Krystyna Waza
| Krystyna medh Gudt Nåde Sweriges, Göthes och Wendes Drottningh, Stor-Furstinna till Finlandh, Hertiginna uthi Estlandh, Carelen, Bremen, Vehrden, Stettin, Pommern, Cassuben och Wenden, Furstinna till Rugen, Fru öfwer Ingermanlandh och Wissmar &c[1] z Bożej łaski królowa Szwecji, Gotów i Wenedów, wielka księżna Finlandii, księżna Estonii, Karelii, Bremy, Verden, Szczecina, Pomorza, Kaszub, Wenden i Rugii, pani Ingrii i Wismaru etc |
|
 |
|
| Królowa Szwecji | |
| Okres panowania | od 6 listopada 1632 20 października 1650 (koronowana) do 6 czerwca 1654 |
| Poprzednik | Gustaw II Adolf |
| Następca | Karol X Gustaw |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | Wazowie |
| Urodzony | 8 grudnia 1626 w Sztokholmie |
| Zmarł | 19 kwietnia 1689 w Rzymie |
| Ojciec | Gustaw II Adolf |
| Matka | Maria Eleonora Hohenzollern |
 Galeria w Wikimedia Commons |
|
Krystyna (ur. 8 grudnia[2] 1626 w Sztokholmie, zm. 19 kwietnia 1689 w Rzymie) – królowa Szwecji w latach 1632–1654.
Biografia[edytuj]
Była jedynym dzieckiem Gustawa II Adolfa i jego żony – Marii Eleonory Brandenburskiej które przeżyło wiek niemowlęcy. Krystyna była ostatnią przedstawicielką dynastii Wazów. Od jej wstąpienia na tron faktyczną władzę sprawował w jej imieniu kanclerz Axel Oxenstierna. Jako władczyni przyczyniła się do zakończenia wojny trzydziestoletniej oraz likwidacji państwa pomorskiego, dzięki czemu jako pierwsza władczyni w dziejach Szwecji przyjęła pomorskie tytuły książęce: Szczecina, Pomorza i Kaszub.
_av_Abraham_Wuchters.jpg)
Jako sześciolatka Krystyna została następczynią Gustawa Adolfa po jego śmierci w 1632. Osiemnastoletnia Krystyna władzę nad Szwecją przejęła w grudniu 1644. Wstępując na tron, obiecała poślubić swego ciotecznego brata, syna przyrodniej siostry Gustawa Adolfa – Karola Gustawa, palatyna Dwu Mostów, którego kanclerz Oxenstierna upatrzył sobie ze względu na jego wybitne zdolności wojskowe. W 1647 zniecierpliwione stany szwedzkie domagały się od królowej realizacji obietnicy i poślubienia Karola Gustawa, królowa jednak dała odpowiedź wymijającą. Dwa lata później Karol Gustaw przy poparciu Krystyny i szlachty, a wbrew niechętnej silnej władzy królewskiej magnaterii, ogłoszony został następcą tronu i dziedzicznym księciem Szwecji.
W 1650 doszło do jej uroczystej koronacji. W 1654 abdykowała na rzecz jej niedoszłego męża Karola Gustawa, a jedną z przyczyn abdykacji mogła być konwersja królowej na katolicyzm[3]. Posądzano ją wtedy, że zechce odgórnie doprowadzić do rekatolicyzacji Szwecji. Nowym królem Szwecji został Karol X Gustaw. palatyn Dwu Mostów.
Po abdykacji poniosła porażkę w staraniach o koronę wicekrólestwa Neapolu, zaś po abdykacji Jana Kazimierza zamierzała się starać o elekcję na króla Polski.
Była mecenasem nauki i sztuki. W 1649 zaprosiła Kartezjusza celem pobierania lekcji filozofii, chciała także korzystać z jego wskazówek przy tworzeniu szwedzkiej akademii nauk. Odbywające się o piątej nad ranem zajęcia i srogi północny klimat nie służył długo filozofowi, zmarł po kilku miesiącach na przeziębienie.) Jej dewiza brzmiała: Columna regni sapientia (Podporą władzy królewskiej jest mądrość).
W 1689 przekazała obszerne zbiory manuskryptów Bibliotece Watykańskiej. Została pochowana u boku papieży w Bazylice św. Piotra w Watykanie.
Przypisy
- ↑ Handlingar rorände Sveriges äldre, nyare och nyaste historia, samt historiska personer. T. 7. Sztokholm: l. J. Hjerta, 1832, s. 1. [dostęp 2013-01-23]. (szw.)
- ↑ Daty przyjęte wg źródeł szwedzkich, mogą być podane wg kalendarza juliańskiego zamiast gregoriańskiego – odpowiednio więc wg tego drugiego 18 grudnia.
- ↑ Zdaniem Pawła Jasienicy główną przyczyną abdykacji królowej Krystyny było powszechne niezadowolenie spowodowane bankructwem finansowym skarbu państwa; Paweł Jasienica Rzeczpospolita Obojga Narodów. Calamitatis Regnum, s. 100.
| Poprzednik Gustaw II Adolf |
 |
Królowa Szwecji 1632–1652 i 1653-1654 |
|
Następca Karol X Gustaw |
