Monitor (czasopismo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Monitor
Częstotliwość dwa razy w tygodniu
Wydawca Wawrzyniec Mitzler de Kolof
Pierwsze wydanie 21 marca 1765[1]
Ostatnie wydanie 31 grudnia 1785 [potrzebne źródło]

Monitor (łac. upominający) – jedno z pierwszych polskojęzycznych czasopism drukowane w latach 1765 - 1785[a][2]. Zostało założone przez Ignacego Krasickiego, Bohomolca i Adama Kazimierza Czartoryskiego[3], a także z inicjatywy i przy wsparciu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego [potrzebne źródło]. Pismo było wydawane w drukarni królewskiej[potrzebne źródło]. Ukazywało się dwa razy w tygodniu, zwykle miało 8 stron[4].

Redagowane na wzór angielskiego The Spectator, łącznie z zapożyczeniami niektórych artykułów z tego pisma[5]. Pismo popierało i promowało tolerancję religijną rozwój nauk przyrodniczych oraz krytykowało feudalizm szlachecki i magnacki, a wspierało mieszczaństwo i chłopstwo[6]. W nowych, krótkich formach publicystycznych (eseje, reportaże, listy do redakcji, artykuły, felietony itp.), autorzy krytykowali sarmackie zacofanie, postulowali nowy wzór osobowy oświeconego szlachcica[7]. Zasadniczym celem czasopisma była poprawa obyczajów i moralności społeczeństwa[8]. Zwalczano m.in.:

  • pijaństwo i karciarstwo,
  • próżniactwo,
  • niechęć do dorobku cywilizacyjnego zagranicy
  • tzw. modnisiostwo, czyli plotkarstwo,
  • manię pojedynkowania się,
  • panegiryzm,
  • fanatyzm religijny.

Czasopismo adresowane było do kręgu wykształconych czytelników, stało się w pierwszy okresie istnienia pisma nieoficjalnym organem prasowym partii królewskiej[9].

W Monitorze drukowano teksty najwybitniejszych pisarzy polskich XVIII w., jednak w niektórych latach, zwłaszcza późniejszych przeważały tłumaczenia i przeróbki autorów obcych albo własnych artykułów ze starszych roczników[10]. Np. cały rocznik 1772 był pióra Ignacego Krasickiego, który tłumaczył i adaptował do warunków polskich artykuły z angielskiego The Spectator[potrzebne źródło].

Uwagi

  1. Wbrew powszechnemu przekonaniu "Monitor" nie jest pierwszym polskim czasopismem. Ten tytuł należy do krakowskiego Merkuriusza Polskiego z 1661.

Przypisy

  1. Klimowicz M., 1975: Oświecenie. PWN, strona 84
  2. Klimowicz M., 1975: Oświecenie. PWN, strona 84
  3. Klimowicz M., 1975: Oświecenie. PWN, strona 81
  4. Klimowicz M., 1975: Oświecenie. PWN, strona 84
  5. Klimowicz M., 1975: Oświecenie. PWN, strona 85
  6. Klimowicz M., 1975: Oświecenie. PWN, strona 85 i 88-90
  7. Klimowicz M., 1975: Oświecenie. PWN, strona 88, 89
  8. Klimowicz M., 1975: Oświecenie. PWN, strona 85
  9. Klimowicz M., 1975: Oświecenie. PWN, strona 85
  10. Klimowicz M., 1975: Oświecenie. PWN, strona 85, 88