Muzeum Archeologiczne w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Muzeum Archeologiczne w Krakowie
Widok budynku Muzeum od strony Plant
Widok budynku Muzeum od strony Plant
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Adres ul.Senacka 3, 31-002 Kraków
Data założenia 18 lutego 1850
Zakres zbiorów archeologia Polski i świata
Wielkość zbiorów 500 000 egzemplarzy (2007)
Dyrektor dr Jacek Górski
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Muzeum Archeologiczne w Krakowie
Muzeum Archeologiczne w Krakowie
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Muzeum Archeologiczne w Krakowie
Muzeum Archeologiczne w Krakowie
Ziemia 50°03′27,85″N 19°56′09,60″E/50,057736 19,936000Na mapach: 50°03′27,85″N 19°56′09,60″E/50,057736 19,936000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa muzeum
Budynek Muzeum
Ogród Muzeum
Fragment ekspozycji Bogowie starożytnego Egiptu

Muzeum Archeologiczne w Krakowie – najstarsza tego typu placówka w Polsce, powstała w 1850 roku.

Historia i działalność[edytuj | edytuj kod]

W pierwszej połowie XIX wieku, gdy Polska była pod zaborami, tworzyły się różne towarzystwa naukowe mające za zadanie utrzymywać przy życiu polskość. W Krakowie, należącym do zaboru austriackiego, władze zachowywały się dość liberalnie wobec Polaków i zezwoliły na utworzenie w 1816 roku Towarzystwa Naukowego Krakowskiego.

W 1848 powstał Oddział Sztuk i Archeologii, a w 1850 Komitet Archeologiczny do sprawy utworzenia w Krakowie Muzeum Starożytności (co stało się 18 lutego 1850 roku), którego członkami byli: Karol Kremer (dyrektor), Józef Muczkowski, Wincenty Pol, Teofil Żebrowski. Początkowo Muzeum miało swoją siedzibę w Bibliotece Jagiellońskiej przy ul. Św. Anny. 14 lat późnej zostało przeniesione na ulicę Sławkowską 17, a następnie (w 1967, po zakończeniu remontu gmachów poklasztornych i powięziennych św. Michała, przekazanych przez Radę Narodową m. Krakowa) do budynku przy ulicy Senackiej 3, gdzie znajduje się do dziś.

W roku 1891 Muzeum Archeologiczne zostało przyjęte jako placówka Akademii Umiejętności. W 1955 przeszło pod zarząd administracji państwowej. W momencie utworzenia Muzeum wystosowano do społeczeństwa apel z prośbą o przekazywanie znalezisk i obiektów archeologicznych, które mogłyby być eksponowane w nowej placówce. Dzięki szerokiemu odzewowi zbiory Muzeum znacznie się powiększyły m.in. o jeden z najcenniejszych eksponatów – posąg Światowida ze Zbrucza. Wkrótce Muzeum rozpoczęło także własne badania archeologiczne i w ten sposób wzbogaciło się o kolejne eksponaty.

Już w 1857 zorganizowano pierwszą wystawę, która odbyła się w Pałacu Lubomirskich przy ul. św. Jana 17. Pokazano na niej materiały z badań cmentarzysk ludności kultury łużyckiej z okolic Krakowa, wyroby brązowe, monety rzymskie itp i którą zwiedziła rekordowa liczba (jak na owe czasy) 16 tysięcy osób. W 1872 otwarto drugą Wystawę Starożytności w salach pałacu biskupiego w Krakowie. Utworzono na jej potrzeby specjalny katalog, zaś w trakcie wystawy prowadzone odczyty popularnonaukowe. W roku 1893 zbiory historyczne przekazano do Muzeum Narodowego.

W działalności archeologicznej zasłużył się Gotfryd Ossowski, biorący udział w wykopaliskach na osadzie ludności kultury trypolskiej w Bilczu Złotym na Podolu oraz późniejszych w Ryżanówce na Ukrainie; a także Władysław Kluger, który ofiarował Muzeum kolekcję zabytków staroperuwiańskich, a w tym sarkofagi egipskie z badań Tadeusza Smoleńskiego w El-Gamhud z 1906 roku. Osoby, które zaznaczyły się w historii muzeum to Józef Żurowski i Tadeusz Reyman. Do najważniejszych odkryć należą znaleziska z Giebułtowa, Książnic Wielkich, Prokocimia, czy Złotej Sandomierskiej i niemniej interesujące odkrycia rzemiosła garncarskiego z okresu rzymskiego w Igołomi i Tropiszowie na wschód od Krakowa. W roku 1894 dyrektorem Muzeum został Włodzimierz Demetrykiewicz, który kontynuował m.in. prace wykopaliskowe w Bilczu Złotym i prowadził badania w Galicji. Nie można zapomnieć o odkryciu z 1955 roku starożytnego hutnictwa żelaza w Górach Świętokrzyskich.

Główny obszar działania Muzeum to Małopolska (w ostatnich latach prowadzona była akcja badań ratowniczych w Górce Narodowej), jednak uczestniczyło ono też w badaniach kurhanu scytyjskiego w Ryżanówce na Ukrainie (odkopano grób wodza scytyjskiego z początków III wieku p.n.e), otwarto wystawę pt. Tutanchamon ukraińskich stepów. Brało również udział w badaniach wykopaliskowych w Delcie Nilu, w miejscowości Benha w Egipcie (starożytne Tell-Atrib) i w starożytnej Marei, położonej w pobliżu Aleksandrii.

Nowohucki Oddział Muzeum Archeologicznego najpierw kierowany był przez Stanisława Boratyńskiego, potem (od 1981) przez Jacka Rydzewskiego, a od roku 1995 do dzisiaj przez Małgorzatę Kaczanowską.

Muzeum wydaje dwa pisma: "Materiały Archeologiczne" i "Materiały Archeologiczne Nowej Huty".

W roku 2000 Muzeum Archeologiczne w Krakowie obchodziło 150 rocznicę powstania.

Budynek[edytuj | edytuj kod]

Na zachodnim obrzeżu średniowiecznego miasta gdzie od IX do XIII wieku przebiegały drewniano-ziemne umocnienia podgrodzia Okół, a od XIV wieku w mur obronny miasta. Pozostałości umocnień zachowały się w podziemiach Muzeum i w północno-wschodniej części ogrodu. W północno-zachodnim narożniku zabudowań i pod murem ogrodzenia od strony ul. Poselskiej widoczne są do dziś relikty baszty Legackiej (baszty Murarzy).

Na terenie Muzeum znajdowały się kolejno: dwór Gniewosza z Dalewic, siedziba rodu Tęczyńskich zwana Malowanym Dworem oraz XIV-wieczna łaźnia miejska, a od XV do końca XVIII w. kościół św. Michała z klasztorem karmelitów bosych. Po usunięciu zakonników urządzono w budynkach klasztornych więzienie, a później w miejsce kościoła urządzono salę sądową. Po roku 1874 połączono budynki więzienne z gmachem sądu i wykonano kaplicę w północno-zachodniej części zabudowań (od strony ul. Poselskiej). Od strony ul. Senackiej wzniesiono dzisiejszą bramę wjazdową i budynek dla potrzeb gospodarczych więzienia (kuchnia, pralnia, magazyn). Pomieszczenia więzienne przystosowano na pracownie, bibliotekę, magazyny i sale wystawowe.

Wystawy[edytuj | edytuj kod]

Stałe ekspozycje:

  • Bogowie starożytnego Egiptu część zbioru stanowią cztery sarkofagi z wykopalisk w el-Gamhud prowadzonych w latach 1907-1908 przez Tadeusza Smoleńskiego.

Zbiory zabytków egipskich pochodzą m.in. z wykopalisk w el-Gamhud przeprowadzonych przez Tadeusza Smoleńskiego. Zabytki pochodzące z Nubii i Tura pozyskała Akademia Umiejętności. Kolekcję wzbogacono także o znaleziska pochodzące z wykopalisk H. Junkera w Gizie (1913) oraz zabytki z muzeum żołnierzy Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich walczących podczas II wojny światowej w Egipcie.

Galeria sztuki egipskiej mieści się na pierwszym piętrze budynku muzeum. Pierwsza sala tzw. niebieska mieści cztery drewniane sarkofagi. Pośrodku stoi gablota z maskami kartonażowymi, uszebti, alabastrowym torsem męskim z okresu ptolemejskiego i głowami władców odzianych w chustę nemes. Wśród widocznych zabytków stoi posążek siedzącego mężczyzny z V dynastii o wysokości 8,5 cm. Przy ścianie, na prawo od wejścia do sali, w kolejnej gablocie spoczywają figurki siedzących ibisów, symboli boga Tota. Poniżej znajdziemy mumie zbożowe w drewnianych "sokolich" sarkofagach a także starannie zawinięte mumie kota i sokoła z okresu ptolemejsko-rzymskiego. Przy kolejnej ścianie znajdują się rozmaite figurki i naczynia a także... Do kolejnej sali prowadzi korytarz, w którym umieszczono gabloty: numizmatyczną i mieszczącą ostrakony greckie. W następnym pomieszczeniu wyeksponowano figurki Ozyrysa, fragmenty całunów, stele z II i III wieku, figurki uszebti z XXVI dynastii, biżuterię, m.in. plakietki z kartuszem Szabaki i przede wszystkim sarkofagi i mumie. Największa drewniana trumna należała do Aset-iri-khet-es i wraz z drugą, nieco mniejszą, odkryte zostały w el-Gamhud. W tej samej sali umieszczono także maski, kartonaże oraz fragmenty koptyjskich tkanin.

W gablotach zastosowano oświetlenie światłowodowe, gwarantujące bezpieczeństwo zabytków i niepodnoszące temperatury wewnątrz. Lekkie światło oraz gwiazdy stylizowane na egipskie tworzą ciekawy nastrój przypominający egipski grobowiec.

  • Garncarstwo prahistoryczne – historia garncarstwa na ziemiach polskich od czasów pojawienia się pierwszych naczyń glinianych w VI tysiącleciu p.n.e. do XII wieku n.e.
  • Ogród ceramiki autorami dzieł wystawianych na wolnym powietrzu są artyści wrocławscy.
  • Pradzieje i wczesne średniowiecze Małopolski – trzy częściowa wystawa (o środowisku przyrodniczym i zdobywanie pożywienia; sposoby zapewnienia bezpiecznego schronienia, zagadnienia związane z dniem codziennym dawnych Małopolan).
  • Wozy z Bronocic, wystawa prezentuje wazę z Bronocic.

Oprócz wystaw stałych, w Muzeum prezentowane są także wystawy czasowe.

  • Dzieje najstarsze i stare gmachu Muzeum Archeologicznego w Krakowie - historia budynku Muzeum.

Status prawny Muzeum[edytuj | edytuj kod]

Muzeum działa w oparciu o ustawę o muzeach[1], ustawę o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej[2], ustawę o finansach publicznych[3], ustawę o ochronie zabytków[4] oraz statut Muzeum Archeologicznego w Krakowie nadany Uchwałą nr 438/08 Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 29 maja 2008 roku[5]. Zgodnie ze statutem Muzeum jest samorządową instytucją kultury wyodrębnioną pod względem prawnym i ekonomiczno-finansowym, której organizatorem jest Województwo Małopolskie.

Nadzór nad Muzeum w sposób ogólny sprawuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a w sposób bezpośredni bezpośredni Zarząd Województwa Małopolskiego. Przy Muzeum działa jedenastoosobowa Rada Muzeum, której członków powołuje i odwołuje Zarząd Województwa Małopolskiego[5]. Wewnętrznie zasady pracy Muzeum są określone w Regulaminie Organizacyjnym[6].

Przypisy

  1. Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 1997 r. Nr 5, poz. 24) (pol.)
  2. Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 1991 r. Nr 114, poz. 493) (pol.)
  3. Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 140, poz. 984)
  4. Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568)
  5. 5,0 5,1 Statut Muzeum Archeologicznego w Krakowie (pol.). Biuletyn Informacji Publicznej. [dostęp 22 października 2008].
  6. Regulamin Organizacyjny Muzeum Archeologicznego w Krakowie (pol.). Biuletyn Informacji Publicznej. [dostęp 22 października 2008].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hanik Marian Muzea Krakowa Kraków Krakowski Ośrodek Informacji Turystycznej, 1991
  • Lorentz Stanisława Przewodnik po muzeach i zbiorach w Polsce Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1973
  • Szymańska Hanna, Babraj Krzysztof "Bogowie Starożytnego Egiptu" - katalog wystawy, Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Kraków 2000, ISBN 83-911543-1-9

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]