Metoda Rötzera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Metoda Rötzera (metoda Roetzera) – metoda naturalnego planowania rodziny (NPR), konkretniej metoda objawowo-termiczna, oparta na obserwacji następujących wskaźników płodności:

oraz odpowiedniej interpretacji tych danych.

Metoda Rötzera nie jest jednak połączeniem dwóch innych metod jednowskaźnikowych: metody termicznej i metody Billingsów (obserwacji śluzu), gdyż posługuje się własnym aparatem łącznej interpretacji objawów – wzajemnej zależności obserwacji śluzu szyjkowego i przebiegu temperatury ciała. Dopiero odpowiednia analiza i interpretacja tych objawów stanowi istotę metodyki Rötzera.

Żadna z naturalnych metod rozpoznawania płodności, również metoda Rötzera nie pozwala na określenie momentu owulacji, a jedynie przybliżonego czasu jej wystąpienia (w sposób pewny można go stwierdzić tylko podczas sekcji jajnika lub przy badaniu USG dokładnie w czasie jej trwania). Znajomość przybliżonego czasu jej wystąpienia jest jednak zupełnie wystarczająca.

Obserwacja i zapis objawów[edytuj | edytuj kod]

Obserwacje prowadzi się w ciągu całego cyklu miesiączkowego. Pomiar temperatury dokonywany jest rano mniej więcej o stałej porze (różnice do 1,5 godz. nie mają większego znaczenia) tuż po przebudzeniu, ale jeszcze przed wstaniem z łózka i podjęciem jakiejkolwiek innej czynności, najlepiej za pomocą specjalnego termometru owulacyjnego, w pochwie, w odbycie lub w ustach pod językiem. Prócz tego, przy okazji korzystania z toalety, kilka razy dziennie ocenia się rodzaj (jakość) śluzu zbierającego się w przedsionku pochwy, najlepiej przy pomocy papieru toaletowego.

Uzupełniających danych może dostarczyć samobadanie dotykowe twardości, stopnia rozwarcia i położenia szyjki macicy, które jest zmienne w przebiegu cyklu miesięcznego.

Zmiany temperatury, rodzaj śluzu oraz ewentualne dane dotyczące szyjki macicy nanosi się codziennie na kartę obserwacji. Dodatkowo notuje się czynniki mogące mieć wpływ na przebieg temperatury i jakość śluzu (patrz: źródła zaburzeń). Uzupełniające objawy mające zastosowanie w interpretacji wyników, również nanoszone na kartę: to objaw piersiowy i ból owulacyjny (patrz: terminologia).

Terminologia[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe pojęcia, jakimi posługuje się metoda Rötzera:

cykl dwufazowy
cykl miesiączkowy, w którym po fazie niższych temperatur następuje faza temperatur wyższych. Pierwsza faza rozpoczyna się w pierwszym dniu menstruacji i trwa do owulacji (dominacja estrogenów), druga faza trwa od owulacji i kończy się ostatniego dnia przed kolejną miesiączką (dominacja progesteronu).
niepłodność
naturalny stan czasowej niezdolności do poczęcia spowodowany fizjologicznym stosunkiem stężeń hormonów płciowych występujący krótko na początku pierwszej fazy cyklu – faza niepłodności przedowulacyjnej (niepłodność względna) oraz drugiej fazie cyklu miesiączkowego – faza niepłodności poowulacyjnej (niepłodność bezwzględna, o ile została wyznaczona zgodnie z regułami metody). Pojęcie mylone z bezpłodnością, która jest stanem stałym wymagającym leczenia, mimo to ta jednostka chorobowa w polskiej terminologii medycznej określana jest myląco niepłodnością.
krwawienie śródcykliczne
krwawienie przypominające menstruację, jednak niepoprzedzone pojawieniem się wyższych temperatur, wyznaczonych zgodnie z regułami metody, związanych z dominacją progesteronu (działaniem ciałka żółtego).
śluz dobrej jakości
śluz szyjkowy najbardziej rozciągliwy, przejrzysty, dający odczucie śliskości, zbliżony wyglądem do białka surowego jaja kurzego.
śluz gorszej jakości
mniej rozciągliwy, mętny, kleisty, zwykle białawy lub żółtawy.
dzień szczytu śluzu
ostatni dzień, w którym obserwowano śluz dobrej/najlepszej jakości (niekoniecznie wystąpił on w największej ilości), przed jego pogorszeniem, czyli przejściem w śluz gorszej jakości, lub zanikiem.
wnikliwa obserwacja
pierwsze w danym cyklu miesięcznym odczucie występowania zmian wewnątrz pochwy bez pojawienia się wydzieliny śluzowej na zewnątrz.
objaw piersiowy
ból lewej, prawej lub obu piersi.
ból owulacyjny
ból lub kłucie w okolicach lewego lub prawego jajnika, pojawia się u niektórych kobiet w okresie okołoowulacujnym.

Podstawowy algorytm[edytuj | edytuj kod]

W celu wyznaczenia początku niepłodności poowulacyjnej – niepłodności bezwzględnej wyznacza się, zaznaczając na karcie obserwacji:

  • dzień szczytu objawu śluzu
  • pierwszą wyższą temperaturę po objawie szczytu, która jest wyższa od sześciu temperatur niskich znajdujących się przed wzrostem/skokiem temperatury
  • linię podstawową wykreśloną przez najwyższy punkt z 6 temperatur niższych
  • następnie oznacza się kolejne temperatury wyższe, które muszą się znajdować powyżej linii podstawowej
  • jeżeli trzecia z wyznaczonych wyższych temperatur jest co najmniej wyższa o 0,2 °C od linii podstawowej, to tego dnia wieczorem rozpoczyna się niepłodność trwająca do końca cyklu, jeżeli trzecia temperatura ponad linią podstawową nie jest co najmniej wyższa o 0,2 °C, to należy czekać na czwartą wyższą temperaturę, niekoniecznie wyższą o 0,2 °C.

Należy pamiętać, że wszystkie trzy wyższe temperatury muszą być po dniu szczytu objawu, powyżej linii podstawowej i muszą to być temperatury kolejne, a ewentualny spadek na poziom niższy nie może trwać dłużej niż jeden dzień.

Zastrzeżenia[edytuj | edytuj kod]

  • Autor metody podkreśla, że jakikolwiek skrótowy opis zasad nie stanowi opisu metody Rötzera. Nie może on zastąpić nauczenia się metody od dyplomowanego nauczyciela NPR lub korzystania z podręczników metody (patrz źródła).
  • konsekwentnie w źródłach na temat NPR propaguje się określenia typu rozpoznawanie płodności, planowanie poczęć zamiast pojęcia antykoncepcja, gdyż metoda Rötzera nie przeciwdziała zapłodnieniu w sposób mechaniczny, hormonalny ani chemiczny.

Źródła zaburzeń[edytuj | edytuj kod]

Zaburzenia w przebiegu wykresu temperatury (T) lub jakości śluzu (Ś) mogą być spowodowane kilkoma czynnikami:

  • spożywaniem większej ilości alkoholu (dotyczy: T, Ś)
  • częstym wstawaniem w nocy, szczególnie nad ranem (do prawidłowego pomiaru temperatury wymagany jest co najmniej godzinny spoczynek przed pomiarem). Wielokrotnie udowodniono jednak, że przy spełnieniu zasady co najmniej jednogodzinnego spoczynku nad ranem, nawet wielokrotne wstawanie w nocy nie zaburza pomiaru temperatury (T)[potrzebne źródło].
  • stanami chorobowymi z gorączką (T)
  • przyjmowaniem preparatów leczniczych rozrzedzających śluz (np. wykrztuśnych) (Ś)
  • późnym pójściem spać (za takie uznaje się zasypianie znacznie później niż zazwyczaj, po północy) (T)
  • zbyt krótkim czasem pomiaru lub niewłaściwym ułożeniem termometru w ustach (T).

Dodatkowe czynniki zaburzające obserwacje śluzu:

  • Jeśli współżycie małżeńskie odbywa się w następujących po sobie dniach, wówczas wypływający z pochwy płyn nasienny może w kolejnym dnu zaburzyć obraz śluzu.
  • śliska wydzielina gruczołów Bartholina, pojawiająca się na krótko na narządach płciowych na skutek podniecenia płciowego nie ma nic wspólnego z śluzem szyjkowym, lecz przez osoby niedoświadczone może być z nim mylona.

Oczywiście czynniki te zaburzają również obserwacje w metodach termicznych i metodzie Billingsów. Przewagą metody Rötzera, jak i innych metod objawowo-termicznych, jest jednak równoległe analizowanie temperatury i śluzu, dlatego ewentualne zaburzenie jednego z tych elementów przez powyższe czynniki może być kompensowane obserwacją drugiego.

Reguły niepłodności przedowulacyjnej[edytuj | edytuj kod]

Metoda Rötzera posługuje się kilkoma regułami wyznaczania początku okresu niepłodnego, w oparciu o dane dotyczące przebiegu temperatur w co najmniej 12 poprzednich cyklach i jednoczesnej bieżącej obserwacji pojawiania się śluzu szyjkowego. Są to:

  • zmodyfikowana reguła Döringa
  • reguła obliczeniowa
  • reguła Rötzera
  • reguła objawu „W”
  • Obserwacja/samobadanie szyjki macicy

Wady i zalety[edytuj | edytuj kod]

Zalety[edytuj | edytuj kod]

W swojej publikacji z 1988 roku WHO wymienia następujące zalety NPR[1]:

  • stosowane dla zwiększenia i zmniejszenia szansy na zapłodnienie;
  • brak fizycznych efektów ubocznych;
  • wzrost samoświadomość i wiedzy o funkcjonowaniu ludzkiej płodności;
  • zwiększenie zaufanie do siebie samego przez osobę stosującą NPR;
  • zaangażowanie męża, współpraca, komunikacja i dzielenie odpowiedzialności małżeńskiej; dla niektórych kobiet jest to wadą[2]
  • niezależność od innych procedur medycznych;
  • nie wymaga medycznie wykwalifikowanego personelu;

Wiele z powyższych stwierdzeń podważyła później m.in. Edith Stein Fundation[potrzebne źródło].

Wady[edytuj | edytuj kod]

  • okres nauki wymaganej do stosowania NPR trwa do 6 miesięcy[3][4];
  • NPR musi być nauczane przez kwalifikowanych pracowników[1];
  • brak zabezpieczenia przed chorobami wenerycznymi[3];
  • jeśli partner kobiety z nią nie współpracuje, metoda objawowo-termiczna w ogóle może nie być skuteczna[5],
  • możliwość błędnego określenia płodności na podstawie objawów fizjologicznych (zwłaszcza konsystencji śluzu)[6];
  • owulacja może zajść bez żadnych objawów[7],
  • możliwość zaburzenia objawów płodności na skutek takich czynników jak np. stres, choroba, zmiana klimatu, przemęczenie, spożycie alkoholu, sen o nietypowej długości itp. co utrudnia ustalenie przebiegu cyklu i wydłuża okres wstrzemięźliwości, a w przypadku stresującego trybu życia, wykonywania pracy zmianowej, zaburzeń senności oraz w przypadku kobiet posiadających z natury nieregularne długości cyklu przeważnie metody NPR nie pozwalają na ustalenie pewnych, niepłodnych dni cyklu[8];
  • trudność w zaakceptowaniu stylu życia zgodnego z NPR, głównie abstynencji seksualnej koniecznej, w zależności od metody, przez 8-18 dni cyklu (według 27% mężczyzn i 8% kobiet jest to najważniejsza trudność podczas stosowaniu NPR[9]);
  • trudności w akceptacji i stosowaniu NPR dotyczące wiedzy (np. niewiedza, poczucie przymusu używania antykoncepcji, przekonanie o nienowoczesności, nienaukowości, nieefektywności i skomplikowaniu NPR)[10];
  • trudności w akceptacji i stosowaniu NPR dotyczące sfery psychoemocjonalnej (np. trudności w akceptacji roli płciowej czy w budowaniu pozytywnej tożsamości płciowej, odcięcie się od sfery seksualnej, przeszkody w wyrażaniu uczuć seksualnych)[10];
  • trudności w akceptacji i stosowaniu NPR dotyczące sfery motywacyjno—dążeniowej (np. brak wsparcia czy religijności[11], pesymistyczne, lękowe lub obronne nastawienie do życia)[10];
  • stosujący muszą codziennie przeprowadzać obserwacje i zapisywać objawy związane ze zmianami śluzu, szyjki, temperatury[1];
  • utrudnieniem może być również sytuacja życiowa (np. nałogi, praca, choroba, konflikty małżeńskie, sprzeciw współmałżonka, prymitywizm intelektualno—uczuciowy)[10];
  • może ograniczać satysfakcję z życia seksualnego ponieważ wyklucza współżycie w okresie największego pobudzenia seksualnego kobiet następującego w czasie dni płodnych[12] oraz ogranicza spontaniczność życia seksualnego[8],
  • jest to najtrudniejsza z metod NPR[2] i jej stosowanie może być kłopotliwe[5].

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.