Progesteron

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Progesteron
Progesteron Progesteron
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C21H30O2
Masa molowa 314,46 g/mol
Wygląd biały proszek[1]
Identyfikacja
Numer CAS 57-83-0
PubChem CID 5994[2]
DrugBank DB00396[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC G03DA04
Stosowanie w ciąży kategoria B (USA)

Progesteron, pot. luteina (łac. Progesteronum) – żeński hormon płciowy o budowie sterydowej, wytwarzany przez ciałko żółte i łożysko podczas ciąży. Najważniejszy hormon wydzielany przez jajniki i jądra[4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Hormon ten umożliwia zagnieżdżenie zarodka (implantację) w błonie śluzowej macicy (endometrium) i utrzymanie ciąży. Jeśli do ciąży nie dojdzie, wydzielanie progesteronu zmniejsza się i dochodzi do menstruacji. W przypadku zajścia w ciążę progesteron jest wydzielany na początku przez ciałko żółte, a po 14-18 tygodniu ciąży zaczyna być wytwarzany także przez łożysko.

Działanie[edytuj | edytuj kod]

W warunkach fizjologicznych progesteron jest wytwarzany przez komórki ziarniste ciałka żółtego (komórki luteinowe ziarniste), w zespólni kosmków łożyska od około 14–18 tygodnia ciąży, w warstwie pasmowatej i siatkowatej kory nadnerczy oraz w ośrodkowym układzie nerwowym. Ciałko żółte wytwarza progesteron w drugiej fazie cyklu płciowego w ilościach wzrastających od około 5 do 55 mg na dobę w 20–22 dniu cyklu i zmniejszających się do 27 dnia cyklu. Wydzielanie progesteronu przez ciałko żółte odbywa się pulsacyjnie.

W organizmie kobiety progesteron działa poprzez odpowiednie receptory zlokalizowane m.in. w macicy, gruczołach sutkowych, OUN (ośrodkowy układ nerwowy) i przysadce mózgowej. Ludzki receptor dla progesteronu występuje jako dwie izoformy: PR-A i PR-B. PR-A może pełnić rolę zarówno inhibitora, jak i aktywatora transkrypcji, co tym samym umożliwia różne działania tkankowe.

Najważniejsze efekty oddziaływania progesteronu na narząd rodny to:

Progesteron działa synergistycznie z estrogenami na gruczoł sutkowy, pobudzając wzrost komórek gruczołowych i nabłonka przewodów oraz uczestnicząc w ekspresji receptorów niezbędnych do laktacji. Progesteron jest hormonem niezbędnym do utrzymania ciąży przez cały okres jej trwania:

  • hamuje syntezę receptorów oksytocyny przez co zmniejsza wrażliwość macicy na oksytocynę (blok progesteronowy)[5],
  • hamuje poród, znosi samoistną czynność skurczową ciężarnej macicy,
  • zmniejsza kurczliwość mięśniówki macicy,
  • hamuje odpowiedź immunologiczną matki na antygeny płodu,
  • jest substratem do produkcji kortykosteroidów i mineralokortykoidów płodu,
  • pobudza błonę śluzową jajowodów i macicy do wydzielania substancji odżywczych,
  • przygotowuje gruczoł sutkowy do laktacji,
  • hamuje powstawanie prostaglandyny,
  • zatrzymuje wodę – obrzęki
  • rozszerza żyły – wolniejszy przepływ krwi – sprzyja powstawaniu żylaków,
  • przebarwienia skóry (ostuda).

Inne metaboliczne efekty oddziaływania progesteronu to:

Spadek poziomu progesteronu po porodzie powoduje wahania nastroju, zwane depresją poporodową.

Prekursorem progesteronu jest cholesterol syntetyzowany z acetylo-CoA oraz pochodzący z lipoprotein o niskiej gęstości frakcji (LDL). W błonie wewnętrznej mitochondriów cholesterol pod wpływem LH ulega konwersji do pregnenolonu, który jest bezpośrednim prekursorem progesteronu.

Metabolizm[edytuj | edytuj kod]

Metabolizm progesteronu odbywa się głównie w wątrobie (gdzie około 90% hormonu podlega efektowi pierwszego przejścia), również w nerkach i w śladowych ilościach w innych narządach, np. w mięśniach. W wyniku redukcji w pozycji 5 beta w pierścieniu A powstają glukuroniany, które po uwolnieniu do krwi przechodzą do moczu, skąd głównie jako glukuronian pregnandiolu wydalane są na zewnątrz organizmu (50-60% metabolitów). W wyniku redukcji w pozycji 5-alfa powstaje w hepatocytach, jak i poza wątrobą, 5-alfa-dihydroprogesteron, który po koniugacji z kwasem siarkowym jest wydzielany do żółci i wydalany z kałem (10% metabolitów).

Około 96-99% progesteronu występuje w postaci związanej z białkami osocza – w około 50-54% z albuminami i w 43-48% z transkortyną. Stężenia progesteronu w surowicy pomiędzy 5–15 ng/ml, odpowiadające fizjologicznej wczesnej fazie lutealnej są wystarczające do dokonania przemiany sekrecyjnej endometrium i utrzymania ciąży. Po podaniu dopochwowym 100 mg progesteronu, hormon osiąga maksymalne stężenia w surowicy po ok. 6–7 godz. od podania i stężenia te wynoszą średnio 10,1 ± 4,7 ng/ml. AUC (area under the curve) dla progesteronu podawanego dopochwowo (100 mg) wynosi 77,16 ± 49,02 ng/h/ml-1. Okres półtrwania z surowicy progesteronu podawanego dopochwowo wynosi około 13 godz.

Po podaniu dopochwowym progesteron jest bezpośrednio transportowany do endometrium macicy, które jest fizjologicznym miejscem magazynowania hormonu. Transport progesteronu z pochwy do macicy może odbywać się w mechanizmie bezpośredniej dyfuzji do tkanek endometrium, transportu przezszyjkowego, transportu z krążeniem żylnym i limfatycznym lub ułatwionej dyfuzji przeciwprądowej z naczyń limfatycznych i żylnych do układu tętniczego macicy. Stężenia progesteronu w tkance endometrium (wyrażane w ng/mg białka) są wyższe po podaniu dopochwowym niż po podaniu domięśniowym. Z endometrium progesteron w zależności od zapotrzebowania organizmu jest stopniowo uwalniany do krążenia systemowego. Progesteron podawany dopochwowo przechodzi do krążenia systemowego i omija metabolizm wątrobowy.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

W medycynie progesteron stosowany jest zapobiegawczo przy ryzyku poronienia, niewydolności ciałka żółtego, zatruciu ciążowym, zaburzeniach miesiączkowania.

Normy dla ciąży[edytuj | edytuj kod]

Prawidłowe poziomy progesteronu podczas ciąży [+/-10ng/ml][6]:

  • 4 tydzień - 21.6 ng/ml
  • 6 tydzień - 26.2 ng/ml
  • 8 tydzień - 25.9 ng/ml
  • 10 tydzień - 30 ng/ml
  • 12 tydzień - 33.4 ng/ml
  • 14 tydzień - 39.5 ng/ml
  • 16 tydzień - 47.8 ng/ml
  • 18 tydzień - 51.8 ng/ml
  • 20 tydzień - 55.6 ng/ml
  • 22 tydzień - 65 ng/ml
  • 24 tydzień - 72.2 ng/ml
  • 26 tydzień - 81.6 ng/ml
  • 28 tydzień - 90.4 ng/ml
  • 30 tydzień - 104.5 ng/ml
  • 32 tydzień - 118.2 ng/ml
  • 34 tydzień - 134.8 ng/ml
  • 36 tydzień - 152.3 ng/ml
  • 38 tydzień - 159.4 ng/ml
  • 40 tydzień - 166.2 ng/ml

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 315. ISBN 8371832400.
  2. 5994 Progesteron – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. Progesteron – karta leku (DB00396) (ang.). DrugBank.
  4. Mała encyklopedia medycyny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 979. ISBN 83-0106177-4.
  5. Tadeusz Krzymowski, Jadwiga Przała: Fizjologia zwierząt: podręcznik dla studentów wydziałów medycyny weterynaryjnej, wydziałów biologii i hodowli zwierząt akademii rolniczych i uniwersytetów: praca zbiorowa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2005, s. 665. ISBN 83-09-01792-8.
  6. Wydzielanie progesteronu podczas ciąży (ang.). naprotechnology.com, 2006. [dostęp 2013-09-18].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.