Władcy Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Godło Polski
Historia Polski
Monografie
Państwo polskie
Państwo pierwszych Piastów
Rozbicie dzielnicowe
Zjednoczone Królestwo
Polska pod rządami Jagiellonów
Rzeczpospolita Obojga Narodów
Polska pod zaborami
II Rzeczpospolita
Polska podczas II wojny światowej
Polska Rzeczpospolita Ludowa
III Rzeczpospolita
Pozostałe
• Naród polski
• Władcy Polski
• Ustrój polityczny Polski
• Historia konstytucji w Polsce
Historia Europy
Portale
PolskaPolska LudowaHistoria
Popiersia władców Polski oraz piastów śląskich na wjeździe do Zamku Piastów Śląskich w Brzegu (zdjęcie z XIX wieku).

Władcy Polski – lista obejmuje książąt i królów Polski[1]. Pierwszą dynastią panującą w Polsce byli Piastowie, którzy rządzili od powstania państwa polskiego (około 900) do 1370, z krótką przerwą na panowanie Przemyślidów (1291–1306). W latach 1138–1320 miało miejsce rozbicie dzielnicowe, kiedy władza nad ziemiami polskimi należała równocześnie do wielu niezależnych książąt piastowskich. Od 1370 do 1399 panowali dwaj monarchowie z dynastii Andegawenów, zaś od 1386 do 1572 monarchowie z dynastii Jagiellonów.

Od zawarcia unii lubelskiej (1569) każdy nowo koronowany król Polski zostawał władcą Litwy z urzędu i nigdy nie był podnoszony na Wielkie Księstwo Litewskie[2].

Od 1573 do upadku Rzeczypospolitej w 1795 r. (III rozbiór Polski) władcy byli wybierani w drodze wolnej elekcji. W 1661 roku papież Aleksander VII przyznał królowi Janowi II Kazimierzowi Wazie i jego następcom tytuł rex orthodoxus[3].Po kongresie wiedeńskim tytuł królów Polski nosili cesarze rosyjscy z dynastii Romanowów. W 1831 r. sejm zdetronizował Mikołaja I, choć ten nie uznał tej decyzji, bo konstytucja nie przewidywała możliwości detronizowania króla. Po pokonaniu polskiej armii i spacyfikowaniu powstania Romanowowie nadal używali tytułu króla Polski aż do upadku monarchii w Rosji.

Legendarni władcy Polski[edytuj | edytuj kod]

W najważniejszych polskich kronikach średniowiecznych wspominano władców, którzy poprzedzali pierwszego historycznie potwierdzonego księcia Polski – Mieszka I. Byli to między innymi: Lech, Krak, Popiel, Piast.

Information icon.svg Osobny artykuł: Legendarni władcy Polski.

Piastowie – książęta Polan[edytuj | edytuj kod]

Trzej bezpośredni poprzednicy Mieszka I są znani jedynie z relacji Galla Anonima. Ich historyczność jest dyskusyjna, jednak obecnie literatura skłania się do uznania listy władców przekazanej przez Galla za zgodną z rzeczywistością[4]. Nie zalicza się ich do władców Polski. Sam termin „Polska” nie jest poświadczony w tych wczesnych czasach, a ziemie, którymi władali stanowiły prawdopodobnie tylko część późniejszej Polski.

Okres panowania Imię władcy Portret władcy Rodzice Data urodzin Data śmierci Informacje dodatkowe
IX-X wiek(?) Siemowit Siemowit.PNG Piast, Rzepicha nieznana przełom
IX i X wieku(?)
Pierwszy władca z dynastii Piastów według relacji Anonima zwanego Gallem.
X wiek(?) Lestek Lestek.PNG Siemowit nieznana zapewne 930-950(?)
X wiek Siemomysł Siemomysł.PNG Lestek nieznana 950-960

Piastowie – książęta i królowie Polski (do 1138)[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym władcą Polski potwierdzonym przez współczesne źródła był Mieszko I. Z władców Polski z dynastii Piastów panujących między około 960 a 1138 rokiem trzech dostąpiło koronacji: w 1025 roku Bolesław I Chrobry, w tym samym roku Mieszko II Lambert i w 1076 roku Bolesław II Szczodry.

Według relacji Kosmasa z Pragi w 1085 roku cesarz Henryk IV nadał Wratysławowi II, ówczesnemu władcy Czech, tytuł króla Polski; informacja ta jest jednak odrzucana przez większość badaczy[5].

Okres panowania Imię władcy Portret władcy Rodzice Data urodzin Data śmierci Informacje dodatkowe
ok. 960-992 Mieszko I MieszkoDagome.jpg Siemomysł ok. 930-935 25 maja 992 Pierwszy władca Polski potwierdzony przez ówczesne źródła.
992-1025 Bolesław I Chrobry Chrobry1.jpg Mieszko I, Dobrawa czeska 967 17 czerwca 1025 Pierwszy król Polski (koronowany w 1025), książę Czech 1003-1004 jako Bolesław IV.
1025-1031 Mieszko II Lambert Mieszko II.jpg Bolesław I Chrobry, Emnilda słowiańska 990 10 maja 1034 Drugi król Polski (koronowany w 1025).
1031-1032 Bezprym Bezprym.jpeg Bolesław I Chrobry, nieznana Węgierka 986 lub 987 wiosna 1032 W 1001 przebywał w Rawennie we wspólnocie Romualda z Camaldoli. Książę Polski od 1031 do 1032.
1032-1033 Mieszko II Lambert Mieszko II.jpg Bolesław I Chrobry, Emnilda słowiańska 990 10 maja 1034 Źródła niemieckie podają, że Mieszko II Lambert zrzekł się korony w 1032 roku. W polskich źródłach do śmierci był tytułowany królem. Otto zmarł w 1033 śmiercią naturalną lub skrytobójczo zamordowany przez swego drużynnika. Natomiast Dytryk prawdopodobnie został wygnany z kraju w roku 1033.
Otto Bolesławowic Bolesław I Chrobry, Emnilda słowiańska ok. 1000 1033
Dytryk Syn jednego z młodszych braci Bolesława I Chrobrego po 992 po 1032
1033-1034 Mieszko II Lambert Mieszko II.jpg Bolesław I Chrobry, Emnilda słowiańska 990 10 maja 1034 Po śmierci Ottona i wygnaniu brata stryjecznego, Dytryka, Mieszko II Lambert zjednoczył w swym ręku pełnię władzy w Polsce.
1034-1058 (faktycznie od 1039 lub 1040) Kazimierz I Odnowiciel Odnowiciel.jpg Mieszko II Lambert, Rycheza Lotaryńska 25 lipca 1016 28 listopada 1058 Z braku źródeł niejasne jest, kto sprawował władzę w latach 1034-1037, w tym okresie Kazimierz musiał opuścić kraj, kronikarze średniowieczni uzupełniali tę lukę Bolesławem Zapomnianym. Faktyczne panowanie Kazimierza nastąpiło od 1039 lub 1040 r. i trwało aż do jego śmierci.
1058-1079 Bolesław II Szczodry Smialy.jpg Kazimierz I Odnowiciel, Maria Dobroniega ok. 1042 2 lub 3 kwietnia 1081 lub 1082 Trzeci król Polski (koronowany w 1076). Znany również jako Bolesław II Śmiały.
1079-1086 Władysław I Herman Jan Matejko, Władysław I Herman.jpg Kazimierz I Odnowiciel, Maria Dobroniega ok. 1043 4 czerwca 1102 Po śmierci Kazimierza Odnowiciela panował na Mazowszu jako lennik Bolesława II Szczodrego.
1086-1089 Władysław I Herman Jan Matejko, Władysław I Herman.jpg Kazimierz I Odnowiciel, Maria Dobroniega ok. 1043 4 czerwca 1102 W 1086 roku zawarto kompromis polityczny pomiędzy Władysławem I Świętym (królem Węgier) a Władysławem Hermanem, na mocy którego Mieszko Bolesławowic otrzymał dzielnicę małopolską a Władysław I Herman zatrzymał władzę zwierzchnią. W 1089 roku z inicjatywy Sieciecha i Judyty Marii otruto Mieszka Bolesławowica i wysłano pierwszego syna Hermana (Zbigniewa) do klasztoru w Saksonii, umożliwiając Bolesławowi Krzywoustemu przyszłe objęcie tronu po ojcu.
Mieszko Bolesławowic Bolesław II Szczodry, Nieznana bliżej żona Bolesława II. 1069 1089
1089-1098 Władysław I Herman Jan Matejko, Władysław I Herman.jpg Kazimierz I Odnowiciel, Maria Dobroniega ok. 1043 4 czerwca 1102 W 1089 roku, po otruciu Mieszka Bolesławowica, Władysław I Herman staje się na powrót jedynowładcą Polski
1098-1102 Władysław I Herman Jan Matejko, Władysław I Herman.jpg Kazimierz I Odnowiciel, Maria Dobroniega ok. 1043 4 czerwca 1102 W roku 1098 synowie Władysława (Zbigniew i Bolesław III Krzywousty), przy poparciu możnych, obalili Sieciecha i wymogli na ojcu podział państwa na dzielnice. Zbigniew otrzymał Wielkopolskę, Kujawy i ziemię sieradzko-łęczycką, a Bolesław Małopolskę i Śląsk, zaś Władysław zatrzymał dla siebie Mazowsze wraz z władzą zwierzchnią nad wszystkimi księstwami.
Zbigniew Zbigniew.JPG Władysław I Herman, nieznana Polka ok. 1070 8 lipca 1113?
Bolesław III Krzywousty Krzywousty1.jpg Władysław I Herman, Judyta czeska 20 sierpnia 1086 28 października 1138
1102-1107 Zbigniew Zbigniew.JPG Władysław I Herman, nieznana Polka ok. 1070 8 lipca 1113? Książę wielkopolski, mazowiecki i kujawski w latach 1102-1107.
Bolesław III Krzywousty Krzywousty1.jpg Władysław I Herman, Judyta czeska 20 sierpnia 1086 28 października 1138 Książę małopolski, śląski i sandomierski w latach 1102-1107.
1107-1138 Bolesław III Krzywousty Krzywousty1.jpg Władysław I Herman, Judyta czeska 20 sierpnia 1086 28 października 1138 Książę małopolski, śląski i sandomierski w latach 1102-1107, książę Polski w latach 1107-1138.

Okres rozbicia dzielnicowego[edytuj | edytuj kod]

Ustawa sukcesyjna Bolesława III Krzywoustego zapoczątkowała w Polsce okres rozbicia dzielnicowego. Najważniejszym z książąt miał być władca dzielnicy senioralnej (w jej granicach znajdowała się stolica państwa – Kraków), będący zarazem – zgodnie z zasadą senioratu – najstarszym z rodu. Zasada ta została podważona już w 1146 roku wraz z wypędzeniem Władysława II Wygnańca, załamała się w wyniku decyzji zjazdu łęczyckiego w 1180 roku, chociaż jeszcze w XIII wieku część pretendentów do dzielnicy krakowskiej powoływała się na swoje prawa z racji bycia najstarszym w rodzie. Zasada zwierzchności księcia krakowskiego nad całym państwem (zasada pryncypatu) obowiązywała do śmierci w Gąsawie w 1227 księcia Leszka Białego. Od tego momentu stopniowo postępowało rozdrobnienie ziem Polski, powiązane z umacnianiem się separatyzmu księstw dzielnicowych.

Piastowie – książęta zwierzchni[edytuj | edytuj kod]

Okres panowania Imię władcy Portret władcy Rodzice Data urodzin Data śmierci Informacje dodatkowe
1138-1146 Władysław II Wygnaniec Jan Matejko, Władysław II Wygnaniec.jpg Bolesław III Krzywousty,
Zbysława Kijowska
1105 30 maja 1159 Książę śląski 1138-1146.
1146-1173 Bolesław IV Kędzierzawy Jan Matejko, Bolesław IV Kędzierzawy.jpg Bolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu
ok. 1121/1122 5 stycznia 1173 Książę mazowiecki 1138-1173, śląski 1146-1163.
1173-1177 Mieszko III Stary Mieszko stary.jpg Bolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu
1122/1125 13 lub 14 marca 1202 Po raz pierwszy.
Książę wielkopolski 1138-1179, 1182-1202.
1177-1191 Kazimierz II Sprawiedliwy Kazimierz 2 Sprawiedliwy.jpg Bolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu
1138 4 maja 1194 Po raz pierwszy.
Książę wiślicki 1166-1173, sandomierski 1173-1194, mazowiecki 1186-1194.
1191 Mieszko III Stary Mieszko stary.jpg Bolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu
1122/1125 13 lub 14 marca 1202 Po raz drugi.
1191-1194 Kazimierz II Sprawiedliwy Kazimierz 2 Sprawiedliwy.jpg Bolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu
1138 4 maja 1194 Po raz drugi.
1194-1198 Leszek I Biały Jan Matejko, Leszek Biały.jpg Kazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska
ok. 1184/1185 24 listopada 1227 Po raz pierwszy.
1198-1199 Mieszko III Stary Mieszko stary.jpg Bolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu
1122/1125 13 lub 14 marca 1202 Po raz trzeci.
1199 Leszek I Biały Jan Matejko, Leszek Biały.jpg Kazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska
ok. 1184/1185 24 listopada 1227 Po raz drugi.
1199-1202 Mieszko III Stary Mieszko stary.jpg Bolesław III Krzywousty,
Salomea z Bergu
1122/1125 13 lub 14 marca 1202 Po raz czwarty.
1202[6] Władysław III Laskonogi Jan Matejko, Władysław Laskonogi.jpg Mieszko III Stary,
Eudoksja kijowska
1161/1167 3 listopada 1231 Po raz pierwszy.
Książę wielkopolski 1202-1220.
1202-1210 Leszek I Biały Jan Matejko, Leszek Biały.jpg Kazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska
ok. 1184/1185 24 listopada 1227 Po raz trzeci.
1210-1211 Mieszko IV Plątonogi Mieszko IV.JPG Władysław II Wygnaniec,
Agnieszka austriacka
1131-1146 1211 Książę raciborski 1173-1211, opolski 1202-1211 jako Mieszko I
1211-1225 Leszek I Biały Jan Matejko, Leszek Biały.jpg Kazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska
ok. 1184/1185 24 listopada 1227 Po raz czwarty.
W 1224 roku wojska małopolskie zostały rozgromione przez Prusów, a do klęski przyczyniła się ucieczka członków małopolskiego rodu Gryfitów. Leszek Biały zaczął karać członków rodu.
1225 Henryk I Brodaty Jan Matejko, Henryk I Brodaty.jpg Bolesław I Wysoki,
Krystyna
1165-1170 19 marca 1238 Po raz pierwszy.
Gdy Leszek Biały zastosował represje wobec członków rodu Gryfitów, ci w odpowiedzi na to w 1225 roku (pod nieobecność księcia Leszka Białego w Krakowie), przywołali na tron krakowski Henryka I Brodatego. Książę śląski od 1201.
1225-1227 Leszek I Biały Jan Matejko, Leszek Biały.jpg Kazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska
ok. 1184/1185 24 listopada 1227 Po raz piąty.
Krótkotrwały konflikt z Henrykiem I Brodatym zakończono zawarciem pokoju, wycofaniem się księcia śląskiego z Krakowa a zarazem wygnaniem Gryfitów z Małopolski. Po śmierci Leszka Białego upada zasada zwierzchnictwa księcia krakowskiego nad Polską.

Piastowie – książęta krakowscy[edytuj | edytuj kod]

Okres panowania Imię władcy Portret władcy Rodzice Data urodzin Data śmierci Informacje dodatkowe
1228-1229 Władysław III Laskonogi Jan Matejko, Władysław Laskonogi.jpg Mieszko III Stary,
Eudoksja kijowska
1161/1167 3 listopada 1231 Po raz drugi.
W latach 1228-1229 w jego zastępstwie rządy w dzielnicy senioralnej sprawował Henryk I Brodaty[7].
1229-1232 Konrad I mazowiecki Mazowiecki.jpg Kazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska
ok. 1187 31 sierpnia 1247 Po raz pierwszy.
Tytuł księcia krakowskiego przyjął dopiero po śmierci Władysława Laskonogiego[8]. Książę mazowiecki od 1202[9].
1232-1238 Henryk I Brodaty Jan Matejko, Henryk I Brodaty.jpg Bolesław I Wysoki,
Krystyna
1165-1170 19 marca 1238 Po raz drugi.
Książę śląski od 1201.
1238-1241 Henryk II Pobożny Henryk Pobozny.jpg Henryk I Brodaty,
Jadwiga z Andechs
1196-1207 9 kwietnia 1241 Książę śląski od 1238.
1241 Bolesław Rogatka BolesławRogatka.JPG Henryk II Pobożny,
Anna Przemyślidka
ok. 1220/1225 26 grudnia 1278 Książę śląski jako Bolesław II
1241-1243 Konrad I mazowiecki Mazowiecki.jpg Kazimierz II Sprawiedliwy,
Helena znojemska
ok. 1187 31 sierpnia 1247 Po raz drugi.
1243-1279 Bolesław V Wstydliwy Jan Matejko, Bolesław Wstydliwy.jpg Leszek Biały,
Grzymisława
21 czerwca 1226 7 grudnia 1279
1279-1288 Leszek Czarny Jan Matejko, Leszek Czarny.jpg Kazimierz I kujawski,
Konstancja śląska
ok. 1240-1243 30 września 1288 Książę sieradzki i łęczycki.
1288 Bolesław mazowiecki Siemowit I,
Perejesława halicka
ok. 1251 20 kwietnia 1313 Po raz pierwszy.
Książę mazowiecki jako Bolesław II i sandomierski. Wezwany na tron krakowski przez biskupa krakowskiego Pawła z Przemankowa oraz możnych małopolskich. Jeszcze w tym samym roku został wyparty z Krakowa przez Henryka IV Probusa.
1288-1289 Henryk Prawy Henryk probus.jpg Henryk III Biały,
Judyta mazowiecka
1257/1258 23 czerwca 1290 Po raz pierwszy.
Książę wrocławski od 1270. Po opanowaniu Krakowa w 1288 roku powrócił na Śląsk. Książę mazowiecki Bolesław II nie zrezygnował jednak z Krakowa. 26 lutego 1289 roku wojska Henryka IV Probusa zostały pokonane przez siły Bolesława II i jego sojuszników. Kraków przejął ponownie Bolesław VII Siemowitowicz.
1289 Bolesław mazowiecki Siemowit I,
Perejesława halicka
ok. 1251 20 kwietnia 1313 Po raz drugi.
Bolesław II mazowiecki po pokonaniu Henryka IV Probusa pod Siewierzem zajął Kraków. Latem 1289 roku zawarł układ z bratem, Konradem II czerskim, oddając mu w zamian za pomoc zbrojną Sandomierz. Krok ten wywołał oburzenie możnych małopolskich, którzy wygnali Bolesława a na tron przywołali Władysława Łokietka.
1289 Władysław IV Łokietek Lokietek.jpg Kazimierz I kujawski,
Eufrozyna opolska
1260 2 marca 1333 Po raz pierwszy.
Możni małopolscy niezadowoleni z rządów Bolesława II mazowieckiego, powołali na tron Władysława IV Łokietka, który zajął Kraków, ale już w sierpniu 1289 roku został z niego wyparty przez Henryka IV Probusa. Według legendy Władysław Łokietek zbiegł z miasta w mnisim przebraniu i dzięki pomocy krakowskich franciszkanów w chwili wkraczania do miasta wojsk księcia wrocławskiego.
1289-1290 Henryk Prawy Henryk probus.jpg Henryk III Biały,
Judyta mazowiecka
1257/1258 23 czerwca 1290 Po raz drugi.
Henryk IV Probus odzyskał władzę w Krakowie. Popierającego Władysława Łokietka biskupa krakowskiego, Pawła z Przemankowa, książę wrocławski nakazał uwięzić. Władysław Łokietek zdołał utrzymać się na tronie książęcym w Sandomierzu.
1290-1291 Przemysł II Jan Matejko, Przemysł II.jpg Przemysł I,
Elżbieta wrocławska
14 października 1257 8 lutego 1296 Książę poznański od 1273, wielkopolski od 1279, gdański od 1294.

Piastowie – król Polski (de facto Wielkopolski i Pomorza Gdańskiego)[edytuj | edytuj kod]

Przemysł II mimo utraty władzy w Małopolsce, władał nadal Wielkopolską i Pomorzem Gdańskim. W 1295 roku koronowany został na króla Polski.

Okres panowania Imię władcy Portret władcy Rodzice Data urodzin Data śmierci Informacje dodatkowe
1295-1296 Przemysł II Jan Matejko, Przemysł II.jpg Przemysł I,
Elżbieta wrocławska
14 października 1257 8 lutego 1296 Czwarty król Polski (1295-1296). Książę poznański od 1273, wielkopolski od 1279, gdański od 1294.

Przemyślidzi – książęta krakowscy[edytuj | edytuj kod]

W 1291 roku księstwo krakowskie znalazło się w rękach czeskiego króla Wacława II. W 1292 roku zajął on księstwo sandomierskie, a w 1299 roku także Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie. W 1300 roku został koronowany na króla Polski przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba Świnkę.

Wacław II zmarł 21 czerwca 1305 roku i rządy po nim objął jego syn Wacław III. 4 sierpnia 1306 roku został on jednak zamordowany w trakcie przygotowań do wyprawy do Polski. We wrześniu tego samego roku Kraków znalazł się w rękach Władysława I Łokietka.

Okres panowania Imię władcy Portret władcy Rodzice Data urodzin Data śmierci Informacje dodatkowe
1291-1305 Wacław II Jan Matejko, Wacław II Czeski.jpg Przemysł Ottokar II,
Kunegunda Halicka
27 października 1271 21 czerwca 1305 Piąty król Polski (koronowany w 1300).
1305-1306 Wacław III Vencel rézkarc.jpg Wacław II,
Guta Habsburżanka
6 października 1289 4 sierpnia 1306 Nigdy nie przybył do Polski

Kolejni następcy Wacława III na tronie czeskim zgłaszali pretensje do polskiego tronu (tytułowali się królami Polski):

W listopadzie 1335 roku na zjeździe wyszehradzkim Jan Luksemburski zrzekł się roszczeń do polskiej korony w zamian za 20 tysięcy kóp groszy praskich.

Piastowie – książęta krakowscy[edytuj | edytuj kod]

W 1306 roku księciem krakowskim został Władysław I Łokietek z kujawskiej linii Piastów, który już wcześniej opanował księstwo sandomierskie. W 1314 roku zajął Wielkopolskę. 20 stycznia 1320 roku został koronowany na króla Polski, kładąc w ten sposób kres okresowi rozbicia dzielnicowego.

Okres panowania Imię władcy Portret władcy Rodzice Data urodzin Data śmierci Informacje dodatkowe
1306-1320 Władysław IV Łokietek Lokietek.jpg Kazimierz I kujawski,
Eufrozyna opolska
1260 2 marca 1333 Po raz drugi.
Od 1320 król Polski.

Pozostałe księstwa dzielnicowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski w dobie rozbicia dzielnicowego powstało szereg księstw. Z nich księstwa wielkopolskie, kujawskie, a później także mazowieckie po wymarciu poszczególnych linii Piastów powróciły pod władzę królów Polski.

Księstwa śląskie w XIV wieku stały się czeskim lennym, jednak w niektórych aż do XVII wieku rządzili Piastowie (najdłużej w księstwie brzesko-legnickim do 1675 roku). Część księstw śląskich po wymarciu miejscowych Piastów zostało bezpośrednio wcielonych do Korony Czeskiej, w niektórych jako czescy lennicy rządzili przedstawiciele innych dynastii (najdłużej w księstwie cieszyńskim do 1918 roku).

Władcami księstw powstałych w Polsce, obok księstwa krakowskiego, w okresie rozbicia dzielnicowego byli:

Piastowie – królowie Polski[edytuj | edytuj kod]

W 1306 roku księciem krakowskim został Władysław I Łokietek z kujawskiej linii Piastów, który już wcześniej opanował księstwo sandomierskie. W 1314 roku zajął Wielkopolskę. 20 stycznia 1320 roku został koronowany na króla Polski, kładąc w ten sposób kres okresowi rozbicia dzielnicowego.

Okres panowania Imię władcy Portret władcy Rodzice Data urodzin Data śmierci Data koronacji Informacje dodatkowe
1320-1333 Władysław I Łokietek Lokietek.jpg Kazimierz I kujawski,
Eufrozyna opolska
1260 2 marca 1333 20 stycznia 1320
1333-1370 Kazimierz III Wielki[10] CasimirtheGreat.jpg Władysław I Łokietek,
Jadwiga kaliska
30 kwietnia 1310 5 listopada 1370 25 kwietnia 1333

Andegawenowie – królowie Polski[edytuj | edytuj kod]

W 1370 roku zmarł Kazimierz III Wielki, król Polski, nie pozostawiając legalnego męskiego potomstwa. Na mocy wcześniejszych umów kolejnym władcą został siostrzeniec zmarłego – Ludwik Węgierski.

Ludwik zmarł w 1382 roku, nie pozostawiając męskiego potomstwa. Zgodnie z wcześniejszymi umowami polski tron miał przypaść jednej z jego córek. Ostatecznie w 1384 roku władcą została najmłodsza, Jadwiga.

Okres panowania Imię władcy Portret władcy Rodzice Data urodzin Data śmierci Data koronacji Informacje dodatkowe
1370-1382 Ludwik Węgierski Wegierski.jpg Karol Robert,
Elżbieta Łokietkówna
5 marca 1326 10 września 1382 17 listopada 1370 Król Węgier 1342-1382.
1384-1399 Jadwiga Andegaweńska Jadwiga by Bacciarelli.jpg Ludwik Węgierski,
Elżbieta Bośniaczka
między 3 października 1373 a 18 lutego 1374 17 lipca 1399 16 października 1384 Koronowana na króla Polski w 1384 roku. Od 1386 współrządziła ze swoim mężem Władysławem II Jagiełłą.

Jagiellonowie[edytuj | edytuj kod]

Jesienią 1384 Jadwiga Andegaweńska przybyła z Węgier do Polski[11], gdzie 16 października tego roku w Krakowie została koronowana przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Bodzantę na króla Polski. Wobec jej małoletności ster rządów w państwie dzierżyli możnowładcy małopolscy, pozostający w kontakcie z jej matką Elżbietą Bośniaczką, jednakże nie powołano regenta, ponieważ, jak pisze Jan Długosz, wszystko co mówiła lub czyniła znamionowało sędziwego wieku powagę. W 1386 roku królem Polski został Władysław II Jagiełło, wielki książę litewski. Założona przez niego dynastia Jagiellonów panowała w Polsce do 1572 roku. Przez znaczną część rządów tej dynastii Polskę i Litwę łączyła unia personalna, przekształcona w 1569 roku w unię realną.

W latach 1444-1447 Polska nie miała króla. Początkowo liczono się z możliwością powrotu Władysława III Warneńczyka, później jego brat Kazimierz IV Jagiellończyk przez dwa lata toczył pertraktacje z polskimi panami, głównie odnośnie charakteru unii polsko-litewskiej. Ostatecznie doszli do porozumienia, a Kazimierz Jagiellończyk 25 czerwca 1447 roku został koronowany na króla Polski.

Okres panowania Imię władcy Portret władcy Rodzice Data urodzin Data śmierci Data koronacji Informacje dodatkowe
1386-1434 Władysław II Jagiełło Jogaila Jagiełło.jpg Olgierd Giedyminowic,
Julianna twerska
ok. 1362(?) 1 czerwca 1434 4 marca 1386 Najwyższy książę litewski 1386-1434, wielki książę litewski 1377-1392. W latach 1386-1399 współrządził ze swoją żoną Jadwigą.
1434-1444 Władysław III Warneńczyk Bacciarelli - Władysław III.jpeg Władysław II Jagiełło,
Zofia Holszańska
31 października 1424 10 listopada 1444 25 lipca 1434 Król Węgier 1440-1444, najwyższy książę litewski 1434-1440 (tytularny do 1444).
1447-1492 Kazimierz IV Jagiellończyk Casimir IV Jagiellon.PNG Władysław II Jagiełło,
Zofia Holszańska
30 listopada 1427 7 czerwca 1492 25 czerwca 1447 Wielki książę litewski 1440-1492.
1492-1501 Jan I Olbracht Jan I Olbracht by Bacciarelli.jpg Kazimierz IV Jagiellończyk,
Elżbieta Rakuszanka
27 grudnia 1459 17 czerwca 1501 23 września 1492
1501-1506 Aleksander Jagiellończyk Aleksander j.jpg Kazimierz IV Jagiellończyk,
Elżbieta Rakuszanka
5 sierpnia 1461 19 sierpnia 1506 12 grudnia 1501 Wielki książę litewski 1492-1506.
1506-1548 Zygmunt I Stary Cranach the Younger Sigismund I the Old.jpg Kazimierz IV Jagiellończyk,
Elżbieta Rakuszanka
1 stycznia 1467 1 kwietnia 1548 24 stycznia 1507 Wielki książę litewski 1506-1548.
1548-1572 Zygmunt II August Anonymous Sigismund Augustus.jpg Zygmunt I Stary,
Bona Sforza
1 sierpnia 1520 7 lipca 1572 20 lutego 1530 Wielki książę litewski. Koregent Zygmunta I na tronie litewskim od 1529 roku oraz w królestwie Polskim od koronacji w 1530 roku (vivente rege). Władzę przejął po śmierci Zygmunta I Starego w 1548 roku.

Władcy elekcyjni Rzeczypospolitej Obojga Narodów[edytuj | edytuj kod]

W latach 1573-1795 Polską (Koroną), tworzącą wraz z Litwą Rzeczpospolitą Obojga Narodów, rządzili królowie wybierani w drodze wolnej elekcji.

W okresach pomiędzy śmiercią monarchy, a wyborem następcy, władzę pełnił Interrex.

Anna Jagiellonka 13 grudnia 1575 roku na Rynku Starego Miasta w Warszawie została wybrana w wolnej elekcji królem Polski i wielkim księciem Litwy, ostatecznie dzień później stronnictwo szlacheckie pod przewodnictwem Jana Zamoyskiego uznało ją za króla „Piasta”, „przydając jej na małżonka” księcia siedmiogrodzkiego Stefana Batorego[12].

Kilkakrotnie dochodziło na przestrzeni lat do podwójnych elekcji:

Maksymilian II Habsburg, Maksymilian III Habsburg i Franciszek Ludwik Conti są pomijani w zestawieniach polskich władców[13].

Okres panowania Imię władcy Portret władcy Rodzice Data urodzin Data śmierci Daty elekcji i koronacji Nazwa dynastii

Informacje dodatkowe

1573–1575 Henryk Walezy Anjou 1570louvre.jpg Henryk II Walezjusz,
Katarzyna Medycejska
19 września 1551 2 sierpnia 1589 11 maja 1573

21 lutego 1574

Walezjusze (linia boczna Kapetyngów)

Król Francji 1574-1589.

1575–1586
(Formalnie do 1596)
Anna Jagiellonka Kober Anna Jagiellon in coronation robes.jpg Zygmunt I Stary,
Bona Sforza
18 października 1523 9 września 1596 13 grudnia 1575

1 maja 1576

Jagiellonowie

Współrządziła z mężem (Stefanem Batorym), po jego śmierci i koronacji jej siostrzeńca (Zygmunta III) wpływała na politykę państwa.

1576–1586 Stefan Batory Batory.PNG Stefan Batory,
Katarzyna Telegdi
27 września 1533 12 grudnia 1586 15 grudnia 1575

1 maja 1576

Batory

Książę Siedmiogrodu 1571-1586.

1587–1632 Zygmunt III Waza Sigismund III of Poland-Lithuania and Sweden (Martin Kober).jpg Jan III Waza,
Katarzyna Jagiellonka
20 czerwca 1566 30 kwietnia 1632 19 sierpnia 1587

27 grudnia 1587

Wazowie

Król Szwecji 1592-1599.

1632–1648 Władysław IV Waza Rubens Władysław Vasa (detail).jpg Zygmunt III Waza,
Anna Habsburżanka
9 czerwca 1595 20 maja 1648 8 listopada 1632

6 lutego 1633

Wazowie

Tytularny król Szwecji 1632-1648, wybrany carem Rosji w 1610, tytularny car Rosji do 1634.

1648–1668 Jan II Kazimierz John II Casimir Vasa 1.PNG Zygmunt III Waza,
Konstancja Habsburżanka
22 marca 1609 16 grudnia 1672 20 listopada 1648

17 stycznia 1649

Wazowie

Abdykował 16 września 1668 (zm. 1672); tytularny król Szwecji 1648-1660.

1669–1673 Michał Korybut Wiśniowiecki Michał Korybut Wiśniowiecki.PNG Jeremi Wiśniowiecki,
Gryzelda Zamoyska
31 lipca 1640 10 listopada 1673 19 czerwca 1669

29 września 1669

Król "Piast"
1674–1696 Jan III Sobieski Schultz Jan III Sobieski.png Jakub Sobieski,
Zofia Teofila Daniłowiczówna
17 sierpnia 1629 17 czerwca 1696 21 maja 1674

2 lutego 1676

Król "Piast"
1697–1704 August II Mocny Louis de Silvestre-August II.jpg Jan Jerzy III,
Anna Zofia duńska
12 maja 1670 1 lutego 1733 27 czerwca 1697

15 września 1697

Wettynowie

Abdykował 24 września 1706. Elektor Saksonii 1694-1733.

1704–1709 Stanisław I Leszczyński Mányoki Stanislaus Leszczyński.png Rafał Leszczyński,
Anna Jabłonowska
20 października 1677 23 lutego 1766 12 lipca 1704

20 lutego 1705

Król "Piast"
1709–1733 August II Mocny Louis de Silvestre-August II.jpg Jan Jerzy III,
Anna Zofia duńska
12 maja 1670 1 lutego 1733 - Wettynowie

Ponownie

1733–1736[14] Stanisław I Leszczyński Stanisław Leszczyński.PNG Rafał Leszczyński,
Anna Jabłonowska
20 października 1677 23 lutego 1766 12 września 1733

-

Król "Piast"

Ponownie
Abdykował 26 stycznia 1736. Książę Lotaryngii i Baru 1738–1766

1733–1763[14] August III Sas King Augustus III of Poland.jpg August II Mocny,
Krystyna Eberhardyna
17 października 1696 5 października 1763 5 października 1733

17 stycznia 1734

Wettynowie

Elektor Saksonii 1733-1763.

1764–1795 Stanisław II August Poniatowski Stanisław II August Poniatowski in coronation clothes.PNG Stanisław Poniatowski,
Konstancja Czartoryska
17 stycznia 1732 12 lutego 1798 7 września 1764

25 listopada 1764

Król "Piast"

Abdykował 25 listopada 1795 roku na rzecz Rosji[15].

Rzeczpospolita Obojga Narodów zniknęła z mapy Europy w wyniku rozbiorów dokonanych przez Rosję, Prusy i Austrię. Ostatni traktat rozbiorowy podpisano 24 października 1795 roku. Miesiąc później, 25 listopada, w Grodnie abdykował ostatni król Polski – Stanisław August Poniatowski.

Okres zaborów (1795-1918)[edytuj | edytuj kod]

W 1795 roku Rzeczpospolita Obojga Narodów zniknęła z mapy politycznej Europy, podzielona między Imperium Rosyjskie, Królestwo Prus i Arcyksięstwo Austriackie. Dwa pierwsze traktaty rozbiorowe, podobnie jak każdy traktat o zmianie granic, zostały zatwierdzone przez polski Sejm; trzeci rozbiór, wobec likwidacji państwa, nie mógł być przez stronę polską zatwierdzony. Żadne z państw zaborczych nie usiłowało się przedstawić jako następca prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Władcy państw zaborczych dodawali do swojej tradycyjnej tytulatury określenia związane z ziemiami znajdującymi się w granicach dawnej Rzeczypospolitej:

Księstwo Warszawskie (1807-1815)[edytuj | edytuj kod]

Wettynowie[edytuj | edytuj kod]

W latach 1807-1815, na mocy decyzji Napoleona Bonaparte, istniało Księstwo Warszawskie, którego jedynym władcą był Fryderyk August I, król saski, wnuk polskiego króla Augusta III. Fryderyk August I zrezygnował z tytułu księcia warszawskiego w związku z decyzjami kongresu wiedeńskiego. Księstwo składało się z ziem II i III zaboru pruskiego (z wyjątkiem ziemi Białostockiej), a od 1809 również z ziem III zaboru austriackiego.

Okres panowania Imię władcy Portret władcy Rodzice Data urodzin Data śmierci Informacje dodatkowe
1807-1815 Fryderyk August I Fryderyk August I.jpg Fryderyk Krystian Wettyn, elektor saski
Maria Antonina Wittelsbach
23 grudnia 1750 5 maja 1827 Król Saksonii w latach 1806–1827, książę warszawski z nadania cesarza Napoleona I.

Królestwo Polskie (kongresowe) (1815-1917)[edytuj | edytuj kod]

W wyniku kongresu wiedeńskiego utworzono Królestwo Polskie (zwane kongresowym), w unii personalnej z Cesarstwem Rosyjskim. W 1831 roku mimo detronizacji Mikołaja I, cesarze Rosyjscy aż do 1917 roku tytułowali się Królami Polski, mimo zniesienia autonomii królestwa.

Romanowowie[edytuj | edytuj kod]

Okres panowania Imię władcy Portret władcy Rodzice Data urodzin Data śmierci Informacje dodatkowe
1815-1825 Aleksander I Pawłowicz Alex1.jpg Paweł I Romanow
Maria Fiodorowna
23 grudnia 1777 1 grudnia 1825 Cesarz Rosji od 1801.
1825-1855 Mikołaj I Pawłowicz Vernet nikolas 1.jpg Paweł I Romanow, Maria Fiodorowna 6 lipca 1796 2 marca 1855 Koronowany na króla Polski 24 maja 1829 r. Zdetronizowany przez Sejm w 1831.
1855-1881 Aleksander II Mikołajewicz Alex2.jpg Mikołaj I, Aleksandra Fiodorowna 29 kwietnia 1818 13 marca 1881
1881-1894 Aleksander III Aleksandrowicz Kramskoy Alexander III.jpg Aleksander II, Maria Aleksandrowna 26 lutego/10 marca 1845 20 października/1 listopada 1894
1894-1917 Mikołaj II Aleksandrowicz Nicholas II of Russia painted by Earnest Lipgart.jpg Aleksander III, Maria Fiodorowna 6 maja/18 maja 1868 16/17 lipca 1918 15 marca 1917 r. abdykował na rzecz brata.
1917 Michał II Aleksandrowicz Mihail II.jpg Aleksander III, Maria Fiodorowna 22 listopada 1878 13 lipca 1918 Nie przyjął tytułu, 16 marca 1917 r. abdykował na rzecz Rządu Tymczasowego.

Królestwo Polskie pod okupacją państw centralnych[edytuj | edytuj kod]

W czasie I wojny światowej ziemie polskie zaboru rosyjskiego były okupowane przez Niemcy i Austro-Węgry, które aktem 5 listopada 1916 r. zadeklarowały utworzenie Królestwa Polskiego. Od 12 września 1917 do 14 listopada 1918 r. roku monarchę i regenta Królestwa Polskiego aktu 5 listopada zastępowała Rada Regencyjna[16], zaś w dniach od 14 do 22/29 listopada 1918 r. Radę Regencyjną zastępował Naczelny Dowódca Józef Piłsudski[17].

Okres rządów Organ zastępujący władcę Portret Data urodzin Data śmierci Informacje dodatkowe
1917-1918 Rada Regencyjna Regency Council.jpg skład: Aleksander Kakowski, Zdzisław Lubomirski, Józef Ostrowski
1918 Naczelny Dowódca

Józef Piłsudski

Pilsudski 1910 1920 LOC hec 14263 restored.jpg 5 grudnia 1867 12 maja 1935 Od 11 do 14 listopada 1918 sprawował władzę zwierzchnią wraz z Radą Regencyjną[a].

Polska po 14 listopada 1918[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Prezydenci Polski.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Od 14 listopada formalnie regent Królestwa Polskiego, tytuł ten jednak nigdy nie był używany.

Przypisy

  1. Tytuły Królów polskich
  2. Jerzy Ochmański: Historia Litwy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990, s. 128. ISBN 83-04-03107-8.
  3. Podręczna encyklopedya kościelna, t. XXXI-XXXII, Warszawa 1913, s. 292.
  4. K. Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Wrocław-Warszawa 1992, s. 46.
  5. A. Gąsiorowski, Wratysław II, Słownik Starożytności Słowiańskich, t. 6 cz. 2, s. 599.
  6. J. Wyrozumski, Dzieje Polski piastowskiej..., s. 177-178.
  7. B. Zientara, Henryk Brodaty..., wyd. 2, s. 280-281.
  8. B. Zientara, Henryk Brodaty..., wyd. 2, s. 306.
  9. J. Wyrozumski, Dzieje Polski piastowskiej..., s. 179.
  10. Na monetach bitych przez siebie określany jako Kazimierz I (źródło: http://www.historiapieniadza.pl)
  11. Por. Roman Grodecki, Dzieje Polski średniowiecznej. Tom 2. Od roku 1333 do 1506, Kraków 1995, s. 215.
  12. Wacław Sobieski, Kazimierz Lepszy Anna Jagiellonka w: Polski Słownik Biograficzny t. I. Warszawa 1935 s. 129.
  13. Por. J.E. Morby, Dynastie świata..., s. 262-263; Encyklopedia popularna PWN, wyd. 27, s. 659; S. Grzybowski, Dzieje Polski i Litwy..., s. 407.
  14. 14,0 14,1 W latach 1733-1736, toczyła się wojna o sukcesję polską pomiędzy stronnikami Augusta III i Stanisława Leszczyński
  15. ROZBIORY POLSKI.
  16. Art. I ust. 1 patentu w sprawie Władzy Państwowej w Królestwie Polskiem.
  17. Orędzie Rady Regencyjnej w przedmiocie rozwiązania Rady Regencyjnej i przekazania Najwyższej Władzy Państwowej Naczelnemu Dowódcy Wojsk Polskich Józefowi Piłsudskiemu z 14 listopada 1918 r. Dz. U. z 1918 r. Nr 17, poz. 39) oraz dekret Naczelnego Dowódcy o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej a dnia 22 listopada 1918 r. Dz. U. z 1918 r. Nr 17, poz. 40), ogłoszone 29 listopada 1918 r.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]