Krysznaizm
Krysznaizm – początkowo odrębna religia w łonie hinduizmu, później (po uznaniu Kryszny za awatara Wisznu) forma wisznuizmu, w której źródłem wszechrzeczy – isztadewatą czyli Bogiem osobistym – jest Kryszna. Dla wyznawców Gaudija wisznuizmu Kryszna jest Najwyższą Osobą Boga i źródłem dziesięciu swoich inkarnacji (awatarów) (w tym również Wisznu).
Krysznaizm opiera się na bhakti i bhaktijodze. Świętą księgą krysznaizmu jest Bhagawadgita.
Poza Indiami krysznaizm praktykowany i propagowany jest m.in. przez Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny.
Historia [edytuj]
Chociaż Kryszna jest znany w Indiach od około 3000 r. p.n.e., to kult (o wyraźnych cechach monoteizmu), skoncentrowany na oddawaniu czci tylko temu jemu pojawił się dopiero w XII w.[1]. Była to część tzw. "odrodzenia hinduizmu" zagrożonego w swoim istnieniu przez niektórych władców muzułmańskich, uważających hinduizm za religię pogańską[2].
Wbrew opiniom wyznawców islamu w hinduizmie bramińskim od czasów najdawniejszych istniało pojęcie Najwyższego Boga (Absolutu-Brahmana), który mógł objawiać się w niezliczonych formach różnych bóstw. Ta koncepcja monoteistyczna została podkreślona przez Dźajadewę, który w XII w. w poemacie Gitagovinda stworzył koncepcję boskiej miłości Kryszny i Radhy jako obrazu uniwersalnej miłości Najwyższego Boga do swoich wyznawców. W ten sposób Kryszna – Pan Pasterzy- dwuręki, błękitnoskóry młodzieniec, grający na flecie, uosabiał Najwyższą Osobę Boga tzn. jedyną najpełniejszą i prawdziwą formę Boga. Jednocześnie rozwijał się inny kierunek, reprezentowany m.in. przez poetkę Mira Bai, ascetę Ramanandę, poetę Namdewę i mistyka Kabira, którzy głosili, że tylko miłość i całkowite oddanie Wisznu (i Krysznie, jako jednemu z jego awatarów), zapewnia wyzwolenie z cyklu inkarnacji.
Najprawdopodobniej pod wpływem Ramanandy pozostawał najważniejszy twórca doktryny krysznaizmu Ćajtanja Mahaprabhu, filozof, asceta, wpadający w ekstazę wizjoner (uznawany przez swoich zwolenników za inkarnację Kryszny), który głosił, że tylko całkowite poświęcenie wszystkich myśli i czynów Krysznie oraz bezwarunkowa miłość do tego boga, zapewni ludziom wyzwolenie z negatywnych skutków przeszłych i obecnej inkarnacji oraz pozwoli połączyć się z Kryszną w jego wiecznej siedzibie. Te nauki znalazły wielu zwolenników wśród wyznawców hinduizmu, dając nadzieję ucieczki od nędzy i beznadziejności pod panowaniem obcego i wrogiego islamu.
Kolejnym pokoleniem teologów krysznaizmu byli Narottama, Sriniwasa i Śjamananda, którzy koncentrowali się na umocnieniu i propagowaniu nauk Ćajtanji na obszarze Bengalu i Orisy.
W XVII w. Wiszwanat Ćakrawarti Thakur sprecyzował zasady raganuga-bhakti w dziełach takich jak Raga-wartma-czandrika. Jego uczeń Baladewa Widjabhuszan napisał słynny komentarz Gowinda Bhaszja na temat Wedanta Sutry.
W XVIII w. działało wielu wybitnych teologów ruchu z których najważniejsi to: Siddha Dżajakriszna Das Babadżi z Kamjawanu i Siddha Krisznadas Babadżi z Gowardanu- znany mistrz wewnętrznego praktykowania raga-bhadżanu.
XVII i XVIII wiek zapoczątkowały upadek ruchu i zmniejszenie jego popularności w Indiach. Odrodzenie przyniósł dopiero XX wiek, przede wszystkim dzięki działalności Bhaktiwinody Thakura, który był urzędnikiem brytyjskiego rządu w Indiach. Jego syn- Bhaktisiddhanta Sarasvati Thakura kontynuował działalność ojca, zakładając 64 ośrodki gaudija wisznuizmu w Indiach i innych krajach. Jego najważniejsi uczniowie utworzyli własne ośrodki (matha) po śmierci mistrza w 1936. Obecnie wyznawcy różnych odłamów krysznaizmu są obecni w większości krajów świata.
W 1896 urodził się Abhaj Ćaranarawinda Bhaktiwedanta Swami Prabhupada (Sanskryt अभयचरणारविन्द भक्तिवेदान्त स्वामीप्रभुपाद, trl. abhaya-caraṇāravinda bhakti-vedānta svāmī prabhupāda, bengali অভয়চরনাবিন্দ ভক্তিবেদান্ত স্বামীপ্রভুপাদ, (zm. 14 listopada 1977) – Który założył Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny, będące pierwszą grupą wisznicką, której udało się działać (zdobywać wyznawców, zakładać ośrodki itp.) na szeroką skalę na Zachodzie.Obecnie jest to najpopularniejsza misja Gaudiya Wiszniumu .
Przypisy
Bibliografia [edytuj]
- K. M. Panikkar, Dzieje Indii, PWN Warszawa 1965, s. 134-137.
