Bóg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Bogowie”. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Kaligrafia słowa Allah

Bóg lub bóstwo – istota nadprzyrodzona, której istnienie uznaje większość religii. Bóg jest przedmiotem zainteresowania teologii i filozofii, gdzie jest uważany za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję (co dodatkowo utrudniają założenia teologiczne związane z tym zagadnieniem, pochodzące z poszczególnych religii). Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm i panteizm[1].

Najbardziej powszechnie pod pojęciem bóg rozumie się określenie istot będących przedmiotem kultu religijnego. Czasem bogami określa się tylko niektóre (najważniejsze) z tych istot, dla innych rezerwując inne określenia (np. półbóg, heros, demon, duch, święty, anioł). W niektórych religiach istotom nadprzyrodzonym przypisywane są cechy płci żeńskiej, istotę taką określa się słowem bogini.

Ogólnie rzecz biorąc, istnieje rozróżnienie na Boga (pisanego dużą literą), który jest tylko jeden, oraz na bogów (pisanych małą literą), których może być wiele (bóstwa, bożki, bożyszcza)[2].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Słowo „bóg" jest związane z irańskim terminem baga i słowiańskim bog powiązanym z dobrem, bogactwem jak i jego nadprzyrodzonym dawcą[3]. Badania językoznawców stwierdziły istnienie w naszym języku szeregu zapożyczeń scytyjsko-irańskich z dziedziny terminologii wierzeń religijnych, jak właśnie słowo "bóg" – dawca bogactwa, szczęśliwego losu. Natomiast nazwa czołowego bóstwa słowiańskiego, Swaroga, wydaje się właśnie irańskim zapożyczeniem, swar bowiem w sanskrycie oznacza blask, niebo, światłość niebieską i słońce, choć trudno nie dostrzec w nazwie tego bóstwa rodzimego rdzenia war, oznaczającego gorąco, żar[4].

Ateizm i agnostycyzm[edytuj | edytuj kod]

Istnieniu Boga zaprzecza ateizm[5]. Poglądy agnostyczne głoszą niemożliwość dowiedzenia się czy Bóg lub bogowie istnieją, czy też nie.

Nieteizm[edytuj | edytuj kod]

Określenia „religia nieteistyczna" używa się w stosunku do buddyzmu, a także dżinizmu, konfucjanizmu i taoizmu filozoficznego. Nie jest to zaprzeczenie istnienia boga, lecz uznanie, iż nie posiada on takowej mocy, jaką mu się przypisuje – nie jest on stwórcą, sędzią ani władcą. Mahabrahma, którego uznaje się za „Boga Najwyższego" w buddyzmie, jest ofiarą własnej ułudy i ignorancji, gdyż ponad nim są jeszcze doskonalsze istoty i inne światy. W buddyzmie i dżinizmie istnieje doktryna oświecenia; porównania buddyjskiej i dżinijskiej doktryny nirwany z bogiem biorą się głównie z podobieństwa do hinduistycznej doktryny mokszy, która jest zdecydowanie teistyczna. W taoizmie i konfucjanizmie istnieje z kolei pojęcie tao, które oznacza siłę rządzącą światem.

Filozofia i nauka[edytuj | edytuj kod]

Arystoteles, badając świat przyrody, doszedł do wniosku, że musi istnieć pierwsza przyczyna (nieruchomy poruszyciel), która posiada cechy boskie: niezmienność, niezłożoność, niematerialność, duchowość, rozumność, celowość, jedyność, konieczność, doskonałość. W ten sposób doszedł do monoteizmu: skoro istnieje świat, to istnieje też Bóg[6]. Do zbliżonych wniosków doszedł też Platon, uważany często za największego filozofa w dziejach. Z poznania świata wywiódł on pojęcie Demiurga, czyli rozumnego i dobrego stwórcy[7].

Nowożytna nauka przyjmuje odgórnie naturalizm metodologiczny, nie zajmując się istnieniem Boga (nie potwierdzając go ani mu nie zaprzeczając)[8].

Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
związanych z pojęciem „Bóg”
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasła Bóg i bóg w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Hasło:Bóg. W: Encyklopedia PWN [on-line]. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2012-07-25].
  2. Mały słownik języka polskiego, red. S. Skorupka, H. Auderska, Z. Łempicka, Warszawa 1969, s. 55
  3. Ludy słowiańskie w starożytności. W: Aleksander Gieysztor: Mitologa Słowian. Warszawa: WAiF, 1982, s. 35. ISBN 832210152X.
  4. Zarys dziejów religii Praca zbiorowa, Iskry, Warszawa 1986, str. 449, ISBN 83-207-0849-4
  5. Hasło:Ateizm. W: Słownik Języka Polskiego PWN [on-line]. sjp.pwn.pl. [dostęp 2012-07-25].
  6. W. Tatarkiewicz, Historia filozofii, t. I, Warszawa 1968, s. 122-124.
  7. Ibidem, s. 100-102.
  8. Ł. Kwiatek, Bóg luk - Bóg Dawkinsa i Hawkinga, [1], dostęp: 9 IV 2014

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]