Olejek bergamotowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomarańcza bergamota (bergamota, cytryniec bergamotka, Citrus bergamium)

Olejek bergamotowy (łac. Oleum Bergamottae, Oleum Bergamiae) – olejek eteryczny pozyskiwany ze skórek owoców pomarańczy bergamota (cytryniec bergamotka, Citrus bergamia Risso, Citrus Aurantium L.). Drzewo bergamotowe to gatunek z rodziny rutowatych[1]. Jest uprawiane niemal wyłącznie we Włoszech (prowincja Reggio di Calabria w Kalabrii). Za jego ojczyznę uważa się Indie[2].

Olejek jest uzyskiwany z zewnętrznej części skórki (naowocnia) metodą wytłaczania (prasowania) i destylacji z parą wodną. Uzyskuje się wydajność ok. 0,5% w przeliczeniu na cały owoc. Głównymi składnikami olejku są octan linalilu[3] i linalol[4][5].

Olejek bergamotowy jest powszechnie stosowany jako substancja zapachowa oraz składnik środków dezynfekujących i farmaceutyków (farmakognozja)[5][6].

Pozyskiwanie olejku bergamotowego[edytuj | edytuj kod]

Drzewo bergamotowe, rosnące niemal wyłącznie w Kalabrii (Włochy południowe), jest trudne w uprawie (duże wymagania glebowe i klimatyczne, mała odporność na choroby). Osiąga wysokość 4 m. Kwitnie dwukrotnie w ciągu roku. Owoce zbiera się od grudnia do marca. Jedno dojrzałe dwunastoletnie drzewo wydaje ok. 350 owoców, a starsze – do 800 owoców. Z tej ilości owoców można otrzymać 0,5–1 kg olejku. Olejek pozyskuje się z użyciem maszyn pellatrici. W urządzeniach pellatrici owoce są obtaczane między dwoma tarczami, z kolcami i ostrzami na powierzchni. Olejek z wodą i startymi fragmentami naowocni jest wyciskany i odsączany, a następnie poddawany destylacji z parą wodną[5].

Poza tak otrzymanym olejkiem najwyższej jakości produkowane są olejki mniej wartościowe[5]:

  • Distillato di feccia di bergamotto – odzyskiwany z pozostałości po pierwszym wytłaczaniu, przez ich przepłukanie gorącą wodą i poddanie uzyskanej cieczy destylacji z parą wodną;
  • Distillato di bergamotto – pozyskiwany z owoców, które opadły z drzew;
  • Distillato di bergamotella – pozyskiwany z owoców, które opadły przed osiągnięciem dojrzałości lub zbyt małych;
  • Nero di bergamotto – bardzo ciemny, pozyskiwany z owoców, które opadły pod działaniem niekorzystnych warunków atmosferycznych;
  • Distillato di fabrica – pozyskiwane z użyciem macchina Gangeri, w której otrzymuje się mieszaninę soku i olejku, kierowaną do destylacji z parą wodną.

Składniki i właściwości olejku[edytuj | edytuj kod]

Świeżo wyciśnięty olejek bergamotowy jest cieczą zielonawożółtą lub zielonawobrunatną (kolor zielony pojawia się w wyniku przechowywania olejku w miedzianych naczyniach). Zapach olejku określa się jako przyjemny, orzeźwiający. Zapach, skład i inne właściwości zależą od jakości surowców i zastosowanej technologii pozyskiwania. Olejki z owoców dojrzałych zawierają więcej estrów, niż pozyskiwane z owoców niedojrzałych[5]:

  • owoce niedojrzałe – 30-32%;
  • owoce dojrzałe – 38–42%;
  • wartości maksymalne (np. w przypadku suszy) – 45%.

Olejek bergamotowy wolny od terpenów zawiera ok. 60–70% estrów.

Głównym składnikiem olejków bergamotowych jest L-octan linalilu (bergamol, C12H20O2, 196,29 g/mol). Występuje on w mieszaninach z wieloma innymi związkami wonnymi.

Składniki olejków bergamotowych[5]
Główny składnik Inne zidentyfikowane składniki Przypuszczalne inne składniki
L-octan linalilu L-linalol, D-limonen, alkohol dihydrokuminylowy, nerol, bergapten,
bergaptol, limetyna (cytropten), bergamotyna
alfa-pinen, oktylen, kamfen, bisabolen, bornylen,
dipenten, geraniol, terpineol i cytral
Porównanie właściwości olejków gorszej jakości[5]
Właściwość Distillato di bergamottella Distillato de feccia di bergamotto Distillato di fabrica
d15/15 0,866–0,8730 0,863–0,867 0,8560–0,8756
skręcalność alfa D −4° do +15°48' +13°48' do +26°30' +6°48' do +47°
zawartość estrów 59,5–67% 1,3–24,1% 1,1–2,9%
zawartość alkoholi (jako linalol) 47,5–66,6% 46,4–56% 21,2–61,1%
udział alkoholi nie trzeciorzędowych (jako geraniol) 6,3–8% 5,5–8,0% 10,1–13,7%
pozostałość po odparowaniu 4,5–6,0% 1,10%
rozpuszczalność w alkoholu 70° 1 obj. / 2,5–5 obj.
rozpuszczalność w alkoholu 80° 1 obj. / 1 obj 1 obj. / 1,25–4 obj.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Olejek bergamotowy jest stosowany do aromatyzowania artykułów spożywczych (np. herbata Earl Grey) oraz w produkcji wielu perfum, wód perfumowanych i mydeł toaletowych. W przypadkach stosowania kosmetyków zawierających ten olejek, istnieje ryzyko pojawienia się nadwrażliwości skóry na działanie promieni słonecznych (np. długo nie znikające plamy, zaczerwienienie, pokrzywka, pęcherze)[5][6].

Olejek ma działanie dezynfekujące, przeciwgrzybicze, dezodorujące. Zażyty doustnie działa wykrztuśnie, wiatropędnie i moczopędnie, pobudza trawienie. Przeciwwskazane jest stosowanie olejku przez kobiety w ciąży[6].

Przypisy

  1. Germplasm Resources Information Network (GRIN) (ang.). [dostęp 2010-02-05].
  2. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  3. OECD / SIDS: Linalyl acetate (CAS no 115–95–7) (ang.). Paris, UNEPS Publications; SIDS Initial Assesment Report for SIAM 14, 26myślnik28 March 2002. [dostęp 2011-02-16].
  4. Substancje zapachowe i smakowe. W: Atanazy Boryniec, Stefan Chudzyński, Stanisław Porejko, Stanisław Malinowski: Technologia chemiczna organiczna. T. II. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 614–655. (pol.)
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Romuald Klimek: Olejki eteryczne. Warszawa: Wydawnictwo Przemysłu Lekkiego i Spożywczego, 1957.
  6. 6,0 6,1 6,2 Henryk Różański: Medycyna dawna i współczesna: Olejek bergamotowy – Bergamot Oil (pol.). 2008-09-25. [dostęp 2011-02-15].