Ostryż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Kurkuma)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rośliny. Zobacz też: szczyt o tej samej nazwie.
Ostryż
Curcuma aeruginosa
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd imbirowce
Rodzina imbirowate
Rodzaj ostryż
Nazwa systematyczna
Curcuma L.
Sp.Pl.2 1753
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Curcuma zedoaria

Ostryż (Curcuma L.; kurkuma, szafranica lub żółcień) – rodzaj bylin z rodziny imbirowatych.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja i podział rodziny w systemie APG II (2003) i APweb (2001...)[edytuj | edytuj kod]

Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd imbirowce (Zingiberales), rodzina imbirowate (Zingiberaceae), podrodzina Zingiberoideae, plemię Zingibereae, rodzaj Curcuma[1].

Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)[edytuj | edytuj kod]

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa imbirowe (Zingiberidae Cronquist), nadrząd Zingiberanae Takht. ex Reveal, rząd imbirowce (Zingiberales Griseb.), rodzina strelicjowate (Strelitziaceae (K. Schum.) Hutch.), podrodzina Curcumoideae Raf., rodzaj ostryż (Curcuma L.)[2].

Gatunki[edytuj | edytuj kod]

  • Curcuma aeruginosa Roxb. (1810)
  • Curcuma albicoma S.Q. Tong (1986)
  • Curcuma albiflora Thwaites (1861)
  • Curcuma alismatifolia Gagnep. (1903)
  • Curcuma amada Roxb. (1810)
  • Curcuma amarissima Roscoe (1826)
  • Curcuma angustifolia Roxb. (1810) – kurkuma wąskolistna
  • Curcuma aromatica Salisb. (1808) – kurkuma wonna
  • Curcuma attenuata Wall. ex Baker (1890)
  • Curcuma aurantiaca van Zijp (1915)
  • Curcuma australasica Hook.f. (1867)
  • Curcuma bakeriana Hemsl. (1892)
  • Curcuma bicolor Mood & K.Larsen (2001)
  • Curcuma bhatii (R.M. Smith) Skornickova & M. Sabu (2005)
  • Curcuma burttii K. Larsen & R.M. Smith (1978)
  • Curcuma caesia Roxb. (1810)
  • Curcuma ceratotheca K. Schum. (1899)
  • Curcuma chuanezhu Z.Y. Zhu (1990)
  • Curcuma chuanhuangjiang Z.Y. Zhu (1990)
  • Curcuma chuanyujin C.K. Hsieh & H. Zhang (1990)
  • Curcuma cochinchinensis Gagnep. (1907)
  • Curcuma codonantha Skornickova (2003)
  • Curcuma coerulea K. Schum. (1904)
  • Curcuma colorata Valeton (1918)
  • Curcuma comosa Roxb. (1810)
  • Curcuma coriacea Mangaly & M. Sabu (1988)
  • Curcuma decipiens Dalzell (1850)
  • Curcuma ecalcarata Sivar. & Balach. (1983)
  • Curcuma euchroma Valeton (1918)
  • Curcuma ecomata Craib (1912)
  • Curcuma elata Roxb. (1820)
  • Curcuma exigua N. Liu (1987)
  • Curcuma ferruginea Roxb. (1810)
  • Curcuma flaviflora S.Q. Tong (1986)
  • Curcuma glans K. Larsen & Mood (2001)
  • Curcuma gracillima Gagnep. (1903)
  • Curcuma grandiflora Wall. ex Baker (1892)
  • Curcuma haritha Mangaly & M. Sabu (1993)
  • Curcuma harmandii Gagnep. (1907)
  • Curcuma heyneana Valeton & van Zijp (1917)
  • Curcuma inodora Blatt. (1930)
  • Curcuma karnatakensis Amalraj (1991)
  • Curcuma kudagensis Velayudhan, V.S. Pillai & Amalraj (1990)
  • Curcuma kwangsiensis S.G. Lee & C.F. Liang (1977)
  • Curcuma lanceolata Ridley (1907)
  • Curcuma larsenii C. Maknoi & T. Jenjittikul (2006)
  • Curcuma latiflora Valeton (1913)
  • Curcuma latifolia Roscoe (1825)
  • Curcuma leucorrhiza Roxb. (1810)
  • Curcuma loerzingii Valeton (1918)
  • Curcuma longa L. (1753) – ostryż długi
  • Curcuma longispica Valeton (1918)
  • Curcuma malabarica Velayudhan, Amalraj & Muralidharan (1990)
  • Curcuma mangga Valeton & van Zijp (1917)
  • Curcuma meraukensis Valeton (1913)
  • Curcuma mutabilis Skornickova, M. Sabu & Prasanthkumar (2004)
  • Curcuma neilgherrensis Wight (1853)
  • Curcuma nilamburensis K.C. Velayudhan et al. (1994)
  • Curcuma oligantha Trimen (1885)
  • Curcuma ornata Wall. ex Baker (1890)
  • Curcuma parviflora Wall. (1830)
  • Curcuma parvula Gage (1905)
  • Curcuma peethapushpa Sasidh. & Sivar. (1988)
  • Curcuma petiolata Roxb. (1820)
  • Curcuma phaeocaulis Valeton (1918)
  • Curcuma pierreana Gagnep. (1907)
  • Curcuma plicata Wall. ex Baker (1890)
  • Curcuma porphyrotaenia Zipp. ex Span. (1841)
  • Curcuma prakasha S. Tripathi (2001)
  • Curcuma pseudomontana J. Graham (1839)
  • Curcuma purpurascens Blume (1827)
  • Curcuma purpurea Blatt. (1930 publ. 1931)
  • Curcuma raktakanta Mangaly & M. Sabu (1988)
  • Curcuma reclinata Roxb. (1810)
  • Curcuma rhabdota Sirirugsa & M.F. Newman (2000)
  • Curcuma rhomba Mood & K. Larsen (2001)
  • Curcuma roscoeana Wall. (1829)
  • Curcuma rubescens Roxb. (1810)
  • Curcuma rubrobracteata Skornickova, M. Sabu & Prasanthkumar (2003)
  • Curcuma sattayasaii A. Chaveerach & R. Sudmoon (2008)
  • Curcuma sichuanensis X.X. Chen (1984)
  • Curcuma singularis Gagnep. (1907)
  • Curcuma sparganiifolia Gagnep. (1903)
  • Curcuma stenochila Gagnep. (1903)
  • Curcuma strobilifera Wall. ex Baker (1890)
  • Curcuma sulcata Haines (1923)
  • Curcuma sumatrana Miq. (1861)
  • Curcuma sylvatica Valeton (1918)
  • Curcuma thalakaveriensis Velayudhan et al. (1991)
  • Curcuma thorelii Gagnep. (1907)
  • Curcuma trichosantha Gagnep. (1907)
  • Curcuma vamana M. Sabu & Mangaly (1987)
  • Curcuma vellanikkarensis K.C. Velayudhan et al. (1994)
  • Curcuma wenyujin Y.H. Chen & C. Ling (1981)
  • Curcuma wenchowensis Y.H. Chen & C. Ling (1975)
  • Curcuma xanthorrhiza Roxb. (1820)
  • Curcuma yunnanensis N. Liu & C. Senjen (1987)
  • Curcuma zedoaria (Christm.) Roscoe (1807) – ostryż cytwarowy
  • Curcuma zedoaroides A. Chaveerach & T. Tanee (2008)

Kurkuma w lecznictwie i kuchni[edytuj | edytuj kod]

Kurkuma (czyli ekstrakt kłączy ostryżu) jest używana jako przyprawa do wielu potraw. Jest też składnikiem mieszanek przyprawowych, m.in. curry, któremu nadaje złocistożółty kolor.

Różne gatunki z rodzaju Curcuma znane są w lecznictwie co najmniej od XIX w. W Indiach kurkuma jest rozpowszechniona jako środek przyspieszający gojenie się ran oraz kojący niestrawność żołądka[3].

Zawarty w kurkumie barwnik - kurkumina - nie rozpuszcza się w wodzie, a jedynie w alkoholu lub tłuszczach. Kurkuma zaczęła cieszyć się zainteresowaniem firm farmaceutycznych gdy odkryto, że zawarte w niej substancje wykazują silne działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. Trwają badania nad zastosowaniem tych substancji w profilaktyce i leczeniu chorób, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, cukrzyca, choroba Alzheimera, a ich wyniki były oceniane w roku 2006 jako pozytywne[4]. W medycynie ludowej kurkumę stosuje się m.in. w leczeniu chorób pęcherzyka żółciowego, nerek, a także przy dolegliwościach żołądkowych[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-18].
  2. Crescent Bloom: Curcuma (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-18].
  3. S.K. Purohit, R. Solanki, V. Mathur, M. Mathur. Evaluation of Wound Healing Activity of Ethanolic Extract of Curcuma longa Rhizomes in Male Albino Rats. „Asian J. Pharm. Res.”. 3 (2), s. 79-81, 2013. ISSN 2231–5691 (ang.). 
  4. Bill Statham: E213: Tabele dodatków i składników chemicznych. Warszawa: Wydawnictwo RM, 2006, s. 336. ISBN 978-83-7243-529-3.
  5. Magdalena Moraszczyk: Przyprawy z Wysp Korzennych - cynamon, goździki, wanilia... (pol.). 2013. [dostęp 2013-02-10].