Biblioteka Jagiellońska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Biblioteka Jagiellońska
Biblioteka Jagiellońska-stary gmach
Biblioteka Jagiellońska-stary gmach
Data założenia 1364
Dyrektor prof. dr hab. Zdzisław Pietrzyk
Wielkość zbiorów 6.970.045 wol. i jedn. (marzec 2012 r.)
Lokalizacja Polska Kraków
Adres al. Adama Mickiewicza 22
30-059 Kraków
Oficjalna strona biblioteki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biblioteka Jagiellońska
Biblioteka Jagiellońska
Ziemia 50°03′41″N 19°55′21″E/50,061389 19,922500Na mapach: 50°03′41″N 19°55′21″E/50,061389 19,922500

Biblioteka Jagiellońska (BJ, popularnie Jagiellonka) – główna biblioteka Uniwersytetu Jagiellońskiego, która wraz z Biblioteką Medyczną Collegium Medicum oraz bibliotekami wydziałowymi i instytutowymi tworzy system biblioteczno-informacyjny UJ. Stanowi jedną z największych bibliotek w Polsce, stąd też została uznana za część Narodowego Zasobu Bibliotecznego. Posiada status biblioteki narodowej – obowiązuje prawo o egzemplarzu obowiązkowym.

Zbiory biblioteczne liczyły na koniec grudnia 2009 roku 6 603 824, z tego około połowa to wydawnictwa zwarte. Biblioteka posiada także kolekcję starodruków, inkunabułów oraz rękopisów. Zajmuje się także dokumentacją wydawnictw podziemnych z okresu PRL-u, czyli tzw. drugiego obiegu[potrzebne źródło].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia Biblioteki Jagiellońskiej powiązana jest nieodłącznie z historią samego Uniwersytetu Jagiellońskiego, stąd też za datę jej utworzenia uznaje się rok 1364. Do dzisiaj zachowały się używane w XIV wieku kodeksy. Przez długi okres zbiory biblioteczne, pochodzące z darów profesorów i wychowanków uniwersytetu, gromadzone były przy poszczególnych wydziałach, kolegiach, bursach studenckich. Największy ich zbiór, głównie z zakresu teologii i sztuk wyzwolonych, znajdował się w Collegium Maius. Tam też po jego odbudowie na przełomie XV i XVI wieku Biblioteka uzyskała osobne pomieszczenie, zwane dzisiaj Salą Obiedzińskiego (od nazwiska profesora-pomysłodawcy). Aż do 1940 roku budynek Collegium Maius był główną siedzibą Biblioteki Jagiellońskiej.

W XVI wieku jej zbiory stale się powiększały, dopiero wiek XVII i XVIII przyniósł pewien kryzys. Z pomocą przyszła Bibliotece i całemu uniwersytetowi Komisja Edukacji Narodowej w osobie Hugona Kołłątaja. Na jego wniosek połączono rozproszone zbiory i utworzono jedną bibliotekę ogólnouniwersytecką o charakterze publicznym. Przyznano także fundusz na potrzeby liczącego wówczas 1926 rękopisów i 32 000 woluminów druków księgozbioru[potrzebne źródło].

Biblioteka Jagiellońska – wejście do starego gmachu, dawne wejście główne
Nowy budynek, ul. Oleandry

Okres rozbiorów nie wpłynął korzystnie na rozwój biblioteki. Udało się mimo to uporządkować zbiory oraz rozbudować pomieszczenia. Rozkwit biblioteki na przełomie XIX i XX wieku wiąże się z osobą Karola Estreichera, twórcy Bibliografii Polskiej, który dbał zwłaszcza o wzrost liczby druków w języku polskim.

W latach międzywojennych przeprowadzono reformy w działalności Biblioteki. W latach 1931-1939 postawiono nowy gmach przy al. Mickiewicza. Zbiory przeniesiono już w czasie II wojny światowej, a Biblioteka została przemianowana na Staatsbibliothek Krakau. Polacy uczęszczający na tajne komplety mieli nieoficjalny dostęp do zbiorów dzięki pomocy pracujących w Bibliotece polskich bibliotekarzy[1].

Rozwój Biblioteki po II wojnie światowej wiązał się z wprowadzeniem egzemplarza obowiązkowego druków polskich, współpracy z bibliotekami zagranicznymi, ciągle też przyczyniały się do niego rozmaite dotacje. Od 1969 roku rozpoczęto także archiwizowanie druków polskich, a w latach 90. obowiązkiem tym objęto także dokumenty audiowizualne i elektroniczne[potrzebne źródło]. Przyrost zbiorów bibliotecznych wymusił rozbudowę gmachu Biblioteki, pierwszą w latach 1961-1963, a drugą - w 1995-2001. W latach 90. rozpoczęto także komputeryzację zbiorów. Opracowano także systemy zabezpieczające przed kradzieżą, co było następstwem zniknięcia ze zbiorów kilkudziesięciu cennych starodruków[potrzebne źródło].

Zbiory biblioteki[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka Jagiellońska jako jedyna z wielkich bibliotek w Polsce szczyci się historycznym księgozbiorem, organicznie związanym z powstaniem i rozwojem uczelni. Narastał on, w dużej mierze, dzięki licznym darom, legatom i fundacjom, pochodzącym od osób związanych z Wszechnicą Jagiellońską i służył jako warsztat pracy naukowej i dydaktycznej. Większość najwcześniejszych kodeksów rękopiśmiennych i starodruków należała do kolekcji profesorskich, które później dały początek księgozbiorom poszczególnych kolegiów, w tym największemu z nich w Collegium Maius.

Wyjątkowy charakter oraz wartość zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej powodują, że w świadomości Polaków była i nadal jest uznawana za książnicę o charakterze narodowym. Dziś również biblioteka Uniwersytetu Jagiellońskiego służy szerokim kręgom naukowców i studentów, poszerzając swoje zbiory m.in. dzięki ofiarności i hojności swych dawnych wychowanków oraz przyjaciół.

Wielkość zbiorów BJ[edytuj | edytuj kod]

  • Zbiory specjalne:

Najcenniejsze zbiory[edytuj | edytuj kod]

Kalendarz na rok 1474 - najstarszy polski druk, odnaleziony za szafą w Bibliotece Jagiellońskiej

Rękopisy[edytuj | edytuj kod]

W skład zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej wchodzi wiele rękopisów, m.in.:

Najcenniejsze druki[edytuj | edytuj kod]

Dzieła sztuki[edytuj | edytuj kod]

Kradzież cennych zbiorów[edytuj | edytuj kod]

Kradzież inkunabułów i starych druków z Biblioteki Jagiellońskiej, jedno z największych tego typu przestępstw w Polsce, ujawniona została w kwietniu 1999. Zginęły wówczas dzieła Galileusza, Keplera czy Bessariona. Część ze skradzionych dzieł odnaleziono w niemieckim domu aukcyjnym Reiss&Sohn. Do tej pory nie ustalono sprawców tej kradzieży[potrzebne źródło].

Budynek Biblioteki Jagiellońskiej[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka Jagiellońska – Wejście główne od ul. Oleandry

Budowa gmachu Biblioteki Jagiellońskiej była przeprowadzana w trzech etapach:

  • etap I (1931-1939) – wybudowano został budynek przy al. Adama Mickiewicza 22, który składał się z gmachu wysokiego – 9 kondygnacji oraz niskiego – 4 kondygnacje
  • etap II (1961-1963) – powiększony został niski gmach
  • etap III (1995-2001) – wybudowano dodatkowy gmach – 10 kondygnacji

Obecnie kubatura połączonego gmachu Biblioteki wynosi 145 248 m³, powierzchnia użytkowa 32 891 m², a pomieszczenia biblioteczne zajmują 27 287 m². Biblioteka wyposażona jest w 10 czytelni ogólnych i specjalistycznych, salę katalogów, wypożyczalnię, magazyny biblioteczne, 2 sale wystawowe oraz salę konferencyjną. Nowy gmach i kolejno remontowane pomieszczenia starego gmachu mają instalowane nowoczesne urządzenia wentylacyjne, przeciwpożarowe oraz systemy zabezpieczające zbiory przed kradzieżą.

Dyrektorzy Biblioteki Jagiellońskiej[edytuj | edytuj kod]

Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa[edytuj | edytuj kod]

Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa (JBC) to nazwa projektu finansowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2007–2013, Priorytet XI. „Kultura i Dziedzictwo Kulturowe” Działanie 11.1. „Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego o znaczeniu ponadregionalnym”. Celem JBC jest ochrona i zachowanie zabytkowych zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej oraz rozwój bibliotecznych zasobów cyfrowych dla utrwalenia dorobku kulturowego polskiego piśmiennictwa stanowiącego element Narodowego Zasobu Bibliotecznego. Pierwszy etap realizacji projektu rozpoczął się w kwietniu 2010, przewidziany koniec realizacji projektu to kwiecień 2013 roku.

Przypisy

  1. http://www.bj.uj.edu.pl/historia
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Skarby Biblioteki Jagiellońskij. [dostęp 2013-12-13].
  3. Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny. Julian Krzyżanowski (red.). T. 1: A–M. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 73. ISBN 83-01-05368-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons