Krystyna Wazówna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Krystyna Waza)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krystyna
z Bożej łaski królowa Szwecji, Gotów i Wenedów, wielka księżna Finlandii, księżna Estonii, Karelii, Bremy, Verden, Szczecina, Pomorza, Kaszub, Wenden i Rugii, pani Ingrii i Wismaru etc
medh Gudt Nåde Sweriges, Göthes och Wendes Drottningh, Stor-Furstinna till Finlandh, Hertiginna uthi Estlandh, Carelen, Bremen, Vehrden, Stettin, Pommern, Cassuben och Wenden, Furstinna till Rugen, Fru öfwer Ingermanlandh och Wissmar &c</ small>[1]
Swedish queen Drottning Kristina portrait by Sébastien Bourdon stor.jpg
Królowa Szwecji
Okres panowania od 6 listopada 1632
20 października 1650 (koronowana)
do 6 czerwca 1654
Poprzednik Gustaw II Adolf
Następca Karol X Gustaw
Dane biograficzne
Dynastia Wazowie
Urodziny 8 grudnia 1626 w Sztokholmie
Śmierć 19 kwietnia 1689 w Rzymie
Ojciec Gustaw II Adolf
Matka Maria Eleonora Hohenzollern
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Krystyna z dynastii Wazów (ur. 8 grudnia[2] 1626 w Sztokholmie, zm. 19 kwietnia 1689 w Rzymie) – królowa Szwecji w latach 1632–1654.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Była jedynym dzieckiem Gustawa II Adolfa i jego żony – Marii Eleonory Brandenburskiej które przeżyło wiek niemowlęcy. Krystyna była ostatnią przedstawicielką dynastii Wazów. Od jej wstąpienia na tron faktyczną władzę sprawował w jej imieniu kanclerz Axel Oxenstierna. Jako władczyni przyczyniła się do zakończenia wojny trzydziestoletniej oraz likwidacji państwa pomorskiego, dzięki czemu jako pierwsza władczyni w dziejach Szwecji przyjęła pomorskie tytuły książęce: Szczecina, Pomorza i Kaszub.

Królowa Krystyna – portret Abrahama Wuchtersa

Jako sześciolatka Krystyna została następczynią Gustawa Adolfa po jego śmierci w 1632. Osiemnastoletnia Krystyna władzę nad Szwecją przejęła w grudniu 1644. Wstępując na tron, obiecała poślubić swego ciotecznego brata, syna przyrodniej siostry Gustawa Adolfa – Karola Gustawa, palatyna Dwóch Mostów, którego kanclerz Oxenstierna upatrzył sobie ze względu na jego wybitne zdolności wojskowe. W 1647 zniecierpliwione stany szwedzkie domagały się od królowej realizacji obietnicy i poślubienia Karola Gustawa, królowa jednak dała odpowiedź wymijającą. Dwa lata później Karol Gustaw przy poparciu Krystyny i szlachty, a wbrew niechętnej silnej władzy królewskiej magnaterii, ogłoszony został następcą tronu i dziedzicznym księciem Szwecji.

W 1650 doszło do jej uroczystej koronacji. W 1654 abdykowała na rzecz swego niedoszłego męża Karola Gustawa, a jedną z przyczyn abdykacji mogła być konwersja królowej na katolicyzm[3]. Posądzano ją wtedy, że zechce odgórnie doprowadzić do rekatolicyzacji Szwecji. Nowym królem Szwecji został jej niedoszły małżonek, palatyn Dwóch Mostów, który panował w Szwecji jako Karol X Gustaw.

Po abdykacji poniosła porażkę w staraniach o koronę wicekrólestwa Neapolu, zaś po abdykacji Jana Kazimierza zamierzała się starać o elekcję na króla Polski.

Była mecenasem nauki i sztuki. W 1649 zaprosiła Kartezjusza celem pobierania lekcji filozofii, chciała także korzystać z jego wskazówek przy tworzeniu szwedzkiej akademii nauk. Odbywające się o piątej nad ranem zajęcia i srogi północny klimat nie służył długo filozofowi, zmarł po kilku miesiącach na przeziębienie. Jej dewiza brzmiała: Columna regni sapientia (Podporą władzy królewskiej jest mądrość).

W 1689 przekazała obszerne zbiory manuskryptów Bibliotece Watykańskiej. Została pochowana u boku papieży w Bazylice św. Piotra w Watykanie.

Przypisy

  1. Handlingar rorände Sveriges äldre, nyare och nyaste historia, samt historiska personer. T. 7. Sztokholm: l. J. Hjerta, 1832, s. 1. [dostęp 2013-01-23]. (szw.)
  2. Daty przyjęte według źródeł szwedzkich, mogą być podane według kalendarza juliańskiego zamiast gregoriańskiego – odpowiednio więc według tego drugiego 18 grudnia.
  3. Zdaniem Pawła Jasienicy główną przyczyną abdykacji królowej Krystyny było powszechne niezadowolenie spowodowane bankructwem finansowym skarbu państwa; Paweł Jasienica Rzeczpospolita Obojga Narodów. Calamitatis Regnum, s. 100.


Poprzednik
Gustaw II Adolf
Greater coat of arms of Sweden.svg Królowa Szwecji
1632–1652 i 1653-1654
Greater coat of arms of Sweden.svg Następca
Karol X Gustaw