Karol Hiller

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Karol Hiller (ur. 1 grudnia 1891 w Łodzi, zm. w grudniu 1939) – polski malarz, grafik, fotograf. Reprezentant nurtu konstruktywistycznego w latach 20. XX wieku. Od 1928 r. twórca techniki graficznej – heliografiki, w której łączył elementy techniki fotograficznej, grafiki, rysunku i malarstwa.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Kompozycja ze spiralą, 1928
Kompozycja heliograficzna XXXVI, 1937

W latach 1910–1912 studiował chemię w Wyższej Szkole Technicznej w Darmstadt. Kontynuował studia na Politechnice Warszawskiej. W okresie I wojny światowej został powołany do wojska i ewakuowany do Rosji. W Kijowie rozpoczął studia na Ukraińskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie zapoznał się z estetyką i techniką malarstwa ikonowego. W Kijowie zaangażował się politycznie po stronie lewicy.

W roku 1921 powrócił do Polski i zamieszkał w Łodzi. Wraz z lewicowym poetą Witoldem Wandurskim zajął się upowszechnianiem sztuki wśród mieszkańców Łodzi. W roku 1926 wykonał litografie do tomu poezji Wandurskiego Sadze i złoto. Był założycielem Stowarzyszenia Artystów i Miłośników Sztuk Plastycznych „Start”. Był 1933-1936 redaktorem pisma "Forma". Zajmował się grafiką książkową[1] oraz malarstwem ściennym.

Członek łódzkiej awangardowej grupy artystycznej "a.r." ("artyści rewolucyjni"), założonej w 1929 z inicjatywy Władysława Strzemińskiego, Katarzyny Kobro i Henryka Stażewskiego[2]. W latach 1930-1937 uczestniczył w wystawach Instytutu Propagandy Sztuki w Łodzi[3] i Warszawie.

Aresztowany około 11 listopada 1939 r., w ramach dużej akcji łódzkiego gestapo przeciwko inteligencji Łodzi i okręgu łódzkiego ("Intelligenzaktion Litzmannstadt"). Osadzony w obozie przejściowym przy ul. Krakowskiej (ob. Liściasta) na Radogoszczu w Łodzi[4]. Pomimo podejmowanych przez rodzinę prób uwolnienia (był pochodzenia niemieckiego)[5] rozstrzelany prawdopodobnie 20 grudnia 1939 r. w lesie lućmierskim pod Łodzią[6].

Działalność społeczno-polityczna

Działacz Ligi Obrony Praw Człowieka i Obywatela[7]. Członek Komunistycznej Partii Polski do jej rozwiązanie w sierpniu 1938 roku.

Współtwórca, wraz z dr Stanisławem Więckowski, Kazimierzem Gallasem, Wincentym Tomaszewiczem, w lutym 1938 r., "Łódzkiego Klubu Demokratycznego" (w ramach ogólnopolskich Klubów Demokratycznych, postępowej, antyfaszystowskiej organizacji społeczno-politycznej polskiej inteligencji tworzonych w latach 1937–1939 z inicjatywy Mikołaja Kwaśniewskiego, opozycyjnej wobec rządu sanacyjnego; w kwietniu 1939 r. lokalne "Kluby Demokratyczne" połączyły się w Stronnictwo Demokratyczne).

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1946 r. Miejska Rada Narodowa w Łodzi uhonorowała pośmiertnie K. Hillera Nagrodą Plastyczną m. Łodzi, jako swego rodzaju moralne zadośćuczynienie, ponieważ kandydował do niej w 1932 i 1937 r.[8]. Nagrodę, w formie stypendium, otrzymało dwóch studentów łódzkiej Państwowej Wyższej Szkoły sztuk Plastycznych. W tym czasie jej wykładowca – Władysław Strzemiński zaproponował nadanie tej uczelni imienia Hillera, ale zamysł ten nie został zrealizowany[9].

Pierwsza pośmiertna wystawa monograficzna prac K. Hillera miała miejsce w Muzeum Sztuki w Łodzi, w 1967 roku.

Zamysł nadania jednej z łódzkich ulic jego imienia powstał z okazji 40. rocznicy jego tragicznej śmierci (red. Gustaw Romanowski z "Głosu Robotniczego", 1979), ale nie został zrealizowany.

Ponowna duża wystawa retrospektywna w Muzeum Sztuki w Łodzi Karol Hiller, 1891–1939. Nowe widzenie: malarstwo, heliografika, rysunek, grafika miała miejsce w okresie listopad 2002 – marzec 2003 (kuratorki: Zenobia Karnicka, Janina Ładnowska)[10].

Przypisy

  1. Słownik pracowników książki polskiej. Warszawa-Łódź 1972, s. 330.
  2. Baranowicz Zofia, Polska awangarda artystyczna, 1918-1939. Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1979, ISBN 83-221-0074-4
  3. "Łódź w Ilustracji", 1933, nr 22, s. 7
  4. Rapalski Stanisław, Radogoszcz. Byłem w piekle. Wyd. 1, Łódź 1960 (wyd. II – 1963, wyd. III - 1969)
  5. Spodenkiewicz Paweł, Pani Hiller pisze do Hitlera; [w:] "Dziennik Łódzki", wyd. A, 30 XI 2002, nr 279, s. 15
  6. Sławomir Abramowicz. Wypędzeni z osiedla „Montiwiłła” Mireckiego w Łodzi. „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”. nr 12-1 (35-36) 2003-2004. s. 28. 
  7. Zofia Baranowicz:Polska Awangarda Artystyczna 1918-1939 Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe Warszawa 1979, ISBN 83-221-0074-4
  8. Minich Marian, Laureat Nagrody Plastycznej m Łodzi; [w:] "Dziennik Łódzki", 29 XII 1946, nr 357, s. 4.
  9. Romanowski Gustaw, Pamiętajmy o Karolu Hillerze; [w:], "Głos Robotniczy" [Łódź], wyd. A, 8-9 XII 1979, nr 276, s. 5
  10. [Zenobia Karnicka, Janina Ładnowska], Karol Hiller, 1891–1939. Nowe widzenie; [katalog wystawy]; Łódź 2002

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Eksterminacja inteligencji Łodzi. Łódź 1992, s. 129.
  • Karol Hiller wraca po latach; [w:] „Gazeta Wyborcza – Łódź”, 27 XI 2002, s. 6.
  • (L), Hiller jedzie do Niemiec; [w:] „Dziennik Łódzki”, wyd. A, 25 X 2004, nr 251, s. 19
  • Gronczewska Anna, Tragiczny los Karola Hillera i jego dzieł; [w:] „Kocham Łódź” (dod. do "Polska. Dziennik Łódzki"), nr 111, 7 I 2011, s. 7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]