Magnus Gabriel De la Gardie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Magnus Gabriel De la Gardie
Magnus Gabriel De la Gardie med makan Maria Eufrosyne, målning av Hendrik Münnichhoven från 1653.jpg
Magnus Gabriel De la Gardie z żoną Marią Eufrozyną
Data urodzenia 1622
Data śmierci 1686
Kanclerz Królestwa Szwedzkiego
Przynależność polityczna Stronnictwo wojenne
Okres urzędowania od 1660
do 1682
Poprzednik utworzenie urzędu
Następca rozwiązanie urzędu
Pomnik Magnusa Gabriela De la Gardie w Lidköping

Magnus Gabriel De la Gardie (ur. 1622, zm. 1686) – szwedzki mąż stanu i dowódca, długoletni kanclerz królestwa szwedzkiego.

Pochodził z jednej z najbogatszych szwedzkich rodzin, o korzeniach francuskich. Jego ojcem był Jacob Pontusson De la Gardie, szwedzki dowódca. Magnus otrzymał staranne wykształcenie (m.in. na uniwersytecie w Uppsali), uzupełnione podróżą po Europie. Został faworytem panującej w latach 1644–1654 królowej Krystyny. Ożenił się z jej kuzynką, księżniczką Marią Eufrozyną z Zweibrücken, został gubernatorem Saksonii i uczestniczył w oblężeniu Pragi, a w 1652 r. został ministrem skarbu. Wkrótce jednak popadł w niełaskę królowej i musiał usunąć się z dworu. Za panowania jej następcy Karola X Gustawa (brata Marii Eufrozyny) Magnus służył w Inflantach i uczestniczył w potopie szwedzkim (dowodził wojskami szwedzkimi, które opanowały wówczas Litwę), negocjował ze strony szwedzkiej warunki pokoju oliwskiego. Gdy Karol Gustaw zmarł w 1660 r., De la Gardie zgodnie z jego ostatnią wolą został mianowany na stanowisko kanclerza i członka rady regencyjnej (która objęła władzę wobec małoletniości Karola XI, do 1672 r.). Przewodził wówczas stronnictwu wojennemu, które przeważało w radzie. Poszukując źródeł finansowania podpisał wówczas dwa traktaty z Francją zapewniające coroczne subsydia w zamian za ewentualne poparcie militarne w konfliktach (m.in. układ z 1661 r. zawierający klauzulę o szwedzkim wsparciu dla francuskiego kandydata na tron polski przy następnej elekcji). W 1675 r. Szwecja przyłączyła się do wojny Francji z koalicją, w której ponosiła początkowo porażki (m.in. w bitwie pod Fehrbellin w Brandenburgii). Winą za taki przebieg wojny obarczono De la Gardie i jego stronników, jeszcze w tym samym roku powołana została specjalna komisja do zbadania tej sprawy. Rozstrzygnięcie zapadło dopiero w 1682 r., gdy komisja uznała byłych regentów i senat winnymi niepowodzeń królestwa i nakazała im zapłatę bardzo wysokiego odszkodowania z tego tytułu.

De la Gardie został pochowany w kościele poklasztornym w Varnhem, który odnowił i gdzie urządził rodzinną nekropolię[1].

W 1669 roku podarował uniwersytetowi w Uppsali zakupiony wcześniej cenny, wczesnośredniowieczny rękopis z tłumaczeniem Biblii na język gocki znany jako Codex Argenteus[2].

Przypisy

  1. Skara und Varnhem. W: Jutta Westmeyer, Petra Juling: Schweden: der Süden mit Stockholm. Köln: DuMont, 2002, s. 178. ISBN 3-7701-5922-5. [dostęp 2010-02-08]. (niem.)
  2. Lars Munkhammar: Codex Argenteus From Ravenna to Uppsala The wanderings of a Gothic manuscript from the early sixth century. W: ub.uu.se [on-line]. 1998-08-12. [dostęp 2013-02-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]