
• Serwis imdb.com (ang.). [dostęp 7 marca 2009].