Kaskadowe arkusze stylów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
World Wide Web

Struktura stron WWW

HTML, XHTML, XML, XSL


Generowanie dynamicznych stron WWW

Active Server Pages, ASP.NET, JavaServer Pages, PHP


Po stronie użytkownika

kaskadowe arkusze stylów, JavaScript, AJAX, kolory w Internecie


Przesyłanie danych

Hypertext Transfer Protocol, HTTPS, HTTP referrer, serwer WWW, VoiceXML, XMLHttpRequest


Pojęcia

web design, architektura informacji, użyteczność, dostępność

Nuvola mimetypes source css.png

Kaskadowe arkusze stylów (ang. Cascading Style Sheets, w skrócie CSS) to język służący do opisu formy prezentacji (wyświetlania) stron WWW. CSS został opracowany przez organizację W3C w 1996 r. jako potomek języka DSSSL przeznaczony do używania w połączeniu z SGML-em. Pierwszy szkic CSS zaproponował w 1994 r. Håkon Wium Lie[1].

Arkusz stylów CSS to lista dyrektyw (tzw. reguł) ustalających w jaki sposób ma zostać wyświetlana przez przeglądarkę internetową zawartość wybranego elementu (lub elementów) (X)HTML lub XML. Można w ten sposób opisać wszystkie pojęcia odpowiedzialne za prezentację elementów dokumentów internetowych, takie jak rodzina czcionek, kolor tekstu, marginesy, odstęp międzywierszowy lub nawet pozycja danego elementu względem innych elementów bądź okna przeglądarki. Wykorzystanie arkuszy stylów daje znacznie większe możliwości pozycjonowania elementów na stronie, niż oferuje sam (X)HTML.

CSS został stworzony w celu odseparowania struktury dokumentu od formy jego prezentacji. Separacja ta zwiększa zakres dostępności witryny, zmniejsza zawiłość dokumentu, ułatwia wprowadzanie zmian w strukturze dokumentu. CSS ułatwia także zmiany w renderowaniu strony w zależności od obsługiwanego medium (ekran, palmtop, dokument w druku, czytnik ekranowy). Stosowanie zewnętrznych arkuszy CSS daje możliwość zmiany wyglądu wielu stron naraz bez ingerowania w sam kod (X)HTML, ponieważ arkusze mogą być wspólne dla wielu dokumentów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie HTML był językiem wyłącznie do opisu struktury dokumentu. Jednak z czasem zrodziła się potrzeba ożywienia wyglądu takich dokumentów. Powoli dodawano nowe znaczniki do HTML pozwalające kontrolować kolory, typografię, dodawać nowe media (np. obrazki). Te niestandardowe rozszerzenia realizowane były przez najpopularniejszych producentów przeglądarek bez porozumienia z drugim. Doprowadziło to do zaimplementowania nowych znaczników działających w konkretnej grupie przeglądarek i nie działających w innych przeglądarkach. Projektanci zostali zmuszeni do wysyłania do klienta różnych wersji tej samej witryny w zależności od użytej przeglądarki, uzyskanie identycznego wyglądu w różnych przeglądarkach było praktycznie niemożliwe. Håkon Wium Lie jako pierwszy zaproponował CHSS (Cascading HTML Style Sheets) w październiku 1994 roku. Później Lie i Bert Bos pracowali wspólnie nad standardem CSS (literka H została usunięta ze względu na możliwość stosowania stylów do innych podobnych do HTML języków).

W tym czasie została utworzona organizacja World Wide Web Consortium, która z Lie'em i Bosem na czele przejęła prace nad CSS. Pod koniec 1996 roku wydano oficjalną dokumentację CSS, Kaskadowe arkusze stylów, poziom 1.

W3C zatwierdziło dwa oficjalne standardy CSS: CSS 1 i CSS 2, a także dnia 7 czerwca 2011 roku standard CSS 2.1[2].

Trwają również prace nad CSS3. Wersja ta w stosunku do poprzedników wzbogaci się o wiele selektorów oraz właściwości, nowością jest także modułowy charakter języka – nie będzie to już jednolita rekomendacja, lecz kilkadziesiąt osobnych dokumentów, co pozwoli na włączanie lub wyłączanie odpowiednich modułów w przeglądarkach w zależności od chwilowych potrzeb[3].

Obsługa przez przeglądarki[edytuj | edytuj kod]

Początki implementacji CSS1[edytuj | edytuj kod]

Specyfikacja CSS1 została opublikowana pod koniec 1996. Kilka miesięcy później pojawiła się przeglądarka Internet Explorer 3 zapewniająca podstawową obsługę CSS1. Była to ważna cecha, która w czasach dominacji Netscape Navigatora, pozwalała przeglądarce Microsoftu wysunąć się na prowadzenie. Obsługa CSS1 była na tyle dobra, że można było porzucić niestandardowy znacznik <font> i rozpocząć eksperymentowanie z marginesami i innymi elementami układu strony. W praktyce projektanci napotkali liczne problemy związane z niekompletną i pełną błędów implementacją CSS1. Dopiero począwszy od IE4 który ukazał się pod koniec 1997 roku CSS1 działało prawidłowo. Netscape w wersji czwartej zaimplementował CSS1 lecz, jak się okazało, z licznymi błędami. Powszechnie uważano, że sam CSS jest wadliwy, a to skłoniło wielu projektantów do jego zarzucenia. W efekcie powszechne uznanie CSS1 za standard, bardzo się opóźniło. Z dzisiejszej perspektywy jest to język dość prosty a zarazem dający projektantowi wiele możliwości. Pozwala przede wszystkim dokładnie rozmieścić poszczególne elementy strony oraz stosować warstwy. Jedną z podstawowych właściwości CSS 1 jest kaskadowość. Pliki stylów dołączone przez autora dokumentu, mogą zostać podmienione przez odbiorcę w celu dopasowania prezentacji do indywidualnych potrzeb. Najważniejsze, że wszystko może być zmodyfikowane w jednym pliku, a tym samym odpadło monotonne i uciążliwe modyfikowanie każdego pliku witryny oddzielnie.

CSS 1 we współczesnych przeglądarkach[edytuj | edytuj kod]

CSS 1 jest w pełni obsługiwany przez współczesne, popularne przeglądarki tj. oparte na następujących silnikach renderujących stronę:

Jednym z testów sprawdzających CSS 1 jest Acid1.

CSS 2[edytuj | edytuj kod]

W CSS 2 rozwiniętym do poziomu 2.1 wprowadzone zostały nowe selektory i właściwości. W nowej wersji właściwościami stylu objęto strukturę dokumentu, oddzielając styl prezentacji dokumentów od ich zawartości. CSS2.1 upraszcza autorskie opracowanie w sieci i konserwację strony. Teoretycznie stało się możliwe wybranie np. elementu HTML, który jest bezpośrednio pod innym elementem (jest dzieckiem danego elementu). W praktyce użycie wielu z nowych elementów języka przez parę lat uniemożliwiała dominacja IE 6 i późniejszego IE 7, którego wsparcie CSS 2.1 jest słabe[4]. Nowsza wersja IE dołączyła jednak do pozostałych przeglądarek i w pełni przechodzi m.in. test Acid2, w którym testowano elementy standardu CSS 2.1. CSS 2.1 opiera się na CSS 1 i z nielicznymi wyjątkami, wszystkie aktualne style pierwszego poziomu są też obecne w jego następcy. CSS 2.1 obsługuje specyficzne medialne arkusze stylu tak, że autorzy mogą dostosować prezentację swoich dokumentów do wizualnych przeglądarek, urządzeń słuchowych, drukarek, urządzeń Braille’a, urządzeń ręcznych, itd. CSS 2.1 wspomaga ustawienie (pozycjonowanie) treści, obsługuje ściągalne czcionki, wspiera układ graficzny tabeli, internalizację, automatyczne liczniki, numerację i niektóre właściwości dotyczące interfejsu użytkownika.

CSS 3[edytuj | edytuj kod]

Inaczej niż CSS 2, który jest jedną wielką specyfikacją definującą różne właściwości, CSS 3 podzielony jest na niezależne dokumenty zwane modułami. Każdy moduł zawiera nowe możliwości i rozszerza elementy zdefiniowane w CSS 2, tak, żeby zachowywały kompatybilność z wersjami wcześniejszymi. Prace nad trzecim poziomem CSS rozpoczęły się krótko po oficjalnej publikacji specyfikacji CSS 2. Najwcześniejsza robocza wersja CSS 3 pojawiła się w czerwcu 1999 roku[5].

W wyniku podziału na moduły poszczególne elementy CSS 3 mają różny status czy poziom stabilności, ale dzięki podziałowi mogą być opublikowane jako obowiązujące niezależnie od etapu pracy nad pozostałymi elementami. Dodano także nowe znaczniki i właściwości. W czerwcu 2012 roku CSS Working Group miało opublikowanych ponad 50 różnych modułów[6], a kilka z nich zostało oficjalnie zarekomendowanych jako standard przez W3C, np.:

  • 2012-06-19: typy mediów (media queries)[7]
  • 2011-09-29: przestrzenie nazw (namespaces)[8]
  • 2011-09-29: znaczniki (selectors)[9]
  • 2011-06-07: kolory[10]

Niektóre z modułów, np. tła i obramowania[11] czy układ wielokolumnowy (multi-column layout)[12], mają nadany status CR (Candidate Recommendation), który uważany jest za raczej stabilny i zaleca się poprawianie dotychczasowych implementacji w celu usuwania tzw. prefiksów, filtrów które umożliwiających wyświetlanie poszczególnych elementów strony w różnych przeglądarkach internetowych, a które nie obsługują prawidłowo specyfikacji CSS (np. -moz-border-radius dla Gecko, -webkit-border-radius dla WebKit)[13].

CSS 3 wspiera również przezroczystość elementów opacity czy zaokrąglone narożniki m.in. obramowań przez właściowść border-radius, które coraz częściej używane są na stronach internetowych w celach estetycznych.

CSS 4[edytuj | edytuj kod]

CSS 4 nie istnieje już jako jedna specyfikacja[14]. Odkąd CSS 3 został podzielony na moduły, każdy z nich rozwija się niezależnie. Większość z nich jest na poziomie 3, który bazuje na wcześniejszym CSS 2.1. Kilka z nich osiągnęło poziom 4 np. własności grafiki (image values)[15], tła i obramowania (backgrounds & borders)[11] czy znaczniki[16], które oparto na sprawdzonych modułach poziomu 3. Są też całkiem nowe elementy, nad którymi dopiero rozpoczęto prace oznaczone jako poziom 1 np. flexbox[17], który jest swego rodzaju "dynamiczną" tabelą (we wrześniu 2012 oznaczony symbolem CR)[18].

Składnia arkuszy[edytuj | edytuj kod]

Arkusz stylów składa się z reguł określających styl dla wybranych elementów dokumentu (HTML, SVG i innych). Reguła składa się z selektora oraz deklaracji. Selektor określa grupę elementów (rzadziej pojedynczy element), którego ma dotyczyć deklaracja. Deklaracja określa formatowanie i składa się z nazwy jednej z właściwości i jej wartości napisanej po dwukropku. Deklaracja musi być otoczona nawiasami klamrowymi.

selektor { właściwość: wartość }

Dodatkowo możliwe jest grupowanie zarówno selektorów jak i deklaracji. Zgrupowane selektory rozdziela się przecinkami, a deklaracje średnikami:

selektor1, selektor2 { właściwość1: wartość1; właściwość2: wartość2; }

Dozwolone jest stosowanie średnika po wszystkich deklaracjach, nie jest jednak dozwolone stosowanie przecinka po ostatnim selektorze. Ponadto niektóre wartości mogą być zgrupowane i podane w ramach jednej deklaracji. W takim wypadku składnia zależy od definicji składni zbiorczej właściwości[19].

Poniżej podana jest przykładowa reguła dla języka (X)HTML, w której przypisujemy wszystkim akapitom niebieski kolor tekstu:

p { color: blue; }

Selektorem jest tutaj p, właściwością color, a wartością blue.

Selektory zawarte w pierwszej specyfikacji CSS zapewniają możliwość opisania docelowej grupy elementów przez:

  • nazwę elementu (np. „h1”)
  • klasę elementu (np. „.elementy_menu”), także w połączeniu z nazwą elementu (np. „img.wyrownane_do_prawej”)
  • id elementu (np. „#menu_lewe”)
  • przodków danego elementu (np. „div#menu_lewe a” zostanie zastosowane do linków zawartych w elemencie div o id „menu_lewe”)
  • stan linków określany przez pseudoklasy (:visited, :link, :active)
  • inne pseudoklasy typograficzne (:first-line, :first-letter)

Dodawanie stylów do dokumentu[edytuj | edytuj kod]

Dokument można powiązać z arkuszem określając relację tego pierwszego z osobnym dokumentem CSS za pomocą elementu link:

<link rel="stylesheet" href="style.css" /> <!-- wersja uniwersalna dla (X)HTML -->

W przypadku dokumentu XML (w tym także XHTML serwowanego z XML-owym typem zawartości) można użyć specyficznej dla XML-a instrukcji przetwarzania:

<?xml-stylesheet type="text/css" href="style.css"?>

Reguły CSS można też umieszczać wewnątrz nagłówka dokumentu (X)HTML oraz w niektórych dokumentach opartych na XML dzięki elementowi style:

<style type="text/css"><![CDATA[p {color: red;}]]></style>

Można również dodawać deklaracje bezpośrednio do danego elementu dokumentu za pomocą atrybutu style:

<p style="color: red">Lorem ipsum</p>

Ta ostatnia metoda nie jest jednak zalecana, ponieważ utrudnia zachowanie spójności w wyglądzie.

Model kaskadowy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa „kaskadowe arkusze stylów” wynika z faktu, iż gdy reguły CSS wykluczają się wzajemnie w arkuszu zewnętrznym, arkuszu wewnętrznym oraz na poziomie elementów HTML, priorytet stylów ustalany jest hierarchicznie. Przyjęto, że oddziaływanie stylów z arkuszy zewnętrznych może być modyfikowane przez style zdefiniowane w nagłówku dokumentu, te zaś mogą być modyfikowane przez reguły zdefiniowane bezpośrednio w ciele dokumentu. Pierwszeństwo mają zatem style zdefiniowane „bliżej” formatowanego elementu. Kolejność interpretacji reguł formatujących dany element przez przeglądarkę przedstawia się następująco:

  1. Domyślny arkusz przeglądarki WWW (niezależny od autora strony)
  2. Domyślny arkusz użytkownika przeglądarki (jak wyżej)
  3. Zewnętrzne arkusze stylów i definicje stylów w nagłówku dokumentu
  4. Definicje stylów w atrybucie style elementu

Ten model działania pokazuje, w jaki sposób działa kaskada stylów. Między stylami z różnych źródeł nie muszą zresztą wcale występować żadne konflikty – wszystkie style uzupełnią się, tworząc jeden wielki „wirtualny” styl.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikibooks-logo.svg
Zobacz publikację na Wikibooks:
CSS

Przypisy

  1. Håkon Wium Lie: Cascading HTML Style Sheets – A Proposal (ang.). 1994-10-10. [dostęp 2010-06-26].
  2. Cascading Style Sheets Standard Boasts Unprecedented Interoperability (ang.). 2011-06-07. [dostęp 2011-06-09].
  3. Module Overview (ang.). W: Introduction to CSS3 [on-line]. W3C, 2001-05-23. [dostęp 2010-06-26].
  4. Peter-Paul Koch: CSS contents and browser compatibility (ang.). 2009-03-28. [dostęp 2010-06-26].
  5. W3C: Descriptions of all CSS specifications (ang.). 2011-02-18. [dostęp 2012-12-04].
  6. W3C: CSS current work (ang.). 2011-02-26. [dostęp 2012-12-04].
  7. W3C: Media queries (ang.). [dostęp 2012-12-04].
  8. W3C: Namespaces (ang.). [dostęp 2012-12-04].
  9. W3C: Selectors Level 3 (ang.). [dostęp 2012-12-04].
  10. W3C: Color (ang.). [dostęp 2012-12-04].
  11. 11,0 11,1 CSS4: Backgrounds & Borders (ang.). [dostęp 2012-12-04].
  12. W3C: Multi-column Layout (ang.). [dostęp 2012-12-04].
  13. W3C: Cascading Style Sheets (CSS) Snapshot 2010 (ang.). 2010-12-12. [dostęp 2012-12-04].
  14. A Word About CSS4 (ang.). [dostęp 2012-12-04].
  15. CSS4: Image Values (ang.). [dostęp 2012-12-04].
  16. CSS4: Selectors (ang.). [dostęp 2012-12-04].
  17. W3C: Flexbox (ang.). [dostęp 2012-12-04].
  18. W3C: Flexible Box Layout Module - CR (ang.). [dostęp 2012-12-04].
  19. Håkon Wium Lie, Bert Bos: Cascading Style Sheets, level 1 (ang.). W3C, 2008-04-11. [dostęp 2009-08-16].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]