Pektorał

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wikimedia Commons
Pektorał celtycki z brązu z Les Moidons we Francji, zbiory Musée des Antiquités nationales w Saint-Germain-en-Laye
Pektorał Ramzesa II, zbiory Luwru
Pektorał egipski ze skarabeuszem, zbiory Luwru

Pektorał, napierśnik (z łac. pectus - pierś) – rodzaj biżuterii świeckiej lub religijnej noszonej na piersi, zapinanej od tyłu. Obecnie oznacza ozdobny krzyż noszony na piersi przez wyższe duchowieństwo.

W starożytności[edytuj | edytuj kod]

Ozdoby takie znane były już w czasach antycznych w starożytnym Egipcie, Rzymie, Tracji czy u Celtów , Scytów i Żydów. W starożytnym Egipcie, gdzie była noszona przez faraonów i arcykapłanów, a także u arcykapłanów żydowskich oraz w starożytnym Rzymie pektorały były symbolem władzy.

W egipskich pektorałach królewskich głównym elementem była złota płytka z cyzelowaną dekoracją figuralną i wprawionymi kamieniami szlachetnymi. Pektorały kapłanów, umieszczane w grobowcach na piersiach zmarłego, wykonane były ze srebra, srebra pozłacanego, brązu, a nawet drewna pozłacanego i przedstawiały najczęściej boga Horusa w postaci sokoła z rozpostartymi szeroko skrzydłami.

W Ameryce prekolumbijskiej[edytuj | edytuj kod]

Forma pektorału występowała również w sztuce prekolumbijskiej. W 2006 polscy archeolodzy odkryli w grobowcu jednego z władców Majów w Nakum w Gwatemali pektorał z jadeitu. Znaleziska takie zostały także odnotowane na terytorium Peru.

W tradycji żydowskiej[edytuj | edytuj kod]

W starożytnym Izraelu pektorały nosili królowie i arcykapłani. Pektorał królewski zapewne przypominał pektorały egipskie lub kananejskie. Pektorał arcykapłana (hebr. hoszen, ang. bibl. breastplate) był sztywną, prostokątną kopertą (podobną do katolickiej bursy), w której znajdowały się losy Urim i Tummim, a na jego powierzchni przymocowanych było 12 szlachetnych kamieni, reprezentujących 12 plemion Izraela.

W tradycji chrześcijańskiej[edytuj | edytuj kod]

Pektorały biskupów i arcybiskupów poznańskich, Muzeum Archidiecezjalne w Poznaniu

Pektorał (łac. crux pectoralis) – pektorał chrześcijański to ozdobny krzyż, relikwiarz noszony na piersiach, najczęściej przez duchownych prawosławnych i katolickich, zwykle złoty lub srebrny, zdobiony emalią lub kamieniami szlachetnymi. Zwykle były w nim umieszczane relikwie męczenników. Nie ma przepisów odnośnie materiału i wykonania tego krzyża, jak również konieczności umieszczania w nim relikwii. Pochodzi z relikwiarzyków noszonych przez duchowieństwo na chrześcijańskim Wschodzie, a później na Zachodzie. Były to naczyńka różnych kształtów z relikwiami męczenników. Dlatego pektorał stał się znakiem zwycięstwa nad cierpieniem i śmiercią. Od XI w. pektorał noszony był na piersiach przez opatów, biskupów, kardynałów i papieży. Od wieku XII prawo kościelne nakazywało noszenie go przez biskupów jako znak wierności Chrystusowi. Zwyczaj zakładania pektorału na czas sprawowania czynności liturgicznych stał się obowiązkiem po Soborze Trydenckim, gdy w 1570 r. papież Pius V nakazał biskupom obowiązkowo nosić pektorał podczas Mszy Świętej. Pektorał zawieszano na szyi na sznurze, w Polsce natomiast - na łańcuchu (zezwolenie Leona X z 1519 r.). W wieku XVII upowszechniło się noszenie krzyża przez biskupów na co dzień, także poza liturgią. Obecnie Ceremoniał biskupi przewiduje umieszczanie go pod ornatem, czy kapą. Na Mszę świętą biskup może, wedle uznania, założyć krzyż pektoralny na ornat. W kościele Wschodnim krzyż napierśny, nosi w czasie mszy prezbiter. Obecnie w niektórych miejscach na świecie w Kościele rzymskokatolickim rozpowszechnia się zwyczaj używania pektorału, choć zazwyczaj niezbyt okazałego, przez inne osoby usługujące w czasie liturgii, w Polsce dotyczy to w szczególny sposób lektorów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]