Julian Krzyżanowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Julian Krzyżanowski
Popiersie Juliana Krzyżanowskiego w sanockim ratuszu przy ulicy Rynek 1
Popiersie Juliana Krzyżanowskiego w sanockim ratuszu przy ulicy Rynek 1
Data i miejsce urodzenia 4 lipca 1892
Stojańce
Data i miejsce śmierci 19 maja 1976
Warszawa
Zawód polonista, historyk literatury, folklorystata
Narodowość  Polska
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Julian Krzyżanowski (ur. 4 lipca 1892 w Stojańcach pod Lwowem, zm. 19 maja 1976 w Warszawie) – polski historyk literatury, folklorysta.

Syn Józefa, organisty w Bukowsku. Uczył się w gimnanzjum w Rzeszowie, a następnie od 1906 w Gimnazjum Męskim w Sanoku, w którym w 1911 zdał egzamin dojrzałości z odznaczeniem[1][2] (podczas nauki mieszkał w Sanoku na stancji). W latach 1913-1914 ukończył studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pisał dla Pamiętnika Literackiego i w nim też debiutował w 1913. Internowany podczas I wojny światowej i wywieziony na Syberię. Powrócił w 1920. W latach 1927-1934 wykładał na uczelniach Londynu i Rygi. Na stałe związał się z Uniwersytetem Warszawskim. W 1940 wraz z Julianem Manteuffelem założył w Warszawie tajny uniwersytet nauk historycznych i polonistyki. W 1964 roku Uniwersytet Jagielloński przyznał mu tytuł doktora honoris causa. Był aktywny do ostatnich lat życia. Kilka jego dzieł naukowych ukazało się pośmiertnie.

Autor tzw. sinusoidy Krzyżanowskiego, ilustrującej naprzemienność epok literackich. Szczególne zasługi położył jako badacz pogranicza literatury i folkloru oraz jako redaktor i edytor dzieł literackich. Jest autorem m.in. książek Mądrej głowie dość dwie słowie, Historii literatury polskiej oraz dwutomowej antologii przysłów.

W 1938 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za wybitną twórczość naukową, związaną z literaturą piękną[3].

Sygnatariusz Listu 34, w którym wraz z innymi intelektualistami zaprotestował przeciwko polityce kulturalnej władz PRL, ograniczaniu wolności słowa i zaostrzeniu cenzury. List ten wywołał odzew na Zachodzie, m.in. w brytyjskim "The Times" ukazał list krytykujący władze PRL, podpisany przez 21 brytyjskich pisarzy i artystów, m.in. przez Arthura Koestlera i Allana Bullocka. Na skutek represji i nacisków ze strony polskich władz[potrzebne źródło] Krzyżanowski wraz z dziewięcioma innymi sygnatariuszami Listu 34 wystosował do The Times list, w którym protestował przeciwko rzekomej kampanii wymierzonej w PRL i zaprzeczał, jakoby autorów Listu 34 spotkały jakiekolwiek represje[4].

22 lipca 1964 roku z okazji 20-lecia Polski Ludowej otrzymał nagrodę państwową I stopnia.[5]

Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Na jego grobie znajduje się inskrypcja w języku łacińskim "sicut ignis ardens" (pol. "jak płomień gorejący").

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

Grób Juliana Krzyżanowskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (2008)
  • 1914: Wpływ Tassa na twórczość Słowackiego - szkic literacki
  • 1930: Polish Romantic Literature
  • 1934: Byliny
  • 1935: Paralele
  • 1939: Historia literatury polskiej. Alegoryzm-preromantyzm
  • 1958: Mądrej głowie dość dwie słowie (t. 1 Trzy centurie przysłów polskich, 1958; t. 2 Nowe dwie centurie przysłów polskich, 1960)
  • 1966: Nauka o literaturze
  • 1969: Dzieje literatury polskiej, od początków do czasów najnowszych
  • 1972: Sztuka słowa. Rzecz o zjawiskach literackich
  • 1980: Szkice folklorystyczne
  • 1980: W świecie bajki ludowej
  • 1992: Tradycje literackie polszczyzny: od Galla do Staffa

Przypisy

  1. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka. Część druga, Sanok 2000, s. 24.
  2. Absolwenci (pol.). 1losanok.pl. [dostęp 2012-01-01].
  3. Rocznik Polskiej Akademii Literatury 1937-1938, Warszawa 1939, s. 180.
  4. A. Friszke, Opozycja polityczna w PRL 1945-1980, Londyn 1994, s. 178
  5. Dziennik Polski, rok XX, nr 171 (6363), s. 1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Monika Karolczuk-Kędzierska (red.) Wielka Encyklopedia Polski; Kraków 2004; Tom II, s. 620
  • Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka. Część druga, Sanok 2000, s. 49–59, ISBN 83-909787-0-9.