Łódź

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta Łódź. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Współrzędne: 51°47'N 19°28'E / 51.783, 19.467

Łódź
Panorama miasta
aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego
Herb Flaga
Herb Łodzi Flaga Łodzi
Dewiza: Ex navicula navis
(Z łódeczki łódź)
Województwo łódzkie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
• rodzaj		 Łódź
miejska
Prawa miejskie 1423
Prezydent miasta Jerzy Kropiwnicki
Powierzchnia 293,25 km²
Położenie (punkt) 51° 47' N
19° 28' E
Wysokość 161,8-278,5 m n.p.m.
Ludność (2008)
• liczba
• gęstość
• aglomeracja
747 152[1]
2558 [2] os./km²
1 129 tys. (2002)[3]
Strefa numeracyjna
 (+48) 42
Kod pocztowy 90-001 do 94-413
Tablice rejestracyjne EL
Położenie na mapie Polski
"Tło mapy lokalizacyjnej, z zaznaczonymi granicami"
"Łódź"
Łódź
TERC10
(TERYT)		 1061011
SIMC10 0957650
Urząd miejski 3
ul. Piotrkowska 104 90-926 Łódź
tel. (+48 42) 638-40-00; faks (+48 42) 638-40-04
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews Wiadomości w Wikinews
Łódź w Wikicytatach Łódź w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego. W latach 1940-1945 miasto nosiło nazwę Litzmannstadt.

Ważny ośrodek akademicki (6 uczelni państwowych oraz 20 prywatnych), a także kulturalny. Sześć kilometrów od centrum Łodzi znajduje się Międzynarodowy Port Lotniczy Łódź im. Władysława Reymonta.

Pochodzenie nazwy miasta (a przedtem wsi) nie jest wyjaśnione. Poprzednie hipotezy, że miała się ona wywodzić od nazwiska rodowego Łodzic, od "łozy" (wierzby), od nazwy rzeki "Łódka", od "łódki" (środka komunikacji) czy wreszcie od imienia Włodzisław w świetle nowych badań okazały się nieprawdziwe.

Według ostatniego corocznego zestawienia GUS-u m.in. wszystkich miast Polski[2], Łódź jest trzecim miastem w kraju pod względem liczby ludności (747 152 osoby) i czwartym pod względem powierzchni (293,25 km²)[4][5].

Łódź jest członkiem Związku Miast Polskich.

Miasto stara się o przyznanie mu tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2016.

Spis treści

[edytuj] Warunki przyrodnicze

Położenie geograficzne Łodzi
Najdalej wysunięte granice miasta
na północ 51°51'40"
na południe 51°41'11"
na zachód 19°20'41"
na wschód 19°38'30"
Rozciągłość miasta
równoleżnikowa
(na równoleżniku 51°)		 17'49"
południkowa
(na południku 19°)		 10'29"
Struktura użytkowania gruntów (stan na dzień 1 stycznia 2008)[6]
Rodzaj  %
Grunty zabudowane i zurbanizowane 46,1%
Użytki rolne 43%
Grunty leśne 9,7%
Nieużytki 0,6%
Grunty pod wodami 0,4%
Tereny różne 0,2%
Użytki ekologiczne 0,01%
Σ 100
Średnie miesięczne temperatury powietrza i miesięczne sumy opadów atmosferycznych w Łodzi w roku 2005

Łódź leży na wysokości od 161,8 m n.p.m. (dolina Neru poniżej Grupowej Oczyszczalni Ścieków) do 278,5 m n.p.m. (w rejonie ulic Nad Niemnem i Marmurowej przy północnej granicy miasta). Teren zamknięty granicami administracyjnymi miasta opada w kierunku z północnego wschodu na południowy zachód, zgodnie z nachyleniem zachodniego stoku Garbu Łódzkiego.

Przez Łódź przepływa 18 większych lub mniejszych rzek i strumieni: Ner, Łódka (dawniej nazywała się Ostroga) i jej dopływ Bałutka, Dobrzynka, Gadka, Jasień i jej dopływ Karolewka, Olechówka i jej dopływ Augustówka, Jasieniec – dopływy Neru, źródłowy odcinek Bzury i jej pierwszy prawobrzeżny dopływ Łagiewniczanka, Sokołówka i jej dopływy Brzoza, Aniołówka i Wrząca, Zimna Woda (dopływ Aniołówki) – dopływy Bzury, oraz (po włączeniu Nowosolnej) Miazga (dopływ Wolbórki). Są to niewielkie cieki i w centrum miasta w większości płyną ukryte w podziemnych kanałach (zobacz też: rzeki w Łodzi).

Łódź graniczy z miastami: Aleksandrów Łódzki, Konstantynów Łódzki, Zgierz, Pabianice, oraz z gminami: Aleksandrów Łódzki, Andrespol, Brójce, Nowosolna, Pabianice, Rzgów, Stryków, Zgierz. Aglomeracja łódzka liczy około 1 100 000 mieszkańców.

Krzyżują się tu linie kolejowe z Warszawy i Koluszek, Torunia i Kutna, Poznania i Ostrowa Wielkopolskiego, oraz drogi krajowe z Gdańska i Torunia, z Konina, Wrocławia, Piotrkowa Trybunalskiego i Częstochowy oraz z Warszawy. W najbliższym czasie krzyżować się też będą (ok. 10 km od miasta) dwie transeuropejskie autostrady – A1 i A2.

W 2003 r. zlokalizowano geograficzny środek Łodzi.

[edytuj] Demografia

[edytuj] Rozwój demograficzny

 Osobny artykuł: Rozwój demograficzny Łodzi.
Wskaźniki demograficzne Łodzi
Rozwój demograficzny
Rozwój demograficzny
 Liczba ludności
Liczba ludności
 Przyrost naturalny
Przyrost naturalny
 Ruch naturalny
Ruch naturalny
 Prognoza liczby ludności
Prognoza ludności

Wraz z rozwojem przemysłu w mieście, rozwijała się także liczba mieszkańców Łodzi. Z małej osady jeszcze na początku XIX wieku, Łódź stała się w 1850 roku drugim po Warszawie miastem, pod względem liczby mieszkańców w Królestwie Polskim. W przeciągu stulecia liczba ludności zwiększyła się w Łodzi 600-krotnie, z niecałego tysiąca w 1815 do 600 tys. w 1915 roku (po dołączeniu stutysięcznych Bałut). Tak szybki wzrost demograficzny w XIX wieku, jest nieporównywalny w skali całej Europy.

Według ostatniego corocznego zestawienia GUS-u m.in. wszystkich miast Polski[2], Łódź jest trzecim miastem w kraju pod względem liczby ludności (750 125 osób) i czwartym pod względem powierzchni (293,25 km²)[2].

Liczba ludności Łodzi w ostatnim czasie wykazuje tendencję spadkową (w II kwartale 2007 mieszkały tu 758 343 osoby[7]), jak ogólnie miasta Polski nieprzerwanie od 2002, jednak Łódź traci więcej ludzi od innych miast: w 2006 w Łodzi odnotowano spadek liczby ludności o 7 377 osób (57 862 osoby we wszystkich miastach; 11 347 osób w województwie łódzkim)[4]. Dane nie wykazują jeszcze większego rzeczywistego wyludnienia na skutek wyjazdów zarobkowych poza granice kraju; jak gdzie indziej w Polsce, osoby faktycznie nie mieszkające w Łodzi nadal figurują w spisie.

[edytuj] Historia

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Łodzi.
Pieczęć miejska Łodzi z 1577
Pierwsza monografia Łodzi z 1853 r. Oskara Flatta
Domek Traugotta Grohmana

[edytuj] Łódź rolnicza

Pierwsza wzmianka w dokumencie z 1332 r. (wieś Łodzia); prawa miejskie nadane w Przedborzu nad Pilicą w 1423 r., a wraz z nimi pozwolenie na organizowanie targów. Do końca XVII w. Łódź rozwijała się jako małe miasteczko rolnicze, będące własnością biskupstwa włocławskiego. Stała się ona wtedy lokalnym ośrodkiem handlowym oraz rzemieślniczym. Mieściło się tu osiem młynów oraz warsztaty kołodziejów, bednarzy, szewców, cieśli i rzeźników. W szczytowym okresie rozwoju "Łodzi rolniczej" na początku XVI w., miasteczko liczy ok. 700 mieszkańców.

Okres najazdów szwedzkich w połowie XVII w. doprowadził do upadku i częściowego wyludnienia. W 1739 r. w Łodzi mieszkało raptem 97 rodzin. W 1777 r. Łódź liczyła 265 mieszkańców, a w mieście stało 66 domów.

Po II rozbiorze Polski w 1793 r. Łódź trafia do zaboru pruskiego. W tym czasie liczy jedynie 250 mieszkańców, a obszar zabudowany obejmuje obecne Stare Miasto. W 1798 r., wskutek sekularyzacji dóbr kościelnych, stała się miastem rządowym. Od 1807 r. należała do Księstwa Warszawskiego, od 1815 do Królestwa Polskiego.

[edytuj] Łódź przemysłowa

W 1820 r. decyzją władz rządowych nastąpił włączenie Łodzi do grona osad przemysłowych i przeznaczenie jej roli ośrodka tkackiego i sukienniczego. Przemawawiały za tym warunki naturalne i prawne:

  • państwowa własność ziemi – możliwość wydzielania działek osadnikom,
  • duże zalesienie – drewno jako materiał budowlany i opałowy,
  • liczne drobne rzeczki o dużym spadku (m.in. Ostroga/Łódka, Jasień, Olechówka) – energia do napędu maszyn.

Decyzja ta była początkiem okresu rozwoju "Łodzi przemysłowej". Do Łodzi przybyli przedsiębiorcy i robotnicy m.in. z Wielkopolski i Śląska, ale głównie z Brandenburgii, Saksonii, Czech i Moraw.

Aby sprostać potrzebom producentów tkanin i dzianin oraz rzeszy zatrudnionych u nich pracowników, władze miejskie – w latach 1821-1823 – rozplanowały i wytyczyły osadę sukienniczą Nowe Miasto. Ulokowano ją na południe od istniejącego Starego Miasta, a najważniejszym jej elementem był centralnie położony, ośmioboczny rynek, z czterema wylotowymi ulicami na jego osiach (dzisiejszy Plac Wolności).

W latach 1824-1827 wytyczono kolejną osadę – Łódka, położoną na południe od Nowego Miasta, wzdłuż osi, którą stanowiła ulica Piotrkowska. Nastąpił gwałtowny rozwój Łodzi i przeobrażenie jej w ciągu kilkudziesięciu lat z małej mieściny (liczącej w 1830 r. 4 tys., a w 1865 r. 40 tys.) w przemysłową metropolię z 300 tys. mieszkańców w 1900 r. i 500 tys. w ;1914 r.

[edytuj] Łódź wielkoprzemysłowa

Na początku okresu "Łodzi wielkoprzemysłowej" powstały wielkie manufaktury, m.in. kompleks fabryczny Ludwika Geyera, rozwijający się od 1828 r. – z pierwszą na terenach Królestwa Polskiego maszyną parową (1839 – znany dziś jako Biała Fabryka. W latach 30. XIX w. było to to największe przedsiębiorstwo przemysłowe w Królestwie Polskim. Łódź eksportowała swoje wyroby głównie do Rosji i Chin.

Reklama zakładów Salomona Barcińskiego

Okres po upadku powstania listopadowego (1831) przyniósł bariery celne i pewną stagnację. Kolejny okres koniunktury napędził w drugiej połowie XIX w. rozwój rynku wewnętrznego, otwarcie w 1865 r. linii kolejowej Fabryczno-Łódzkiej do Koluszek na trasie kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, napływ taniej siły roboczej (po uwłaszczeniu chłopstwa) i ponowne otwarcie eksportu po zniesieniu przez Rosję granicy celnej w 1851 r., oraz wprowadzenie w 1877 r. tzw. złotych ceł na granicy Cesarstwa Rosyjskiego.

Fabryka Izraela Poznańskiego

W tym czasie rosły fortuny przemysłowe Scheiblerów, Grohmanów, Poznańskich. Powstały pierwsze miejscowe banki (w 1872 r. z inicjatywy Karola Scheiblera – Bank Handlowy w Łodzi oraz Towarzystwo Kredytowe Miejskie w Łodzi), udzielające głównie kredytów handlowych. Rósł też udział lokalnego kapitału w bankach warszawskich. Łódź stała się miejscem wielkich szans, głównie dla Żydów, Niemców, Polaków i Rosjan – przysłowiową Ziemią Obiecaną (jest to publicystyczne określenie Łodzi, będące tytułem powieści W. Reymonta). Ich ślady są ciągle czytelne w dzisiejszym mieście w postaci zespołów pofabrycznych, zabytków architektonicznych, świątyń czy cmentarzy. W l. 1902-1903 wybudowano prywatną Koleją Warszawsko-Kaliską, łączącą Łódź z Warszawą przez Łowicz na wschodzie oraz z Sieradzem i Kaliszem na zachodzie. Przedłużenie linii do ważnego węzła kolejowego w Ostrowie w 1906 r. dało Łodzi bezpośrednie połączenie z niemiecką siecią kolejową.

Mimo swoich rozmiarów i pojedynczych inwestycji Łódź pozostawała w ogromnej mierze ignorowana przez centralne władze rosyjskie i rażąco niedoinwestowana pod względem infrastruktury transportowej, technicznej i społecznej. Kilkusettysięczne miasto posiadało jedynie godność siedziby powiatu, podlegając gubernatorowi rezydującemu w kilkunastokrotnie mniejszym Piotrkowie. Nie istniały połączenia kolejowe w kierunku północno-zachodnim (Konin, Poznań), północnym (Kutno, Toruń) oraz południowym (Piotrków, Częstochowa, Zagłębie Dąbrowskie). Brak było sieci kanalizacyjnej i wodociągowej, szkolnictwo stało na niskim poziomie.

5 grudnia 1914, po klęsce poniesionej przez wojska rosyjskie w bitwie pod Łodzią, administracja rosyjska rozpoczęła ewakuację z miasta. 6 grudnia do Łodzi wkroczyły wojska niemieckie, rozpoczynając niespełna czteroletni okres okupacji miasta.

W listopadzie 1918 r. Łódź weszła w skład tworzącego się państwa polskiego. Stanowiąc drugi co do wielkości ośrodek miejski w Polsce, Łódź po raz pierwszy w historii uzyskała rangę ośrodka administracji regionalnej, stając się siedzibą władz wojewódzkich. W 1924 r. wybudowano brakujące połączenie kolejowe w kierunku północnym, łącząc Łódź (przez Zgierz) z Łęczycą i Kutnem, a w konsekwencji z Toruniem i Gdańskiem. Jednak ze względu na silną pozycję mniejszości narodowych w mieście (w 1931 r. wśród 357 tys. mieszkańców Łodzi było 59% Polaków, 31,7% Żydów oraz 8,9% Niemców) i jego przemysłowy charakter Łódź pozbawiona była poważniejszego wsparcia inwestycyjnego ze strony państwa polskiego, co zrzuciło cały ciężar rozwoju infrastruktury na barki lokalnego samorządu. Magistrat jako pierwszy wprowadził w 1919 r. powszechny obowiązek szkolny, sfinansował budowę sieci szpitali i nowoczesnych szkół podstawowych, a w r. 1930 wydatnie wsparł utworzenie w Łodzi jednego z pierwszych w Europie muzeów sztuki współczesnej. Do 1939 r. nie ulokowano jednak w Łodzi uniwersytetu ani żadnej innej państwowej instytucji kulturalnej o większym znaczeniu. Jedną z głównych inwestycji transportowych kraju - magistralę węglową - wytyczono w l. 1928-1933 35 km na zachód od Łodzi, zaprzepaszczając szanse na dogodne połączenie miasta z południem kraju.

Łódź została zajęta przez wojska niemieckie 8 września 1939 r. Dekretem Führera z 4 listopada miasto włączono do Rzeszy pod ahistoryczną nazwą Litzmannstadt, nadaną na cześć generała Karla Litzmanna, zwycięzcy bitwy pod Łodzią w 1914 r. Wkrótce stworzono również całkowicie nowe, niemieckie nazewnictwo ulic i dzielnic. Nazistowska administracja odizolowała całą żydowską ludność miasta (ok. 200 tys. osób) w getcie utworzonym w 1940 r. na Bałutach. Łódzcy Żydzi, stłoczeni przez Niemców w niezwykle trudnych warunkach bytowych i dziesiątkowani przez choroby i głód, zostali w l. 1942-1944 niemal w całości wymordowani, przede wszystkim w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem. Końca władzy hitlerowskiej doczekało w łódzkim getcie jedynie 877 osób.

[edytuj] Status Łodzi

Przynależność polityczno-administracyjna miasta Łodzi
Okres Państwo Zwierzchność Jednostka administracyjna Status miasta
XIV w.-1414 Polska Królestwo Polskie ziemia łęczycka Wieś Łodzia
1414-1423 Polska Królestwo Polskie ziemia łęczycka Wieś Łodzia/Miasto Ostroga¹
1423-1569 Polska Królestwo Polskie ziemia łęczycka Miasto Łódź
1569-1793 Polska Rzeczpospolita Obojga Narodów województwo łęczyckie, powiat brzeziński Miasto Łódź
1793-1795 Królestwo Prus departament łęczycki/piotrkowski², powiat zgierski Miasto Łódź
1795-1807 Królestwo Prus departament warszawski, powiat zgierski Miasto Łódź
1807-1815 Polska Księstwo Warszawskie Cesarstwo Francuskie departament warszawski, powiat zgierski Miasto Łódź
1815-1816 Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie departament warszawski, powiat zgierski Miasto Łódź
1816-1837 Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie województwo mazowieckie, powiat zgierski Miasto Łódź
1837-1844 Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie gubernia mazowiecka, powiat zgierski Miasto Łódź
1845-1867 Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie gubernia warszawska, powiat łęczycki Miasto Łódź
1867-1916 Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie gubernia piotrkowska, powiat łódzki Miasto Łódź
1916-1918 Polska Królestwo Polskie Rzesza Niemiecka, Austro-Węgry gubernia piotrkowska, powiat łódzki Miasto Łódź
1918-1939 Polska Rzeczpospolita Polska województwo łódzkie Łódź (powiat grodzki)
1939-1940 Niemcy Rzesza Niemiecka okręg poznański/Kraj Warty³, rejencja kaliska Łódź (miasto wydzielone)
1940-1945 Niemcy Rzesza Niemiecka okręg Kraj Warty, rejencja Litzmannstadt Litzmannstadt (miasto wydzielone)
1945-1952 Polska Rzeczpospolita Polska województwo łódzkie Łódź (miasto wydzielone)
1952-1975 Polska Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo łódzkie Łódź (miasto wydzielone)
1975-1989 Polska Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo łódzkie Łódź (gmina miejska)
1989-1998 Polska Rzeczpospolita Polska województwo łódzkie Łódź (gmina miejska)
od 1999 Polska Rzeczpospolita Polska województwo łódzkie Łódź (powiat grodzki)


¹ prawa miejskie nadane w 1414 r. przez kapitułę włocławską, miały moc jedynie w zakresie spraw gospodarczych i prawno-społecznych,
pod względem prawno-ustrojowym Łodzia/Ostroga była nadal wsią
² 25 maja 1793 r. departament łęczycki przemianowano na departament piotrkowski
³ w styczniu 1940 r. okręg poznański przemianowano na okręg Kraj Warty


[edytuj] Podział administracyjny

Podział na dzielnice oraz najwyższy i najniższy punkt Łodzi:
1. Bałuty
2. Widzew
3. Śródmieście
4. Polesie
5. Górna

Łódź pod względem administracyjnym jest jednolitą gminą miejską na prawach powiatu. W Łodzi nie ma dzielnic - dla celów administracyjnej obsługi ludności istnieje podział na 5 rejonów działania Delegatur Urzędu Miasta Łodzi, który w zasadzie pokrywa się z istniejącym w latach 1960 - 1992 podziałem na 5 dzielnic administracyjnych – ich powierzchnie przedstawia tabela (stan na 31 grudnia 2003).

Rejon d.D.UMŁ¹ Powierzchnia Gęstość zaludnienia[8]
km² % os./km²
Bałuty 78,9 26,8 2744
Górna 71,9 24,4 2462
Polesie 46,0 15,6 11307
Śródmieście 6,8 2,3 2744
Widzew 90,8 30,9 1526
Razem 294,4 100,0

¹ Rejon działania Delegatur Urzędu Miasta Łodzi
Obecnie na obszarze Łodzi istnieje 37 osiedli administracyjnych stanowiących jednostki pomocnicze gminy, nieposiadające osobowości prawnej.

[edytuj] Polityka

Pałac Juliusza Heinzla – Urząd Miasta Łodzi

Jednostką organizacyjną miasta Łodzi jest Urząd Miasta Łodzi. Przedmiotem działalności Urzędu jest świadczenie pomocy prezydentowi miasta w zakresie realizacji uchwał Rady Miejskiej w Łodzi i zadań miasta Łodzi określonych przepisami prawa.

Strukturę organizacyjną i zasady funkcjonowania Urzędu określa regulamin nadany przez prezydenta miasta w drodze zarządzenia.

Kierownikiem Urzędu jest prezydent Miasta Łodzi. W skład Urzędu wchodzą wydziały i równorzędne komórki organizacyjne, samodzielne komórki organizacyjne oraz delegatury.

[edytuj] Siedziba

Siedzibą Urzędu Miasta Łodzi jest były pałac Juliusza Heinzela wybudowany w 1882 według projektu Hilarego Majewskiego. W 1952 roku budynek przy ul. Piotrkowskiej 104 został wywłaszczony przez komunistyczne władze, a nieruchomość przekazana do dyspozycji Skarbu Państwa, który w 1990 roku oddał budynek gminie Łódź.

[edytuj] Turystyka

Pałac Izraela Poznańskiego
przy ul. Ogrodowej
Rynek Starego Miasta
Biała Fabryka Geyera
przy ul. Piotrkowskiej
Pałac Roberta Schweikerta, ob. Instytut Europejski w Łodzi
Cerkiew św. Aleksandra Newskiego przy ul. Kilińskiego
Remiza strażacka na Księżym Młynie
"Ławeczka Tuwima", 1999
Manufaktura
Rekordowe graffiti przy Piotrkowskiej

[edytuj] Zabytki

[edytuj] Założenia urbanistyczne

[edytuj] Architektura sakralna

[edytuj] Architektura rezydencjonalna

[edytuj] Architektura przemysłowa

[edytuj] Budynki użyteczności publicznej

[edytuj] Cmentarze

[edytuj] Parki

[edytuj] Pomniki

[edytuj] Inne atrakcje

  • Łódzkie ZOO – przy ul. Konstantynowskiej, założone w 1938 r. na terenach będących pozostałością Puszczy Łódzkiej
  • Łódzki Ogród Botaniczny – przy ul. Krzemienieckiej, gdzie na powierzchni 64 ha rosną gatunki flory rodzimej oraz liczne rośliny obcego pochodzenia, zebrane w 9 działach tematycznych: flora polska, ogród japoński, systematyka roślin zielonych, alpinarium, arboretum, rośliny ozdobne, rośliny lecznicze i przemysłowe, biologia roślin i dział zieleni parkowej
  • Palmiarnia Łódzka – w najstarszym parku miejskim w Łodzi Źródliska przy ul. Piłsudskiego, spadkobierczyni kolekcji roślin – przede wszystkim palm – z oranżerii fabrykantów i carskich urzędników
  • Las Łagiewnicki – będący największym lasem miejskim w Europie, z wydzielonym fragmentem jako rezerwat, z ośrodkiem rekreacyjno-wypoczynkowym Arturówek i szlakami dla turystów
  • Parki w Łodzi – w Łodzi znajduje się ponad 30 parków, które pełnią wiele niezwykle ważnych funkcji ekologicznych i społecznych i są nieocenionym elementem struktury miasta
  • Rudzka Góra – przy ul. Starorudzkiej, z trasami dla rowerów górskich, 800-metrowym torem saneczkowym i znajdującą się u jej podnóża stylową bacówką
  • Uliczna Galeria Wielkich Łodzian – jedyna chyba tego typu w Europie, tak oryginalna w formie i lokalizacji, ze znaną w całej Polsce Ławeczką Tuwima przy ulicy Piotrkowskiej
  • Największe graffiti na świecie – umieszczone na ścianie o powierzchni ponad 900 m² przy ul. Piotrkowskiej 152; rekord wpisany został do Księgi Rekordów Guinnessa
  • Linia tramwajowa 0, obsługiwana zabytkowym składem 5N+5ND w każdą letnią niedzielę.
  • Centrum Manufaktura, największy obiekt handlowo-usługowo-rozrywkowy w Polsce i w Europie przy ulicy Karskiego 5.
  • Galeria Łódzka

[edytuj] Informacja turystyczna

 Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w niej poprawić/wykonać działania: sekcja nie jest zgodna z zasadami wikipedii WP:CWNJ#WYKAZ oraz pkt 2. WP:NIEŁAD.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

[edytuj] Organizacje społeczne

 Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w niej poprawić/wykonać działania: sekcja nie jest zgodna z zasadami wikipedii WP:CWNJ#WYKAZ oraz pkt 2. WP:NIEŁAD.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

[edytuj] Transport

[edytuj] Drogi

 Osobny artykuł: Ring autostradowy wokół Łodzi.

Łódź stanowi ważny węzeł komunikacyjny. Przez miasto i w jego pobliżu przebiegają drogi krajowe i międzynarodowe:

[edytuj] Komunikacja w mieście

Cityrunner na ulicach Łodzi
 Osobny artykuł: Tramwaje w Łodzi.

Miasto posiada międzynarodowy port lotniczy Łódź im. Władysława Reymonta, dworce kolejowe: Łódź Fabryczna, Łódź Kaliska, dworce autobusowe: Łódź Centralna, Łódź Północna.

Komunikację miejską stanowią 75 linii autobusowych (w tym 8 nocnych) i 19 linii tramwajowych (w tym 4 podmiejskie). Obsługują je nowoczesne pojazdy: ponad 80% taboru autobusowego stanowią niskopodłogowce. Po ulicach Łodzi jeździ także 25 całkowicie niskopodłogowych tramwajów typu Cityrunner i PESA 122N.

Od 1 lipca 2008 roku kursuje Łódzki Tramwaj Regionalny, który na razie przemieszcza się tylko w granicach miasta, wkrótce jednak ma połączyć Zgierz, Łódź i Pabianice. Całkowity koszt może przekroczyć 265 mln zł. Połowę tej sumy wyłoży Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego.

[edytuj] Kolej

Pociągi w Łodzi pojawiły się w 1866 roku, na tak zwanej linii żelazno- fabrycznej. W Łodzi znajduje się 18 dworców kolejowych, w większości niewykorzystywanych, nieczynnych i nie nadających się do jakiejkolwiek publicznej służby . Najbardziej znane to Łódź Kaliska i Łódź Fabryczna. Jedynym łódzkim dworcem czołowym jest Łódź Fabryczna, reszta to przelotowo-czołowe lub przelotowe.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Stacje i przystanki kolejowe w Łodzi.

[edytuj] Gospodarka

 Osobny artykuł: Gospodarka Łodzi.
Centrum Łodzi o zachodzie Słońca
Centrum Księgowości Infosys

Przemysł włókienniczy, który stworzył potęgę Łodzi, ma coraz mniejsze znaczenie. Z liczących się w tej branży, pozostały m.in. Redan S.A. i Zakłady Tekstylno-Konfekcyjne Teofilów.

Obecnie szczególne znaczenie dla miasta mają rozwój nowych technologii, infrastruktury oraz pozyskiwanie inwestorów w trzech branżach: centra zaplecza biznesowego (tzw. BPO – Business Process Offshoring), logistyka i AGD.

Swoje siedziby w Łodzi mają mBank i Multibank, a centra usług biurowych GE Money Bank i Philips (jego Europejskie Centrum Księgowości powstałe w Łodzi obsługuje 115 oddziałów z 20 krajów). W Łodzi powstała Grupa Atlas, a siedzibę ma polski przewoźnik lotniczy – Centralwings.

Łódzką domeną stała się produkcja sprzętu AGD, w Łodzi zainwestowali m.in. Merloni Indesit i Bosch/Siemens oraz ich poddostawcy. Dzięki temu Łódź stała się jednym z dominujących w Europie ośrodków produkcji tego sprzętu.

W ciągu ostatnich lat w Łodzi zainwestowali też: Gillette (największa na świecie fabryka tej firmy jest w Łodzi), VF Corporation, ABB, Polska Grupa Farmaceutyczna, Hutchinson, Ericpol Telecom, TP SA czy ComArch. Accenture tworzy tzw. informatyczne centrum Demo, a centrum księgowe tworzy CitiBank. W 2006 r. amerykański potentat informatyczny Dell zdecydował wybudować w mieście swoją fabrykę.

Powstały też duże centra handlowo-rekreacyjne, m.in. Galeria Łódzka i Manufaktura (zajmująca powierzchnię aż 27 ha). W sierpniu 2009 roku zostanie otwarte nowe centrum handlowe Port Łódź wraz z głownym najemcą IKEA

[edytuj] Kultura

Kadr z filmu Tango Zbigniewa Rybczyńskiego nagrodzonego Oscarem w 1982 roku

Łódź to również ośrodek kulturalny, pełen różnego rodzaju imprez muzycznych, teatralnych, literackich, plastycznych i filmowych. Tu rokrocznie odbywa się kilkadziesiąt festiwali i przeglądów (m.in. Explorers Festiwal czy Festiwal Nauki, Techniki i Sztuki).

W mieście funkcjonuje 20 placówek muzealnych, z unikalnym w Europie Centralnym Muzeum Włókiennictwa, oraz Muzeum Sztuki – posiadającym najbogatsze w Polsce zbiory sztuki współczesnej. Działa też wiele teatrów (m.in. Teatr Wielki, Teatr Muzyczny, teatry dramatyczne, teatry dla dzieci), Filharmonia (w niedawno przebudowanym futurystycznym gmachu nawiązującym jednak frontonem do dawnej fasady filharmonii), kina i galerie.

Od roku 1886 do dziś funkcjonuje Stowarzyszenie Śpiewacze "Harmonia", które reprezentuje Łódź na wielu koncertach w Polsce, jak i na świecie (np. w czerwcu b.r. wyjechali na koncerty do Austrii.

Licznie odwiedzanym przez publiczność wydarzeniem artystycznym są Łódzkie Spotkania Baletowe. Co dwa lata – na scenie łódzkiego Teatru Wielkiego – prezentowane są najnowsze trendy w światowym balecie.

Miasto, nie bez powodu określane jest mianem "HollyŁódź", stanowi przecież największy w Polsce ośrodek produkcji filmowej. W Wytwórni Filmów Fabularnych zrealizowano w drugiej połowie XX w. większość polskich filmów fabularnych. Tradycje, tej zlikwidowanej wytwórni, z powodzeniem kontynuuje studio Opus Film. W Wytwórni Filmów Oświatowych powstają filmy edukacyjne i znakomite dokumenty np. nagrodzony Europejską Nagrodą Filmową Felix Usłyszcie mój krzyk Macieja Drygasa. W słynnym Studio Małych Form Filmowych Se-ma-for powstawały znakomite animowane seriale dla dzieci Miś Uszatek, Colargol, Zaczarowany ołówek, Kot Filemon. W Se-ma-forze Zbigniew Rybczyński zrealizował film Tango, za który otrzymał Oscara. Po likwidacji państwowego Semafora, jego tradycje przejęła spółka realizatorów Se-ma-for Produkcja Filmowa. Powstał tu między innymi znakomicie przyjęty na całym świecie lalkowy film Piotruś i wilk. Film ten zdobył Oscara w kategorii animowanego krótkiego metrażu za rok 2007.

Tu istnieje Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna, gdzie pierwsze swoje zawodowe kroki stawiali m.in. Andrzej Wajda, Roman Polański czy Krzysztof Kieślowski oraz Jan Machulski czy Jerzy Antczak. Tu także od 2000 r. odbywa się prestiżowy Festiwal Camerimage – impreza, na którą przyjeżdżają najwybitniejsi operatorzy i reżyserzy z całego świata.

Łódź ma także szczęście do sukcesów grup muzycznych oraz wykonawców – O.S.T.R., Trubadurzy, Varius Manx, Ich Troje, Blue Café, Cool Kids of Death, Coma, Mikrowafle, zdobywają grono wiernych słuchaczy w całym kraju, a nawet poza jego granicami.

Filharmonia Łódzka
przy ul. Narutowicza

Centrum kulturalnym miasta jest linia ulic Piłsudskiego – Piotrkowska – Kościuszki/Zachodnia, aż do Pałacu Poznańskiego i usytuowanej tuż za nim – na terenach dawnego imperium włókienniczego fabrykanta Izraela Poznańskiego – Manufaktury, która stała się swoistym miastem w mieście. W tych starych budynkach z czerwonej cegły powstało ogromne centrum handlu, usług, biznesu, nauki, mody, kultury i sztuki.

Na Piotrkowskiej, wraz z przecinającymi ją ulicami, obok najlepszego w Polsce wyboru małych pubów i restauracji, a latem ogródków piwnych, których tradycje sięgają XIX w., znajdują się salony mody, kina, teatry, filharmonia, galerie sztuki, muzea. Coraz więcej jest także luksusowych sklepów i banków. Tu można przyjść, usiąść i popatrzeć na tętniące życiem miasto.

Od 2007 Łódź walczy o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016.

Galeria Wschodnia prezentująca sztukę różnych dyscyplin, m.in. sztukę akcji, performance, instalacje, sztukę wideo, multimedia, fotografie, film, sztukę obiektu.

[edytuj] Festiwale i przeglądy

 Osobny artykuł: Festiwale i przeglądy w Łodzi.

Rokrocznie w Łodzi odbywa się kilkadziesiąt festiwali i przeglądów. Dzięki nim oraz bogatej ofercie kulturalnej łódzkich teatrów, muzeów i galerii, miasto coraz bardziej jest kojarzone z miejscem o interesujących przedsięwzięciach artystycznych. Z roku na rok powiększa się też liczba festiwali rozpoznawalnych nie tylko w Polsce, ale i na świecie (m.in. Camerimage, Festiwal Dialogu Czterech Kultur, Międzynarodowy Festiwal Fotografii, Festiwal Fiesta Libre), przyciągając coraz większe grono turystów oraz miłośników teatru, filmu czy muzyki.

[edytuj] Kina

Kino Polonia w Łodzi
przy ul. Piotrkowskiej 67

[edytuj] Teatry

 Osobny artykuł: Teatry w Łodzi.
Teatr Wielki w Łodzi
przy Placu Dąbrowskiego
(ul. Narutowicza)

W Łodzi w wielu miejscach można obcować ze sztuką teatralną. Działa tu m.in. Teatr im. Stefana Jaracza w Łodzi, Teatr Muzyczny, teatry dramatyczne, teatry dla dzieci. Znajduje się tu także Teatr Wielki, będący drugim pod względem wielkości gmachem operowym w kraju i jednym z największych w Europie – ponad 1300 miejsc na widowni. Zainaugurował on swoją działalność w 1967 r. i do tej pory przygotował ponad 240 premier. W bieżącym repertuarze Teatru Wielkiego znajduje się kilkanaście oper, baletów, operetek – od klasyki po dzieła współczesne.

[edytuj] Chóry

Muzeum Sztuki - Oddział Rezydencja "Księży Młyn" - przy ul. Przędzalnianej
Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne przy Placu Wolności

[edytuj] Muzea

 Osobny artykuł: Muzea w Łodzi.

Wśród licznych placówek muzealnych, które znajdują się w Łodzi, jest m.in. Muzeum Sztuki w Łodzi – z unikatową w skali Europy, gromadzoną od lat 30. XX w. kolekcją sztuki nowoczesnej, Centralne Muzeum Włókiennictwa – posiadające (w zabytkowym gmachu Białej Fabryki Ludwika Geyera) największą w Polsce kolekcję tkaniny artystycznej, Muzeum Historii Miasta Łodzi (w pałacu Izraela Poznańskiego, jednego ze współtwórców XIX-wiecznej potęgi przemysłowej miasta), Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne – z zabytkami regionu łódzkiego oraz wspaniałą kolekcją numizmatyczną – z monetami, wśród których wiele prezentowanych ocalało tylko w kilku lub kilkunastu egzemplarzach na świecie, czy jedyne w Polsce Muzeum Kinematografii, w którym znajduje się zabytkowy sprzęt filmowy, rekwizyty ze słynnych filmów i lalki z Se-ma-fora.

[edytuj] Sport

Hala Sportowa MOSiR przy ul. ks. Skorupki 21

Kluby sportowe działające w Łodzi (tutaj tylko opisane):

 Osobny artykuł: Sport w Łodzi.

[edytuj] Edukacja i Nauka

rektorat Uniwersytetu Łódzkiego
Pałac Jakuba Hertza – obecnie rektorat Uniwersytetu Medycznego
Pałac Karola Poznańskiego – obecnie rektorat Akademii Muzycznej
Willa Reinholda Richtera – obecnie rektorat Politechniki Łódzkiej
Liczba studenctów szkół wyższych cywilnych w Łodzi w latach 1975-2005

[edytuj] Wyższe uczelnie w Łodzi

 Osobny artykuł: Wyższe uczelnie w Łodzi.

W Łodzi istnieje obecnie 27 uczelni wyższych (6 państwowych i 21 niepaństwowych).

[edytuj] Uczelnie publiczne

[edytuj] Uczelnie niepaństwowe

[edytuj] Biblioteki

[edytuj] Biblioteki wyższych uczelni

[edytuj] Inne

[edytuj] Religia

Kaplica Karola Scheiblera
na Starym Cmentarzu
 Osobny artykuł: Kościoły i związki wyznaniowe w Łodzi.

Ośrodek religijny w Łodzi w przeważającej części dotyczy Kościoła rzymskokatolickiego. Łódź jest siedzibą metropolii łódzkiej, jednej z 14 metropolii w polskim Kościele katolickim.

W Łodzi swoją siedzibą ma także diecezja kościoła prawosławnego - diecezja łódzko-poznańska, jedna z 6 diecezji w Polsce, utworzona w 1948 roku (zajmuje największą powierzchnię). W jej skład wchodzą dekanaty - łódzki, krakowski oraz bydgoski.

Oprócz tego na terenie miasta znajdują się także parafie i zbory innych wyznań katolickich i protestanckich, siedziba gminy żydowskiej oraz innych związków wyznaniowych.

Wiele kościołów zostało wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych m. Łodzi.

[edytuj] Łodzianie

[edytuj] Honorowi Obywatele Miasta Łodzi [9]

[edytuj] Laureaci plebiscytu "Łodzianin Roku"

[edytuj] Sprawiedliwi wśród Narodów Świata

(lista niepełna)

[edytuj] Zobacz też

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Łodzią.

[edytuj] Miasta partnerskie

Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Barreiro Portugalia Portugalia 03.09. 1996
 Chemnitz Niemcy Niemcy 1972
 Iwanowo Rosja Rosja 21.01. 1992
 Kaliningrad Rosja Rosja 1992
 Lyon Francja Francja 1991
 Lwów Ukraina Ukraina 28.11. 2003
 Mińsk Białoruś Białoruś 25.02. 1993
 Murcja Hiszpania Hiszpania 14.10. 1999
 Odessa Ukraina Ukraina 07.05. 1993
 Örebro Szwecja Szwecja 25.08. 2001
 Puebla Meksyk Meksyk 1997
 Rustawi Gruzja Gruzja 27.06. 1995
 Stuttgart Niemcy Niemcy 26.09. 1988
 Szeged Węgry Węgry 19.05. 2008
 Tampere Finlandia Finlandia 1996
 Tel Awiw Izrael Izrael 1994
 Tianjin Chiny Chiny 11.10. 1994
 Wilno Litwa Litwa 22.01. 1991

[edytuj] Ciekawostki

  • Łódź bywa nazywana polskim Manchesterem z racji kwitnącego tu niegdyś przemysłu tekstylnego.

Przypisy

  1. ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2008
  2. ↑ Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Ludnosc_Polski
  3. ↑ Tab. 2. Liczba ludności w badanych obszarach wokół wielkich miast Polski (2002). W: Paweł Swianiewicz, Urszula Klimska: Społeczne i polityczne zróżnicowanie aglomeracji w Polsce – waniliowe centrum, mozaika przedmieść. Warszawa: Prace i Studia Geograficzne, 2005, s. 53. 
  4. ↑ 4,0 4,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2007 r. [1]
  5. ↑ Według danych Państwowej Komisji Wyborczej - 294,39 km² - analizując zamieszczoną tam mapę, daje się zauważyć, iż błędnie do Łodzi wlicza się część terenów należących do wsi Okołowice, gdzie znajduje się Grupowa Oczyszczalnia Ścieków. Rada Miejska w Łodzi kilkukrotnie popierała pomysł, by obszar ten (powiększony jeszcze o części wsi Gorzew i Świątniki - w sumie 2,45km²) inkorporować do miasta (I, II, III). Stosowne zarządzenie w sprawie odbycia konsultacji społecznych wydał prezydent Łodzi. Niemal wszyscy głosujący (stanowiący ok. 0,2% uprawnionych do głosowania) poparli tę ideę.Jednak negatywnie zareagowała na to zarówno rada gminy Pabianice (I, II, III), jak też sami mieszkańcy tej gminy (99,7% przeciw, przy frekwencji 69%) oraz rada powiatu pabianickiego i wszystkie pozostałe rady gminne tegoż powiatu.
  6. ↑ http://bip.uml.lodz.pl/index.php?str=161&id=23208 - załącznik do uchwały Nr LVI/1068/09 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 29 kwietnia 2009 r. (str. 25)
  7. ↑ Kwartalnik GUS w Łodzi 2/2007 [2]
  8. ↑ http://bip.uml.lodz.pl/index.php?str=161&id=23208 - załącznik do uchwały Nr LVI/1068/09 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 29 kwietnia 2009 r. (str. 10)
  9. ↑ http://uml.lodz.pl/index.php?str =1675

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Zobacz też

Portal
Portal:
Łódź
Wikiprojekt
Zobacz Wikiprojekt:
Łódź
Panorama
Panorama

[edytuj] Linki zewnętrzne

Dodatkowe informacje w siostrzanych projektach:
 Grafiki i media  na Wikimedia Commons
 Teksty źródłowe  w Wikiźródłach
 Cytaty  w Wikicytatach
 Wiadomości  na Wikinews
Wikitravel
Zobacz informacje o dojeździe i bazach noclegowych na Wikitravel:
Łódź

[edytuj] Instytucje, strony oficjalne

[edytuj] Historia i zabytki

[edytuj] Inne


W sąsiedztwie Łodzi znajdują się następujące miejscowości:
Ozorków
Zgierz		 Głowno
Stryków
Aleksandrów Łódzki

Konstantynów Łódzki
N
W E
S
Brzeziny

Koluszki
Pabianice Rzgów
Tuszyn		 Tomaszów Mazowiecki


p • d • e
Dzielnice Łodzi (1960–1992)
Bałuty  •  Górna  •  Polesie  •  Śródmieście  •  Widzew
 Herb Łodzi
p • d • e
Województwo łódzkie
Miasta na prawach powiatu herb województwa łódzkiego
Powiaty
p • d • e
Miasta województwa łódzkiego
Miasta powiatowe Herb województwa łódzkiego
Miasta gminne
p • d • e
Miasta wojewódzkie Polski
Polska
p • d • e
Miasta wojewódzkie II Rzeczypospolitej
Polska
p • d • e
Unia Metropolii Polskich
Białystok • Bydgoszcz • Gdańsk • Katowice • Kraków • Lublin • Łódź • Poznań • Rzeszów • Szczecin • Warszawa • Wrocław
p • d • e
Polskie zgłoszenia na Europejską Stolicę Kultury 2016
 Gdańsk —  Katowice -  Lublin —  Łódź —  Poznań —  Szczecin —  Toruń —  Warszawa
 Flaga Europy

Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81%C3%B3d%C5%BA”
Utwórz książkę